İngiltere Türkiye’ye plastik atık ithalatını yasaklayabilir mi?

İngiltere’de Çevre Bakanlığının uygulamalarını incelemek üzere Avam Kamarası tarafından görevlendirilen Çevre ve Besin Komitesi (EFRA) plastik atık yönetimi sıkıntısının tahlili için bir panel düzenledi. Türkiye’ye plastik atık ihracatının tesirlerinin dinlendiği panelde İngiltere’den atık ihracatının durması için, tek tek ülkelere yasak getirmenin yasadışı ticareti durduramayacağı konuşuldu.

‘Geçen yıl sonlarında The Guardian gazetesinin bir köşe yazarı düzenlemelerdeki boşlukların ne kadar büyük olduğunu göstermek için can kaybı Japon balığını resmi bir atık taşıyıcısı olarak kaydettirebildi.”

Kelamlar, oturumda konuşan Çevre Hizmetleri Derneği İcra Yöneticisi Jacob Hayler tarafından dile getirildi. Hayler, plastik atık ticareti yapabilmenin bu kadar kolay olmasının, cezaların da düşüklüğüyle birleştiğinde bu ticareti adeta teşvik ettiğini anlattı.

• Türkiye’de plastik atık ithalatı yasağından sonra İngiltere çöplerini nereye gönderecek?

Türkiye’nin plastik atık ithalatı durdu mu?

Çevresel Tesir Değerlendirmesi, İzin ve Kontrol Genel Müdürlüğü’nün bilgilerine göre, Türkiye’nin plastik atık ithalatı 2021’de bir evvelki yıla göre yaklaşık 90 bin ton azalarak 685 bin 443 tona indi.

BBC Türkçe’ye konuşan Greenpeace Akdeniz’in biyoçeşitlilik projesi sorumlusu Nihan Pak “Atık ithalatı hiçbir şekilde, hiç bir düzenlemeyle çözülemeyen bir süreç. Maalesef ne kadar sıkı kontrol düzeneği getirirseniz getirin, takip ederseniz, firmalar sistemli bir şekilde boşlukları kullanmanın bir yolunu buluyorlar” diyor.

Greenpeace Türkiye’nin 15-16 Nisan 2021’de Adana kent sonları içerisindeki 5 farklı çöp döküm alanından toprak, kül, su ve ırmak tabanı çamuru örneklerini incelediği araştırması, bu alanların tümünde “birçoğu plastiklerin yanması sırasında üretildiği bilinen çok geniş bir yelpazede zehirli kimyasallar” ve “yüksek konsantrasyonlarda çeşitli metal ve metaloidler” buldu.

EFRA panelinde tanıklığı dinlenen Nihan Ataş bu rapor atıfta bulunarak, “Bu kadar çok insan, küçük hayvan ve ülkenin etkilendiğini görürken, İngiltere’nin plastik atığını kendi sonları içinde yönetebildiğini görmek için daha ne kadar beklememiz gerekecek?” diye sordu.

İngiltere’nin atık ihracatınıyasaklaması işe fayda mı?

Greenpeace İngiltere’den Meghan Randles, yasadışı atık ticaretinin gerek el değiştiren para gerek suç şebekelerinin karmaşıklığı taraflarıyla insan kaçakçılığıyla kıyaslanabileceğini söylüyor. Bu ticareti yapanlar çoğunlukla yasal şirketlerle kontaklı çalıştığı ve yaygın bir şekilde yolsuzluk hataları işlendiğinden, bu ticareti manalı bir şekilde izlemek ve denetlemek mümkün olmayabilir.

Bununla birlikte yasa dışı atık ticareti yapanlar yakalansalar bile “6 haneli karlar elde ederken”, en fazla “4 haneli cezalar” ödüyorlar. Kesime girişin önündeki mahzurlar “bir Japon balığını atık taşıyıcısı olarak kaydettirebilecek kadar” etkisiz.

‘İngiltere’de geri dönüşüm tesisi kurmak karlı bir yatırım değil’

Greenpeace, tahlil için plastik üretiminin azaltılması ve sistemin al-kullan-at sırasını izleyen tüketim sistemi yerine, döngüsel şekilde tasarlanması gerektiğini savunuyor.

Bunlara ek olarak İngiltere’nin gitgide büyüyen plastik atık sıkıntısını ülke içinde yönetmesi için gerekli altyapı olmadan ihracatın yasaklanması, yasadışı şebekeleri durdurmak için kâfi bir tedbir olmayabilir.

Fakat yetkiliere göre bu türlü bir sisteme geçiş en az beş yıllık bir sürede mümkün. Bugün İngiltere’nin yıllık 2 milyon tonu bulan plastik atık üretiminin yaklaşık yarısı geri dönüştürmek için uygun, lakin ülkenin geri dönüşüm tesisi kapasitesi bu ihtiyacı karşılamaya kâfi değil.

• Türkiye nasıl İngiltere’den en çok plastik çöp alan ikinci ülke haline geldi?

Robbie Moore, İngiltere’de geri dönüşüm tesislerinin yapılması için gerekli yatırımın kârlı olmadığını ve bunun atık ihracatının önünü açtığını söylüyor. Ülkenin kendi plastik atığını işleyebilmek için yaklaşık yarım milyar sterlin yatırım yapılması gerekiyor.

EFRA Komitesi hazırladığı raporu Çevre Bakanlığı yetkilileri ve milletvekillerine sunacak.