İranlı protestocular anlatıyor: İdam, işkence, gerçek mermilerle müdahale…

İran İslam Cumhuriyeti’nde Mahsa Jîna Amini’nin ahlak polisleri tarafından öldürülmesinin akabinde başlayan protestolar üçüncü ayına girdi. Protestoların başladığı ilk günlerde yaşananları “sokak taşkınlığı” olarak tanımlayan ve kısa süre içerisinde denetim altına alabileceğini düşünen molla rejimi, geçen sürede baskıyı ağırlaştırdı. Bugün üçüncü ayını geride bırakmış olan protestolar, İran’ın büyük kentleri dahil tüm kırsal kesite kadar yayılmış ve artık molla rejimini devirmek umuduna evirilmiş durumda. Rejim, bu duruma, idam cezalarıyla karşılık vermeye çalışıyor. İran’da protestolara katılan Zahidanlı bir Belluç olan Abdur N., idamlara karşın umutlu, “Devrimin sevinçli davulları ülkemizin sokaklarında duyulduğunda, kederli meskenlerimiz mutluluğun tadını bir defa daha hissedecek.” dedi.

İran’da yaşanan ve bugünlerde üçüncü ayına girecek olan protestolar bütün dünyanın gündeminde. Lakin çok modüllü İran’da ne olup bittiğini anlamak kolay değil. Bunun için bu modüllü yapıyı göz önünde bulundurarak, Bellucların yaşadığı Bellucistan’a bağlı Zahidan kentinden, Kürtlerin yaşadığı Kürdistan eyaletine bağlı Kamiyaran kentinden ve Arapların protestolara katıldığı Hamedan kentinden protestocularla yaşananları konuştuk. Başkent Tahran’da yaşayan ve protestoları dikkatle takip eden gazeteci Meryam M.’ye de idam cezaları ve işkence argümanlarını sorduk.  İdam cezaları gündemdeyken elbette görüştüğümüz bireylerin gerçek isimlerini vermek tehlike yaratabilir. Bu nedenle gazeteci dahil görüştüğümüz tüm isimleri, geçersiz isimlerle değiştirdik.

İran’daki protestoların maksadında olan manevî liderlik makamı 1979 yılından bugüne dini lider olan Ayetullah Humeyni tarafından üretilen Velayet-i Fakih ideolojisine dayanıyor. Bu sisteme göre insan denen olgu doğuştan eksik doğar ve vaat edilen cennete kavuşması için bir İmam’ın yönlendirmesine ihtiyaç duyar. Şii inanışına göre belirlenen bu manevî lider, Oniki imamın yerine Hz. Mehdi yeryüzüne inene dek vekalet eder ve son peygamberin buyruklarını uygular. Bunun için bir İslam devletinin olması elzemdir ve hukuk sistemi de şeriata uygun olmalıdır. Zira çağdaş hukuk denilen şey İngiltere ve Fransa gibi İslam düşmanlarının İslam’ı ele geçirmek için dayattıkları bir modeldir. Buna göre Velayet-i Fakih olan kişi hem devletin tüm ideolojik ve zor aygıtlarının başına geçer hem de ulemanın lideri durumuna gelir. Sistemin ilk başkanı benzeyenzamanda bu sistemin mucidi olan Ruhullah Humeyni’dir. Humeyni’nin 1989 yılındaki vefatından sonra hem ulemanın hem de devletin başına Ali Hamaney’i geçti ve hâlâ vazifesinin başında.

İran’da devam eden protestolar, manevî lider Hamaneyi şahsında temelde bu sisteme itiraz ediyor ve ‘Jin, Jiyan, Azadî’ sloganlarıyla başlayan protestolar ‘bizi zorla götürmek istediğiniz cennetinizi istemiyoruz’ sloganlarıyla büyüyor.

“Geçen yıllarda binlerce insan öldürüldü”

İran’da işkence iddiaları ve idam cezalarının infazı da protestoları alevlendirdi. Tahran’da yaşayan gazeteci Meryam Muhammedi, bu mevzudaki sorularıma şu karşılıkları verdi:

-İran hükümeti idam cezaları vermeye ve bu cezaları çok süratli bir şekilde infaz etmeye başladı. Protestocular açısından infazlar ne manaya geliyor?

İslam Cumhuriyeti infaz etmeyi çoğu zaman gözdağı ve baskı için bir araç olarak kullanmıştır. Bu şekilde mağdurun yahut mağdurların canına kıyarak kamuoyuna şöyle bir mesaj vermiş oluyor: Öldürüyoruz, zira bunu yapabiliyoruz ve kimse de itiraz edemiyor. Gerçekten İran İslam Cumhuriyeti resmi sayılarına göre 1978’den 2020’ye kadar 44 bin 600 kişi asılma, suikast, sokak şovlarında öldürülme ve hapishanelerde işkence aynıi yollarla çoktan öldürüldü bile.

-Hızlandırılmış infazlar hükümet için ne manaya geliyor?

İran’da ülke çapındaki son protestolarda gözaltına alınanlardan ikisinininfaz edilmesi ve İran yargısının en az 23 tutukluya daha mevt cezası vermesi, İran’da yasal kurumların ve hukukun işleyişinin tamamen çöktüğünü gösteriyor. Mesele şu ki, yargı sistemindeki mevcut hukuksuzluk, uzun müddettir anladığımızın da ötesinde. Bu süreç artık yöntem kurallarına uymamanın ötesine geçerek vatandaşların temel haklarının, anayasa ve ceza kanunlarının temel prensiplerinin önemli şekilde ihlal edilmesine vardı. Sonuç olarak siyasi protestoculara ömür uzunluğu hapis cezası veren suçlamalar artıyor ve onları suçlamalarla infaz ediyor. Yani uygulamanın temel mottosu, muhaliflerin ve protestocuların yargı yoluyla resmen öldürülmesidir.

-Gözaltına alındıktan sonra protestocular nasıl bir uygulamayla karşı karşıya?

Hâlâ birçok kişinin hafızasında çıkmaz sokak olarak kalan olgulardan biri de azaptır. İnsan eliyle yaratılan ve ona karşı kullanılan bir olgu.

Genellikle bir mahkûm, tutuklanmasına yol açan süreçte aşağılamaya, kaba ve müstehcen sözlerin eşlik ettiği aşağılamalara maruz kalıyor. Çoğunlukla kız kardeşler, anneler gibi bayan akrabalara ve mahkum evliyse eşine yönelik oluyor bu sözler.

Normal bir hatadan tutuklanmanız ile bilinen bir grup ya da örgütün üyesi olarak tutuklanmanız arasında fark var. Zira şüpheli olarak sorgulanırsanız size uygulanan işkence, siyasi bir tutukluya uygulanan azaptan görece daha hafiftir. ama tanınmış bir kişi olarak tutuklanırsanız, bilhassa zaman ve imkan nedeniyle işkence en başından çok ağır olacaktır. Zira sizin bağlı bulunduğunuz kümenin kurallarına göre yirmi dört saatten fazla yokluğunuz arkadaşlarınız için alarm olup onları uyarabilir. Bu prensip doğrultusunda ilk yirmi dört saat içerisinde size en fazla baskı ve işkence uygulanarak, sizden bilgi alınıp bir an önce daha fazla kişinin tutuklanması sağlanması amaçlanır.

-Bilinen ve yaygın olan işkence tipleri nelerdir?

Her şeyden önce, en yaygın işkence, neredeyse tüm cezaevlerinde çeşitli biçimlerde uygulanan kırbaçlamadır. Kırbaç çoklukla bedenin diğer bölgelerinden daha çok ayak tabanlarında çalınır. Elbette çeşidi, işkencecinin uzmanlığına bağlıdır. Kablo kamçı birlikte dokunur ya da deri şeritler birlikte dokunur ya da kauçuk şeritler birlikte dokunur; ki bu benzer vakitte en acı verici olanıdır. Ekseriyetle bu işkence ayak tabanında ve ayak etrafında bilekten aşağı doğru sağlıklı yer kalmayana kadar devam eder. Bu durumda bu bölgelerin eti ve dokusu tamamen yok olacaktır. Bu evreden sonra işkenceci ayak parmakları arasında oynanan daha ince kırbaçlar kullanır. Bu işlem tırnaklar düşene kadar devam eder. Bu şekilde bir mahkûmu mide tarafından bir sütuna bağlarlar ya da bir bankta yüz üstü yatırıp sırtına vururlar. Bu iş çoklukla ince kablolarla yapılır, bazen kablonun çarpma kuvvetiyle bedene batar ve kanla dışarı çıkar.

-Şu an İran’da devam eden protestoculara uygulanan işkence teknikleri de kırbaçlama mıdır?

Son vakitlerde tutuklu öğrencilere uygulanan bu azabın daha yeni sistemi, tutukluyu tavana asıp kırbaçlamaktır. Kırbaçlamadan önce uygulanan bir diğer işkence biçimi ise dayaktır. Bu durumda işkenceci ellerini ve ayaklarını yumruk ya da tekme şeklinde alet olarak kullanır. Lakin buna azapta mahkûmun durumu değişir. Bazen gözleri, elleri ve ayakları bir sandalyeye bağlı, bazen de beline kadar su ve buz dolu bir varilin içinde saatlerce bağlı olarak, ikinci durumda işkenceciler kablo yerine geniş bir deri kırbaç kullanırlar.

-İran anayasasına göre hangi suçlar idam cezası kapsamındadır?

İdam cezası, İslam Anayasasına göre İran’da uygulanan cezalardan biridir. İdam cezasının kabul edildiği suçlamalar arasında cinayet, tecavüz, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu kaçakçılığı, silahlı soygun, adam kaçırma, terörizm, ensest ile cinsel ilgi, zina, gayrimeşru seks, talan ve eşcinsel ilişkiler ile İslam Cumhuriyeti’ni devirmeye teşebbüs, siyasi itaatsizlik, vandalizm, kundakçılık, isyan, irtidat, küfür, gasp, kalpazanlık, kaçakçılık, istifçilik, üretimi aksatma, alkol tüketme ve buna ortam hazırlama, mevte yol açabilecek içecekler üretme ve dağıtma, kozmetikler ya da cinsel sağlık ürünleri, pornografik eserler üretmek ve dağıtmak, pornoyu cinsel ayartma için kullanmak, günahsız bir kişinin infazına yol açacak şekilde diğerlerini haksız yere zina yapmakla suçlamak, tekrarlanan hırsızlık, kimi askeri suçlar; örneğin savaş mahallinden kaçmak ya da düşmanla işbirliği yapmaki tüm suçlar, Allah’a, Allah’ın Resulü’ne ve İslam devletine karşı savaş, yeryüzündeki bozguncu ve casus gibi ithamlarla sıfatlandırılarak idam edilir.

-İran hükümetinin Mahsa Jina Amini’nin de öldürülmesinden sorumlu tutulan sokak devriyelerini( İrşad devriyeleri) lağvettiği iddia edildi. Sahiden rejim geri adım attı mı? İran’daki son durum nedir?

Ana yönetim stratejisi, memnuniyet üretmek değil, memnuniyetsizliği denetim etmek olan askeri iktidarın, Gestht Ershad (İrşad Devriyeleri) kapatma söylemi taktikseldir. Lakin ulusal ayaklanma karşısında da bu ülkenin Başsavcısının açık bir geri çekilmesidir.

Diğer bir deyişle, Velayet-i Fakih’in diktatör sisteminin İrşad devriyesinin kapatıldığını kabul etmesine ve akabinde diğer küçük ve büyük yetkililerin bu hususta çelişkili ve sabırsız sözlerle yorum yapmasına neden olan faktörler titizce incelenmelidir. İslam Cumhuriyeti’nin güvenlik doktrininin “Domino” teorisine dayalı olarak oluşturulduğu unutulmamalıdır. Bu, hükümetin halkın taleplerine, bilhassa toplumsal protestolar sırasında ortaya çıkan taleplere asla boyun eğmemesi gerektiği manasına gelir, zira bu teoriye göre, ilk talebin kabul edilmesi, sonu gelmeyen “geri çekilme” sürecinin başlangıcı olabilir ve nihayetinde protesto dalgalarının güçlenmesi ile rejimin devrilmesi manasına gelir.

Yine de İrşad devriyesinin dağıtılması iddiası çok fazla “abartılmamalı” ve bu eşsiz bir muvaffakiyet olarak görülmemeli. Bu türlü bir aksiyonun ehemmiyeti, İslam Cumhuriyeti’nin güvenliğine ve siyasi otoritelerin domino teorisine olan inancına karşın, iç ve dış şartların onları ülke çapındaki protestolara karşı taktiksel olarak geri çekilmeye “zorlaması” gerçeğinde yatmaktadır.

-Kadın ayaklanması olarak başlayan protestolar ülkenin farklı tüm etnik ögelerinin bir araya gelmesiyle birlikte rejimin lağvedilmesi isteğine evirilmiş durumda. Süreç nasıl devam eder ve rejim yasakçı önlemlerini artırır mı?

Toplumsal, siyasal baskılar ve medya baskısı, tutuklu protestocuların infazını engellemeye odaklanmalıdır. İran İslam Cumhuriyeti, İrşad devriyesinin kapatılmasını bir geri adım ilan edip, iki adım ileri giderek protestocuları idam etmeye çalışıyor.

Bir baskı kurumunun kapatılacağının duyurulması, halkın taban taleplerini kabul etmeye alışmamış olan Fakih’in mutlakiyetçi velayeti için çok acı vericiydi ve hiç elbet bu türlü bir kararı telafi edecek tedbirler alacak ve intikam alacaktır. Böylelikle infazı, halkı ve protestocuları yıldırma ve terörize etme aracına dönüştüren Velayet el-Fakih rejimi, bu aracı kullanarak görülmemiş protestoları denetim altına almaya çalışıyor, çalışacaktır. Ülke çapındaki mevcut ayaklanma, kısa ömrüne ve yaklaşık 500 mevte ve binlerce tutuklamaya karşın çok şey başardı. Sokağın dini diktatörlük rejiminden geri alınması, grev ve protestoların birleşimi, İranlıların kurulu rejime karşı benzeri görülmemiş bir yakınlaşma ve dayanışması ile kapsamlı uluslararası iş birliği, mevcut ayaklanmanın en çok önemli muvaffakiyetleri arasında yer alıyor. Protestocuların infazını engellemeye yönelik baskı, Velayet el-Fakih rejimini en çok önemli baskı aracından arındıracak ve İran halkına ülke genelinde kalan birkaç sokağı fethetmek için ekstra yürek verecek bir dönüm noktası olacaktır.

“Dış güçlerin oyunu”

İran rejimi, protestoların başladığı ilk günlerde, Mahsa Jîna Amini’nin ahlak polisi tarafından öldürülmediğini öne sürdü ve toplumsal yansıyı ‘dış güçlerin’ bir oyunu olarak niteleyerek herkesin evine dönmesi gerektiği davetinde bulundu. Fakat yapılan bu açıklama inandırıcı bulunmadı ve protestolar ivme kazandı.

Protestoların ağır olarak devam ettiği Kamiyaran kentinde yaşayan bir protestocu olan Osman Ahmed, halkın rejimden nefret ettiğini söyledi ve bu nefretin ‘Sepe Bank’ isimli devlet bankasını ateşe vermeye kadar büyüdüğünü anlattı.

Ahmed’in anlattığına göre, bankanın ateşe verilmesinin akabinde da rejim güçleri protestoları bastırmak için dozu arttırdı. Dozun artmasıyla birlikte protestolar sırasından yaralanan insanlar tutuklanma endişesiyle tedavi olmak için hastanelere gitmemeyi ve tedavilerini kendi evde olmayı tercih etti.

Ahmed, bu durumu rejim güçlerinin de bildiğini söyleyerek, şöyle devam etti:

“Geçtiğimiz 80 gün boyunca devam eden protestolarda birçok protestocu öldürüldü ve yaralandı. Yaralananlar, güvenlik güçleri tarafından tutuklanma dehşetiyle hastanelere götürülmedi ve evde tedavi edildi. Hükümet de bunu bildiği için mahallerde tek tek insanların meskenlerini aramaya başladı. Bu ev baskınlarında yakalanan protestocular önce İstihbarat Bakanlığına bağlı bâtın konutlara götürülerek işkenceye tabi tutuldu daha sonra İstihbarat Şube Müdürlüğü’ne götürülerek resmi sözleri alındı. Altını çizmek istiyorum, bu uygulama hala tüm süratiyle Kamiyaran sokaklarında devam ediyor.”

“Yeminden sonra bırakılıyorlar”

Kamiyaran kenti de protestoların ağır devam ettiği diğer kentleri ağır güvenlik tedbirleri altında. Ahmed, bu durumu şöyle anlatıyor:

“Şehrimiz o kadar büyük bir askeri yönetim altında ki üç şahıstan fazla bir araya gelmemize bile izin verilmiyor ve üç kişinin bu şekilde bir araya gelmesi tutuklanmalara neden oluyor. Muhtemel bir toplanmayı bastırmak için İran’ın farklı kentlerinden çok sayıda kuvvet Kamiyaran kentine getirilmiş durumda.”

Sonbahar yaprakları gibi düşen insanlar…

Protestolar birçok kentte devam ediyor. Kamiyaran’da silahlı müdahalenin olduğu günlerde Bellucistan’ın Zahidan kentinde de aynı bir müdahale gerçekleşti. Yaşananları protestocuların arasında olan Abdullah Nesitar şöyle anlattı:

“İnsanlar aşırı sinirliydibu süre zarfında öfkelerini pratik bir şekilde ifade etmemişlerdi. Cuma namazından sonra miting yapılıp sloganlar atılacağı kimsenin aklına gelmezdi. Namaz bitince dışarı çıktık, çoğunluğu gençlerden oluşan kimi bireyler, cuma namazı kılınan caminin yanındaki karakolun önünde toplandı ve çok geçmeden kimi şahıslar etrafa ateş açtı. Protestocular taş atmaya başladı. Ondan sonra, kalabalığa yağmur aynıi ateşlenen bir kurşun yağmuru oldu. Mescitten çıkıp konutlarına dönenlere, karakolun önünde toplananlara ve mescitte namaz kılan ya da namaz kılmayanlara hedef gözetmeksizin ateş açıldı. Bu ortada nereye bakarsanız bakın, o bölgenin her tarafında yalnızca sonbahar yapraklarıi yere düşen insanlar vardı. O sahneyi hayal etmek hakikaten çok zor. Kan ve barut kokusu birbirine karışmıştı ve insanın içine tuhaf bir his doğuyordu.”

Bellucistanlılar, İran’ın resmi dini ideolojisi olan Şii inanışının tersine Sünni inanışını benimsiyor ve bu farkın kendilerine yönelik büyük bir nefretin kaynağı olduğunu düşünüyor. Abdullah Nesitar, bu hususta şunları söyledi:

“Bazıları bizi diğer yerlerdeki soydaşlarımız korksunlar ve protesto etmesinler diye öldürdüklerini söylüyorfakat gerçek şu ki biz sistematik bir nefretin kurbanlarıyız. Bilhassa son yıllarda hükümet yetkilileri tarafından biz Bellucilere ve Sünnilere karşı yapılan nefret söylemi bizimle uğraşmak isteyenler için ikili motivasyon nedeni oldu ve bizim mağlup etmek bir ödül olarak kabul görüyor.

“Binlerce kişi tutuklanmaktan korkuyor”

O ilk saldırı günü tüm zorluklarıyla ve tüm kanlılığıyla bitti.fakat biz bununla bitmedik, rejim nefreti bitmedi, halkın öfkesi bitmedi. Şu Anda Zahidan kenti şehitleri için yas tutuyor. Yüzlerce kişi gözaltında. Binlerce insan tutuklanma endişesiyle sosyal hayata bile dahil olamıyor. Halkımızın her birinin kalbinde kana susamışlık ve intikam duygusu kabarıyor. Rejimin devrilmesinden diğer hiçbir şeyin kalbimizdeki ateşi söndüreceğini düşünmüyorum. Yüreğimizdeki bu öfke, tiksinti ve nefret lakin hükümet düştüğünde diner.”

“Sloganımız rejimi devirmek”

Arapların çoğunlukta yaşadığı Ahvaz kentinde de yapılan sert müdahaleler sonrası birçok sivilin hayatını kaybettiği belirtildi.

En başından beri bayanların öncülüğünde devam eden protestolar, öğrencilerin iştirakiyle yeni bir düzey kazandı. Öğrencilerin protestolara getirdiği bu yeni boyutu anlamak için Ahvaz’da yaşayan ve lise 3. sınıf öğrencisi olan Ali Baas’a yaşadıklarını sordum. Ali, şunları söyledi:

“Geçtiğimiz günlerde, İslam Cumhuriyeti diktatörü Khamenei’nin (Hamaney) çocukları öldüren hükümetine karşı başlatılan protestolara katılanlardan biriyim. Ben ve mahallemizden birkaç çocuk, geçtiğimiz günlerde İranlıların protestolarına destek olmak için Ahvaz halkına sokağa çıkmaları ve grevlere katılmaları için bildiriler şeklinde grev ve protesto davetlerini dağıtmak için bir grup kurduk. ‘Sloganımız İslam Rejimini Devirmekti’. Son yıllardaki protestolarda alıştığımız şey, Ali Hamaney’in baskıcı güçlerinin Ahvaz’ın Arap halkına zalimce karşı koymasıydıbu defa Diktatör Hamaney güçlerinin diğer İran kentlerine paralel olarak Arap, Beluci ve Kürt halklarının karşısına farklı biçimlerde çıktığını kendi gözlerimle gördüm. Bu güçler direkt üzerimize savaş mermileri atıyorlardı. Zeytun bölgesindeki protestolarda katıldığım bir çalışmada tahminen 10 metre aralıktan üzerimize ateş açıldı. Bu yozlaşmış ve kana susamış rejimden bir an önce kurtulmamız için tüm İran halkının giderek daha fazla sokaklara ve grevlere katılması davetini yapmaya ve çalışmaya devam edeceğim’ dedi.”