İran Cumhurbaşkanı Reisi, iki kez ertelenen Türkiye ziyaretini bugün gerçekleştirecek: Ankara-Tahran hattında hangi başlıklar öne çıkıyor?

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, daha önce iki defa ertelenen Türkiye ziyaretini bugün gerçekleştirecek. Reisi’nin Kasım ayındaki Ankara ziyareti Gazze’de yaşanan olayların diplomatik yansımaları nedeniyle, Ocak başındaki ise IŞİD’in İran’da 100’e …

Dünya

24.01.2024 09:00

A⁺

A^-

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, daha önce iki defa ertelenen Türkiye ziyaretini bugün gerçekleştirecek.

Reisi’nin Kasım ayındaki Ankara ziyareti Gazze’de yaşanan olayların diplomatik yansımaları nedeniyle, Ocak başındaki ise IŞİD’in İran’da 100’e yakın kişinin vefatına neden olan saldırısı nedeniyle ertelenmişti.

Reisi’nin Ankara ziyaretinin temel nedeni, 8.’si düzenlenecek olan Türkiye-İran Yüksek Seviyeli İşbirliği Kurulu (YDİK) toplantısına Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la birlikte liderlik etmek.

Taraflar toplantıda birçok bakanın da yer alacağı kalabalık heyetlerle temsil edilecek.

İki cumhurbaşkanının bire bir görüşmesi de öngörülüyor.

Erdoğan ve Reisi’nin yüklü gündeminde 7 Ekim’de Hamas’ın İsrail’e saldırması ve akabinde İsrail’in Gazze’ye başlattığı askeri operasyonun yer alması öngörülüyor.

İsrail’i her iki devlet de sert şekilde eleştirse de Türkiye ve İran’ın sıkıntıya ilişkin bakış açıları ve sorunun yarattığı yeni güvenlik belirsizliklerine dönük yaklaşımları büyük farklılıklar içeriyor.

İran “düşman” olarak gördüğü İsrail’i ve yakın Batılı müttefiklerini daha da zora sokmak için bölgedeki Şii silahlı grupları giderek artan şekilde kullanmaya devam ediyor.

Suriye ve Irak’taki Amerikan üslerine dönük son devirde artan akınlar, Kızıldeniz’de askeri ve ticari gemilere dönük füze atakları gibi gelişmeler bu kapsamda bedellendiriliyor.

Türkiye ise İsrail-Hamas savaşının bölgeye yayılmadan acil bir ateşkesle sonlandırılması ve akabinde iki devletli tahlili önceleyen kalıcı barış muahedesi için sürecin başlamasını istiyor.

Savaşın yayılması riski

Son haftalarda yaşanan gelişmeler, İran’ı ve İran ile ilişkili kümelerin çatışmalara daha fazla müdahil olmasına ve savaşın yayılması dertlerinin artmasına neden oldu.

Yemen’de İran temaslı Husilerin Kızıldeniz’den geçiş yapan ticari gemilere saldırı düzenlemesi ve başta ABD ve İngiltere olmak üzere Batı’nın buna cevap vermesi, Lübnan ve Suriye’de yerleşik Şii kümelerle İsrail arasında zaman zaman yaşanan askeri tansiyon dikkatlerin bölgesel savaş riskine kaymasına neden oldu.

İran’ın IŞİD saldırısına misilleme olarak Pakistan, Irak ve Suriye’deki amaçları vurması, Pakistan’ın da şekilde askeri bir cevap vermesi de tansiyonun seviyesini artıran gelişmeler oldu.

Bu nedenle, Ankara’daki temaslarda Erdoğan’ın Reisi’ye bölgesel istikrar vurgusu yapması bölge ülkelerinin, gerginliğin yayılmasından çok barışın bir an önce sağlanması için ortak siyaset belirlemeleri gerektiği mesajını vermesi bekleniyor.

Ankara, Pakistan-İran tansiyonu kapsamında yaptığı resmi açıklamada, taraflara itidal ve sağduyu davetinde bulunmuş ve bölgesel istikrar vurgusu yapmıştı.

Ankara’da yapılan değerlendirmeler, İran ve Batı arasında yeni bir tansiyonun en çok İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hükümetinin işine yarayacağı, bundan ötürü Tahran idaresinin bunu dikkate alması gerektiğini öne çıkarıyor.

Terörle mücadele gündemin üst sırasında

Ankara görüşmelerinde PKK ile mücadele de gündemin üst sıralarında yer alacak.

Türkiye, son bir ayda iki farklı saldırı gerçekleştiren PKK’nin son devirde Kuzey Irak’ta fliyetlerinin artmasından rahatsız.

Hükümet ayrıyeten İran’ın nüfuz alanı olarak görülen Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (IKBY) ikinci büyük kenti Süleymaniye’de PKK’nin giderek etkinlik artırmasını önemli bir sorun olarak görüyor.

Süleymaniye kenti, İran ile çok yakın bağları olan Talabani ailesinin Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) otoritesinde.

Ankara, İran-Irak sınır geçiş noktasında giderek tesirini artıran PKK’ye dönük tedbir alınması için Bağdat idaresine ve KYB’ye ikazlarını sürdürüyor. Reisi ile yapılacak görüşmelerde bu hususun da ele alınması bekleniyor.

Suriye ve Kafkasya da gündemde

Türkiye, 7 Ekim sonrasında değişen bölgesel güvenlik denkleminin Suriye ve Irak’ta yeni tansiyon ve çatışma noktaları yaratma olasılığından da dert duyuyor.

İran’ın her iki ülkenin kuzey bölgelerinde aktif olması bilhassa Suriye’de milis güçler aracılığıyla varlığını hissettirmesi Ankara temaslarında gündem gelmesi muhtemel mevzular arasında.

İran, Türkiye ile Suriye arasında 2022 sonunda Rusya’nın arabuluculuğunda başlatılan olağanlaştırma sürecine dördüncü aktör olarak katılım göstermişti.

Ancak İran’ın taraflar arasındaki görüş ayrılıklarını azaltmaya çalışmak yerine Şam idaresinin “Türk askerlerinin Suriye’deki varlığını sonlandırmasi gerektiği koşuluna” destek vermesi Ankara’nın not ettiği ögeler arasında.

Ankara’da Erdoğan-Reisi arasında yapılacak görüşmelerle benzeyengün Astana Grubu’nun da Kazakistan’da toplanacak olması dikkat çeken bir gelişme. Astana Grubu, Suriye sorunun tahlili için Türkiye-Rusya ve İran arasında kurulmuştu.

Tarafların ele alacakları diğer bölgesel bir mevzu Azerbaycan-Ermenistan savaşı sonrası Güney Kafkasya’da barış ve istikrarın sağlanması eforları.

Türkiye, iki ülke arasında kalıcı barış muahedesinin imzalanması sonrasında bölge ülkeleri arasında refah ve istikrarı temel alan yeni uluslararası ulaştırma, enerjii işbirliği alanlarını öne çıkarmaya çalışıyor.

Bunların başında da Türkiye’yi Azerbaycan’a direkt bağlayacak olan Zengezur Koridoru’nun yaşama geçirilmesi geliyor.

İran, bu projeye, kendi toprakları üzerinden transit geçişin sonlanacağı ve Ermenistan ile direkt bağının da kahra gireceği telaşıyla soğuk yaklaşıyor.

Ancak Türk yetkililer, İran’ın koridorun yaşama geçmesine tek başına karşı çıkamayacağını gördüğünü, bundan ötürü sürecin içinde olmak için uğraş gösterdiğini vurguluyor.

Dolayısıyla Ankara’da ele alınacak bir husus da Zengezur Koridoru’nun geleceği olacak.

Anlaşmalar imzalanacak

İki ülke arasında yapılacak temasların akabinde kültür, bilim, medya, içişleri, nakliyat, ticaret ve ekonomi gibi alanlarda yaklaşık on muahedesinin imzalanması öngörülüyor.

Erdoğan ve Reisi’nin ikili gündemde üzerinde duracakları en çok önemli bahsin son yıllarda bilhassa Covid-19 salgını nedeniyle düşüş gösteren ticaret hacmini yeniden çıkış eğilimine sokmak.

Türkiye ile İran arasında 2012’de 22 milyar dolar seviyesinde olan ticaret hacmi, yaklaşık 6 milyar dolara kadar inmiş durumda.

Tarafların 30 milyar dolar hedefini bu ziyaret sırasında tekrar etmeleri bekleniyor.

Ticaret hacmindeki düşüşün sebepleri arasında İran tarafının iki ülke Tercihli Ticaret Anlaşması’ndan 68 eseri çıkarması da yer alıyor.

Bu ürünlerin yeniden anlaşma kapsamına alınması Ankara’nın beklentileri arasında.

Ticareti artırmak için mevcut üç olan sınır kapısını beşe çıkartmak da iki ülke yetkililerin ele aldığı bir diğer mevzu.

ETİKETLER: Ankara, Baş, İran, Suriye, Türkiye

Yorumlar

[ Yoruma cevap yazmaktan vazgeç ]

Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.