Kazakistan, anayasa değişikliğine “evet” dedi; ‘süper başkanlık’ yönetim sistemi sona erecek, parlamento güçlenecek

Kazakistan’da, mevcut anayasanın üçte birinin değiştirilmesi için yapılan referandumda ön sonuçlara göre sandıktan “evet” oyu çıktı.

Kazakistan Merkez Seçim Kurulu, ülke genelinde dün yapılan anayasa referandumunun ön sonuçlarını açıkladı. Buna göre, 19 milyon nüfuslu ülkede 11 milyon 734 bin 642 kayıtlı seçmenin yaklaşık 8 milyonu (yüzde 68), dün “Kazakistan Cumhuriyeti anayasasına yapılacak değişiklikleri ve ekleri kabul ediyor musunuz” sorusunu cevaplamak için sandık başına gitti.

Sandığa giden seçmenin yüzde 77,18’i “evet” oyu kullanırken, yüzde 18,66’sı “hayır” karşılığını verdi.

Böylelikle Kazakistan, 27 yıl aradan sonra “yeni Kazakistan” olarak isimlendirilen yeni dönemi başlatmak için ülke tarihinde ikinci sefer anayasa referandumu düzenledi.

Referandumda “evet” oyunun çıkması durumunda en son 1995’te kabul edilen mevcut anayasanın 33 temel unsurunun değiştirilmesi ve bu sayede bu yıl ocak ayı başında çıkan kitlesel olaylar sonrası ülkede yönetim sisteminin yeniden inşası hedeflendiği bildirilmişti.

Anayasa’da yapılacak değişiklikler

Yeni anayasa taslağında “Kazakistan toprağı ve yer altı doğal kaynakları devletin mülkiyetindedir” hususu “Kazakistan toprağı ve yer altı doğal kaynakları halka aittir” olarak değiştirilecek.

İdam cezası tamamen kaldırılacak. Böylelikle mevcut anayasada terör hatalısı ve savaş döneminde suç işleyenlere istisnai ceza olarak kullanılmasına izin verilen idam cezasına hiçbir koşulda başvurulamayacak.

Kazakistan Cumhurbaşkanı sorumluluğunu sürdürdüğü sürece siyasi partiye üye olamayacak. Söz konusu madde, Anayasa Kurulu, Yüksek Mahkeme, Merkez Seçim Komitesi, Sayıştay başkanları ile üyelerinin yanı sıra hakimler, kolluk kuvvetleri çalışanları, milli güvenlik güçleri ile askeri işçi için de geçerli olacak.

Cumhurbaşkanının yakın akrabalarının devletin üst seviye vazifelerine ve kamu iştirakindeki şirketlerin idaresine getirilmesi yasaklanacak.

Kazakistan Anayasa Kurulu yeniden Anayasa Mahkemesi olarak kurulacak. 1 Ocak 2023’ten itibaren faaliyete geçirilmesi planlanan Anayasa Mahkemesi 11 yargıçtan oluşacak ve üyeler, 6 yıllık görev müddeti için seçilecek.

Parlamentonun yetkileri artacak

Anayasa taslağında ülkede mevcut süper başkanlık yönetim sistemi son bulacak. Parlamento ise güçlenecek.

Böylelikle anayasadan devlet liderinin büyükşehir belediye başkanları ile eyalet valilerinin kararlarını iptal etme yetkisi kaldırılacak.

Cumhurbaşkanının parlamentonun üst kanadı senatoya atadığı milletvekili sayısı 15’ten 10’a düşürülecek. Bunların 5’i Kazakistan Halk Asamblesi tarafından önerilecek. Böylelikle asamblenin meclise milletvekili atama işlevinin kaldırılmasıyla parlamentonun alt kanadındaki milletvekili sayısı 107’den 98’e inecek.

Kanunları kabul etme yetkisi yalnızca parlamentonun alt kanadı mecliste olacak. Söz konusu ıslahatla yetkilerinin genişletileceği mecliste tüm toplum katmanının temsil edilmesi için bağıntılı temsil sistemi uygulanacak.

Ayrıyeten daha önce büyükşehir belediye başkanları ile eyalet valilerinin cumhurbaşkanı tarafından atandığı ülkede, bundan sonra söylediği söz edilen adayların ilk önce yerel meclis milletvekillerince onaylanması gerekecek.

Meclisin devlet bütçesini sorgulama işlevi genişleyecek.

Kazakistan insan hakları ombudsmanı ile ilgili madde eklenecek. Böylelikle, ombudsman görevi bağımsızlaştırılacak ve görevi boyunca senatonun onayı olmadan tutuklanamayacak.

Öte yandan, yapılacak değişiklikler kapsamında Kazakistan’ı 28 yıl yönettikten sonra mart 2019’da görevinden istifa eden kurucu Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in anayasal statüsünün yer aldığı Birinci Cumhurbaşkanı’na ilişkin kanun da yürürlükten kalkacak.