İBB’nin Sarsıntı Seferberlik Planı uygulanabilir mi?

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu, İstanbul Zelzele Seferberlik Planı’nı kamuoyuna duyurdu. Planda “İstanbul Güçleniyor” sistemiyle binalarda maliyetine güçlendirme yapılacağı ve bu kapsamda mart ayının ortasından itibaren müracaat alınmaya başlanacağı açıklandı. “İstanbul Yenileniyor” kampanyası dahilinde ise sıfır faizle 1 milyon TL’ye kadar finansman takviyesi verilecek.

Kredi ve kira dayanağı geliyor

Önceliğin yüksek riskli yapılara verileceği projeden faydalananlar için kira desteği de verilecek. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın verdiği katkı üzerinden kiracıya 3 katını ve toplam 12 ay, maliklere 3 katını ve 18 ay, halihazırda bağımsız ünitelerde yaşamayan maliklere ise 2 katını ve toplam 18 ay destek verileceği belirtildi. Plan kapsamında İBB bütçesinden 2023 yılı için 2 milyar 900 milyon TL ayrılırken, proje ile 1 yılda 14 bin 77 konutun dönüşümünün finanse edilmesi planlanıyor.

“Her şeyi sıfırdan başlatıyoruz”

İstanbul Zelzele Seferberlik Planı’nı İBB’nin farklı kurumlarının başında yer alan 9 yöneticisi ile birlikte açıklayan İmamoğlu, açılış konuşmasında, “İktidarı, muhalefeti, bürokratı ve vatandaşıyla birlikte hepimiz, sarsıntısı Türkiye’nin birincil sorunu kabul etmeliyiz” dedi.

“Merkezi yönetim ile iş birliği gerekiyor”

İBB’nin Sarsıntı Seferberlik Planı’nı DW Türkçe’ye değerlendiren Türkiye Zelzele Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Mustafa Erdik, planda yer alan tüm hususların düzenli ve ihtimamlı şekilde yazıldığına işaret ediyor.

Planın İstanbul’da zelzele riskinin azaltılması çalışmalarına yönelik ihtiyaç duyulan türel ve idari düzenlemeleri doğru olarak ortaya koyduğunu vurgulayan Prof. Erdik, “Tabii ki planın hayata geçirilmesi için mevzuat değişikliklerinden finansman kaynaklarına kadar pek çok alanda merkezi hükümet ile iş birliği yapılması gerekiyor. Yani bu plan sadece İBB’nin değil, tüm paydaşların katkısı ve iş birliği ile fakat hayata geçebilir” diye konuşuyor. 

Bununla birlikte İBB’nin hiç beklemeden kendi yetkileri kapsamında hayata geçirebileceği noktalar olduğuna vurgu yapan Prof. Mustafa Erdik, bilhassa riskli binaların güçlendirilmesi ve bu binalarda yaşayan vatandaşlara maddi destek verilmesi konusunda öngörülen adımların değerine dikkat çekiyor.

“İşletme ruhsatı koşulları yeniden düzenlenmeli”

Öte yandan İBB’nin planında yer almayan ama süratle hayata geçirebileceği “3. Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası” kaidesinin kıymetine değinen Prof. Erdik, şöyle konuşuyor:

“İstanbul’daki otellerin, restoranların, sinema salonlarının ve AVM’lerin her birinin işletme ruhsatını belediyelerimiz veriyor. Belediyelerin insanların içinde toplu olarak bulunduğu bu ticari işletmelere ruhsat verme kuralları arasına 3. Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası temini kaidesi getirmesinin zelzele riskinin azaltılması açısından çok faydalı ve doğru bir önlem olacağını düşünüyorum. Bu çok kolay ve yurtdışında sıklıkla uygulana bir şey. Bizde neden yapılmıyor, neden gündeme gelmiyor bilemiyorum.”

Açıklanan Zelzele Seferberlik Planı içinde İBB’nin kendi irade ve imkanları ile gerçekleştirebileceği en çok önemli ve öncelikli mevzulardan biri de İstanbul’da İBB ya da yetkili firmalar tarafından çok riskli olarak tanımlanmış binaların ivedilikle zelzelede can kaybını önleyecek şekilde güçlendirilmesi olarak öne çıkıyor.

Mustafa Erdik, İstanbul’da riskli binaların bir “kampanya” kapsamında güçlendirilmesi teklifinde bulunarak, on binlerce riskli binada yaşayan vatandaşların süratlice inançlı yapılara kavuşturulması gerektiğini vurguluyor.

İstanbul’a özel yasa önerisi

Ekrem İmamoğlu, toplantıda İBB’nin yol haritasının husus başlıkları da şu unsurlarla özetledi: Marmara Sarsıntı Kurulu’nun kurulması, İBB zelzele bütçesi revizyonuna destek, mevzuat çalışmalarının yapılması, merkezi idareyle iş birliği ve finans takviyesi, süratli tarama prosedürünün mevzuata konması, boş konutların kullandırılması için yasal düzenlemeler, toplanma ve süreksiz barınma alanlarıyla ilgili çalışmalar, altyapı sistemlerinin zelzeleye dirençli hale getirilmesi ve İstanbul özelinde yasa çalışması yapılması.

Her mahalle için afet uzmanı eğitilecek

Planda ayrıyeten 2023’te İstanbul genelinde 30 sarsıntı parkı kurulması ve mevcut 2450 hektarlık süreksiz barınma alanı büyüklüğünün 2,2 kat artırılması hedeflendi. Bununla birlikte plan kapsamında, Avrupa ve Anadolu yakalarında toplam 4,5 milyon şahsa hizmet verecek süreksiz barınma alanlarının altyapısı oluşturulacak. Kamu binaları ve gemilerde taşınabilir baz istasyonları kurulacak. İstanbul genelinde 50 kilometrelik alanda fiber optik tabanlı erken ikaz sistemi kurulacak. İstanbul’un tüm mahallelerinde 5 bin uzman arama kurtarma gönüllüsü eğitilecek. Bu sayı gelecek yıl 10 bine çıkarılacak.

“Şeffaf şekilde paylaşılması önemli”

DW Türkçe’ye konuşan İl Plancıları Odası İstanbul Şube Başkanı Pelin Pınar Giritlioğlu, İBB’nin Genişletilmiş Sarsıntı Bilim Üst Kurulu toplantısı sonrasında açıklanan Zelzele Seferberlik Planı’nın olumlu bir teşebbüs olduğunu söylüyor.

Planda, 1999 öncesi yapılmış imar planlarının revize edilmesi, afet tahliye yolları konusunda alınmış kararların hayata geçirilmesi gibi ve zelzele odaklı bir ulaşım sistemi kurulması gibi çok çok önemli başlıklar olduğunu ifade eden Giritlioğlu, lakin planda yer alan “İstanbul’a özel yasa hazırlansın” teklifini doğru bulmadıklarını kaydediyor.

“İstanbul’a özel yasa doğru olmaz”

“Kentlere birtakım ayrıcalıklar getiren düzenlemeler olumlu sonuç vermez” diyen Giritlioğlu, bunun yerine kanunların el verdiği ölçüde tüm zelzele riskli kentleri kapsayacak düzenlemeler yapılabileceğini belirtiyor.

İBB’nin şeffaf bir biçimde zelzele üzerine kurduğu eylem planını meslek odalarından üniversitelere kadar tüm kısımları kapsayacak şekilde açıklamasının sahip çıkılması gereken bir adım olduğunu vurgulayan Giritlioğlu, “Çünkü bizim son yıllarda kamuda en çok şikayetçi olduğumuz şey acelecilik. Bugün de iktidar sarsıntı bölgesinde kendini paka çekmek için ivedi adımlar atıyor. O yüzden kamuoyu ile birlikte hareket etmenin, alınan karaları kamuoyu ile açık şekilde paylaşmanın ehemmiyetinin büyük olduğunu düşünüyoruz” diye konuşuyor.

“Çocuklara afet eğitimi verilmeli”

Planı DW Türkçe’ye değerlendiren bir diğer isim olan İstanbul İnşaat Mühendisleri Odası Başkanı Füsun Sümer de, uzun yıllardır dile getirdikleri sarsıntı odaklı pek çok teklifin İBB’nin planında yer almasından memnuniyet duyduklarını söylüyor.

Öte yandan bilhassa İstanbul bazında ilk ve ortaokulda çocuklara “afet eğitimi” verilmesii bir düzenlemenin planda yer almamasının bir eksiklik olduğunu belirten Sümer, “Gerek İBB’nin gerek hükümetin çocukların sarsıntı gibi afetler konusunda eğitilmesine daha önemli eğilmesi gerektiğini düşünüyoruz” diyor.