İstanbul
Parçalı Bulutlu
30°C
İstanbul
30°C
Parçalı Bulutlu
Cumartesi Az Bulutlu
29°C
Pazar Az Bulutlu
31°C
Pazartesi Açık
31°C
Salı Açık
30°C
enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
48,0490 EURO
56,1622 ALTIN
7.132,48 BIST
14.514,82 Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Kalori saymak ziyanlı ve demode bir uygulama mı?
Yılın bu vakitlerinde birçok kişi yeni yıl kararları alır. Bu kararlar arasında en tanınan olanlarından biri de kilo vermek ve biçime girmektir. Bunu başarabilmek için sıklıkla yediklerimize dikkat eder ve idmana yöneliriz. Besinlerdeki …
Yılın bu vakitlerinde birçok kişi yeni yıl kararları alır. Bu kararlar arasında en tanınan olanlarından biri de kilo vermek ve hale girmektir.
Bunu başarabilmek için sıklıkla yediklerimize dikkat eder ve idmana yöneliriz.
Gıdalardaki enerji miktarı kalori olarak ölçülür ve çoğumuz aldığımız kalori ölçüsünü azaltırsak kilo verme hedefini gerçekleştireceğimizi düşünürüz.
Peki bu yaklaşım doğru mu?
Bazı uzmanlar, kalori saymanın demode bir yaklaşım olduğunu hatta tehlikeli olduğunu söylüyor.
İşte sorgulanan fonksiyonlarıyla kalorinin tarihinde kısa bir seyahat.
Kalori nedir, nasıl keşfedildi?
Kalori bir enerji ünitesidir ve ekseriyetle besinlerin besin değerini ifade eder.
Terim, Latince ısı manasına gelen ve bir yüzyıldan uzun süre kullanılan calor kelimesinden türedi.
Cambridge Üniversitesi’nde Moleküler Nöroendoktrinoloji Profesörü Dr Giles Yeo, BBC’ye verdiği demeçte, “Nicholas Clément kaloriyi deniz düzeyinde bir litre suyun sıcaklığını 1C artırmak için gerekli ısı miktarı olarak tanımlamıştır.” diyor.
Fransız bilim insanı Clément, terimi ilk defa 19’uncu yüzyılın başında ısı motorlarını anlatmakta kullanmıştı.
Günümüz kelamlık tarifine göre 1 kg suyun sıcaklığını 1C artırmak için gereken enerji miktarı 1 kilokalori ve bu bin kalorinin toplamına eşit.
Gıdalardaki kalori ölçüsünün ölçülmesi neleri değiştirdi?
Gıdaların içeriğini kalori cinsinden ölçümlemek bilimsel açıdan bir dönüm noktasıydı.
Bloomington’daki Indiana Üniversitesi’nde tarih ve uluslararası çalışmalar profesörü Nick Cullather, “Birdenbire bir kişinin diyetinin ırkıyla direkt ilişkili olduğu düşünülen bir dünyadan yaşadığı iklimle, sosyal sınıfıyla ve toplumsal cinsiyetiyle temaslı olduğu düşünülen bir dünyaya geçiş yaptık. Ve iki diyet arasında karşılaştırma yapmak mümkün olmasa da ansızın karşılaştırabilir hale geldiler.”
Bu süreçte besin hakkında düşündüklerimiz büyük bir değişimden geçti. İnsanlar gıdayı protein, karbonhidrat, mikrobesin, yağ ve diğer içeriklerin bileşimi olarak görmeye başladı.
Cullather, “Vücut bir lokomotif gibi görülmeye başlandı ve besinin onun yakıtı olduğu kanısı besine bakışı tamamen değiştirdi.” diyor.
20’inci yüzyılda kaloriler, kamu siyasetlerini etkilemeye bile başlamıştı.
1920 ve 1930’larda Japonya, donanmasındaki denizciler için bir diyet standardı bile belirlemişti. Bu, onların Avrupalı standartlarla ayı düzeye gelmeleri için bir adım olarak görülüyordu.
Japon denizcilerin diyetlerine buğday, et, bilhassa domuz ve tavuk eklendi ve Japon halkının tamamına da tavsiye edildi.
Japon mutfağının bugünkü haline gelmesinde bu değişimin çok önemli bir tesiri olmuştu.
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) kuraklık krizi yaşayan ülkelere ne kadar besin yardımı yapılması gerektiğini belirlemek için kalori sayımını kullandı.
Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda imzalanan Versailles Antlaşması’ndan çıkan ve günümüzdeki Birleşmiş Milletler’in temeli sayılabilecek Milletler Cemiyeti, beslenme üzerine çalıştı ve 1935’te global bir standart belirledi.
Buna göre, yetişkin bir erkeğin günde 2500; bayanın günde 2000 kalori alması gerekiyordu.
Neden kimi uzmanlar kalori saymanın demode olduğunu söylüyor?
Bazı uzmanlar kalori sayımının demode olduğunu söylüyor. Bunun nedeni, farklı besinlerin benzeyenmiktarda enerji sağlamasına karşın sıhhate yararlarının ve besin kıymetlerinin farklı olması.
Örneğin bir bardak süt 184 kalori, aynı büyüklükte bir bardak saf bira da 137 kalori.
Genetikçi Giles Yeo, “Aslında kalorileri yemiyoruz; yemek yiyoruz ve bedenimiz bu kalorileri açığa çıkarmak için çalışıyor. Havuç, çörek yahut biftek bedeninizin besinlerin kalorilerini açığa çıkarmak için ne yediğinize bağlı olarak farklı derecelerde çalışması gerekir.” diyor.
Gıdaların ambalajlarında gördüğümüz kalori ölçüleri porsiyon başına tüketim açısından bilgi verebilirler fakat bedenimizin ne kadarını absorbe edeceği hakkında fikir vermezler.
Yeo, “Yediğimiz her 100 kalori proteinin yalnızca 70’ini alırız. Yani protein kalorilerinin yüzde 30’u proteini almaya harcanır böylece bedenimiz proteini sindirebilir” diyor ve ekliyor:
“Diğer yandan yağ epey enerji ağır bir besindir ve çok verimli bir yakıt deposudur. Tükettiğimiz her 100 kalorilik yağın 98’ini alırız.”
Daha kolay bir deyişle, 100 kalorilik patates kızartması yemek, 100 kalorilik havuç tüketmekten çok daha fazla kalori alımıyla sonuçlanır.
Yeo, yediğiniz besinin çeşidini hesaba katmıyorsanız, kalori sayımının bir diyet planı olarak anlamsız olduğu görüşünde.
Buna ek olarak spesifik bir besinden ne kadar enerji alacağımız yaşımız, uyku ölçümüz, bağırsaklarımızdaki bakteri miktarı, yemekleri nasıl çiğnediğimiz gibi çok farklı faktörlere bağlı.
Ultra işlenmiş besinler üretilirken besinlerin protein ve lif kısımları atılır; yağ, şeker ve tuz eklenir. Bu da gıdayı kalori açısından varlıklı lakin besin bedeli açısından zayıf hale getirir.
Kalori saymanın bizi aslında sıhhatsiz seçimler yapmaya ittiğini savunan Yeo, “Kaloriler size bir miktar söyler lakin besin içeriği açısından açıklayıcı değillerdir. Besinin içinde ne kadar yağ, şeker, karbonhidrat, lif yahut vitamin olduğunu söylemezler. Benim kaloriyle ilgili sıkıntım kör bir araç olması” diyor
Kalori saymak tehlikeli mi?
New York’ta Cornell Üniversitesi’nde Amerikan mutfağının tarihi konusunda uzman Adrienne Rose Bitar, kalorileri takıntı haline getiren kalori azaltım programlarının sorun yaratabileceğini söylüyor.
Bitar, “Bir alkolikten farklı olarak yemeyi bırakmanız mümkün değildir. Anoreksi, bulimia, ortoreksiyai birçok yeme bozukluğu zararsızi görünen kalori sayma programlarıyla başlar” diyor.
Hatta birtakım programların insanlara tehlikeli derecede düşük kalorili diyetlerle hayatta kalmalarını tavsiye ettiğini söylüyor.
Kalori saymanın alternatifi ne?
Gıda sanayisi dışında enerji, kalori değil jul ünitesiyle ölçülür.
Bu nedenle birtakım besin şirketleri besinlerin enerji değerini kalori değil kilojul cinsinden vermeye başladı. İngiliz Beslenme Vakfı’ndan Bridget Benelam gibi kimi uzmanlar, kalorileri tamamen görmezden gelmemek konusunda bizi uyarıyor.
Benalam tüm kusurlarına karşın kalorinin fonksiyonel bir kıymeti olduğunu söylüyor.
“Bugün karşılaştığımız en büyük kamu sağlığı sorunu obezite. Bu nedenle insanların neden aşırı kilolu ve obez olduğunu anlamak önemli.” diyor.
Kalori saymak kilo vermek isteyen birtakım insanların diyetlerini planlamak konusunda yardımcı olabilir.
Benelam, “İnsanların ne tükettiğini ve bu kalorilerin nereden geldiğini anlamak önemli. Örneğin, insanların çok fazla doymuş yağ alıp almadığını anlamak için doymuş yağdan ne kadar kalori aldıklarına bakıyoruz. Yani aslında bilimsel açıdan kalorilere bakmak önemli” diye konuşuyor.
Birleşik Krallık’ta Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS) yetkilileri, insanların tükettikleri güçle besinlerden aldıkları enerjiyi dengelemesi gerektiğini söylüyor ve ara sıra fazla kaçırmak konusunda endileşelenmemeleri tavsiyesinde bulunuyor. Yetkililer, “Sadece sonraki günlerde daha az enerji alın” diyor.
Bu makale BBC Dünya Servisi’nin Food Chain ve Forum isimli iki programından yararlanılarak hazırlanmıştı.
Yorumlar
Benzer Konular
Tablet, telefon ve bilgisayar kullanımının çocukluk çağında giderek artması, kas ve iskelet sistemi sorunlarını da daha erken yaşlara taşıyor. Uzmanlar, ekran karşısında uzun süre hareketsiz kalan çocuklarda boyun ve sırt ağrılarının yanı sıra erken ...
Ankara Tabip Odası, rahim ağzı kanserini önlediği bilimsel olarak kanıtlanan HPV aşısının Ulusal Bağışıklama Programı’na alınmasına ilişkin Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’nun açıklamalarına tepki göstererek, Bakan Memişoğlu’nun, "Bazı bilim adamları ...
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, HPV aşısının Türkiye'nin ulusal aşı programına dahil edilmesine ilişkin bilimsel değerlendirmelerin sürdüğünü belirtti. Türk Tabipleri Birliği (TTB) aşının herkese ücretsiz uygulanacak şekilde ulusal aşı takvimine alınmasını talep ediyor.