Lavrov açıkladı; Ankara-Şam arasında görüşme trafiği yeniden başlıyor

Namık Durukan

Suriye’de savaşın bitirilmesi amacıyla Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Suriye rejimi Başkanı Beşar Esad’a yaptığı görüşme teklifi, Rusya’nın teşebbüsleri ile olumlu yönde ilerliyor. Görüşmenin gerçekleşmesi için Türk silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) Suriye’den çekilmesini talep eden Şam yönetimi, talebinde geri adım atarak, ön şart olmaktan çıkardı. Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, Esad’ın açıklamasını olumlu olarak değerlendirmesi iki ülke arasında kapanmak üzere olan diyalog kapısını tekrar araladı. Olağanlaşma sürecini ileriye taşımak için Türkiye ile Suriye rejimi arasında yakında bir toplantı yapılacağı açıklandı.

Suriye’de 2011 yılında başlayan ve 13 yıldır aralıksız devam eden iç savaşın bitirilmesi amacıyla Ankara’nın Şam’la görüşme talebine yönelik teşebbüs, Rusya’nın rejim üzerinde baskısını arttırması ile olumlu yönde ilerliyor. Daha önce TSK’nın Suriye’den çekilmesini “Ön koşul” olarak öne süren Şam rejimi, geri adım atarak tavır değiştirdi.

25 Ağustos’ta Suriye Halk Meclisi’nde yaptığı konuşmada Türkiye ile olağanlaşma sürecine ilişkin tonunu yumuşatan Beşar Esad, görüşmelere ön şartsız olarak yeşil ışık yaktı. Ankara ile üst seviyede müzakerelere başlamak için Türkiye’nin Suriye topraklarında askerlerini çekme zaruriliği olmadığını ifade eden Esad, Türkiye’nin Suriye’nin egemenliğini garanti altına alması kapsamında gelecekteki müzakerelerin belirlenmesi için yol haritası imzalanmasını talep etti.

Esad’ın olumlu mesajı akabinde BBC’ye açıklama yapan Suriye rejiminin eski Türkiye Büyükelçisi Nidal Kabalan, Türk kuvvetlerinin Suriye’den çekilmesinin “normalleşmenin ön koşulu değil, müzakerelerin sonucu” olduğunu açıklayarak, Ankara ile Şam arasındaki olağanlaşma gayretlerine ilişkin olumlu gelişmeler yaşandığını aktardı.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Suriyeli mevkidaşı Faysal Mikdad ile kişisel tanışıklığı olduğunu, bakanların da birbirini tanıdığını bildiğini söyleyen Kabalan, önümüzdeki süreçte karşılıklı adımların atılması durumunda dışişleri bakanları düzeyinde bir görüşme beklediğini belirtti.

“Şam, Ankara’dan çekilme thhüdü istiyor”

Esad’ın TSK’nın, Suriye’den çekilmesinin Ankara ile müzakerelerin yapılması için bir ön şart olmadığı tarafındaki açıklamasının, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son açıklamalarına cevap olduğunu vurgulayan Kabalan, şöyle konuştu:

“Buna, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Suriye ile ilgilerin olağanlaşması konusunda istekli olduklarını ifade eden son açıklamalarının neden olduğunu düşünüyorum. Rus ve Iraklı arabulucular tarafından iletilen iletiler da Türk Cumhurbaşkanı’nın bu hususta önemli olduğu yönündeydi. Devlet Başkanı Esad’ın bu açıklamalara (Erdoğan’ın açıklamaları) karşılık verdiğini düşünüyorum. Cumhurbaşkanı’nın birkaç gün önce Şam’daki Halk Meclisi’nde yaptığı konuşmada vurguladığı konu, Türk güçlerinin Suriye’den çekilmesinin bir ön şart değil müzakerelerin bir sonucu olması gerektiği lakin bu türlü bir çekilme için Türkiye’nin bölgesel ve uluslararası garantörlerle sağlam bir thhütte bulunması gerektiğidir.”

“Sahada ordu dışında silahlı güç kalmayacak”

14 yıllık süreçte gelinen evrede Suriye’nin önceliğinin artık değiştiğini belirten Kabalan, ordu dışında hiçbir silahlı gücü sahada kabul etmediklerini ve tam denetimin hedeflendiğini söyledi. Kuzeydoğu Suriye’yi denetim eden Kürt grubu PYD/DSG’yi, “Ayrılıkçı oluşum hayali müzakere konusu değil” tabirleri ile eleştiren Kabalan, “Suriye’nin hiçbir modülü Kürtlere yahut öbür bir etnik kökene verilmeyecektir. Yerel yönetim bahislerinde, kamu ve sivil hizmet kimi mevzularda işbirliği yapmak için müzakere edebiliriz. Suriye’nin herhangi bir yerinde herhangi bir ayrılıkçı oluşum hayalinin bu toplantılar sırasında tamamen ortadan kaldırıldığına inanıyorum. Bu bir müzakere konusu değil” dedi.

“Bazı silahlı gruplar Libya ya da öbür bir Afrika ülkesine gönderilebilir”

Suriye rejimine muhalif silahlı kümelerin ne olacağına yönelik soruyu da yanıtlayan Kabalan, kimilerinin öbür ülkelere gönderilmesi konusunda bir mutabakata varıldığını iddia ederek şöyle devam etti:

“Bunlar terörist gruplar. Amerikalılar, Türkler, Katarlılar ve başkaları tarafından verilmiş silahlardan oluşan cephanelikleri var. Bundan Ötürü bu terörist kümelerle mücadele etmek zorundayız. Türk ve Suriyeli yetkililer arasında bu kümelerin Libya ve birtakım Afrika ülkeleri benzeri öbür yerlere nakledileceklerine dair bir muahedeye varıldığına yahut en azından bir mutabakata varıldığına inanıyorum. Bunu reddeden kümelerin ise ortadan kaldırılması gerekecek. Terör eylemi gerçekleştirmemiş olanlarsa muhtemelen Suriye ordusuna entegre edilebilir. Benimkisi bir bilgi değil bir izlenim ama geçmişte Dera’da bu yaşandı. Bulundukları yahut fliyet göstermek istedikleri bölgelerde, muhakkak bir rolle Suriye ordusuna entegre edilebilirler.”

“Mutabakata varılan tek mesele”

Kürt sıkıntısının bölgeyi tehdit eden bir mesele olduğuna dikkat çeken Kabalan, “İran etkileniyor, Irak etkileniyor, Türkiye etkileniyor ve kesinlikle Suriye de kimi Kürt kümelerin ayrılıkçı planlarından etkileniyor. Bu mesele muhtemelen İran, Türkiye, Irak ve Suriye arasında bu dört ülkenin toprak bütünlüğüne zarar verecek bölgesel bir Kürt devletinin kurulmasını engellemek üzere mutabakata varılan tek meseledir” diye konuştu.

Rejimin kimi talepleri

Kabalan, olağanlaşma sürecinde Suriye’nin gündemindeki kimi taleplere ilişkin başlıkları ise şöyle sıraladı:

“Türk askerlerinin Suriye’den çekilmesi, İdlib ve Halep kırsalındaki silahlı gruplara verilen takviyenin sona erdirilmesi, terörist kümelerin ortadan kaldırılması ve bu kümelerin denetimindeki yerlerin Suriye devletine dönemi, stratejik M4 ve M5 karayollarında Suriye denetiminin sağlanması, sınır kapılarının açılması, Suriye’ye uygulanan yaptırımların kaldırılmasında Ankara’nın yardımı, mültecilerin dönüşü…”

“Çok yakın gelecekte yapılacak”

Ankara ile Şam arasındaki yakınlaşmanın mimarlarından olan Rusya Dışişleri Bakanı Sergei Lavrov, iki ülke arasındaki olağanlaşma çarkını döndürmek için yakın vakitte bir toplantı için planlama yaptıklarını açıkladı. Daha önce zorlu bir süreç sonrası yapılan toplantılardan sonuç alınamadığını aktaran Lavrov,  “Suriye hükümeti olağanlaşma sürecinin devam ettirilmesinin Türk kuvvetlerinin Suriye’den çekilmesine ilişkin prosedürlerin belirlenmesini gerektirdiğine inandığından, ilerleme konusunda anlaşamasak da görüşmeler yararlı oldu. Türklere gelince, onlar da buna hazırız lakin şimdi makul bir kriter üzerinde mutabakata varılmadı. Şu Anda yeni bir toplantıya hazırlanmanın gerekli olduğunu düşünüyoruz. Çok yakın gelecekte yapılacağından eminim. Şam ve Ankara’daki ortaklarımız arasındaki münasebetlerin normalleştirilmesiyle hiç elbet ilgileniyoruz” diye konuştu.

Türkiye’nin talepleri:

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarında dayandırılan bilgiye göre ise Türkiye, Suriye ile münasebetlerin 2011 öncesine dönmesi için dört koşu önü sürüyor. Bu şartlar şöyle ifade ediliyor:

“Suriye’nin toprak bütünlüğünü ve birliğini muhafaza etmek üzere terör ögelerinden arındırılması; Suriye’nin kendi halkıyla, kendi halkının yasal talep ve beklentileri temelinde 2254 sayılı BM Güvenlik Kurulu kararı çerçevesinde gerçek bir ulusal uzlaşı sağlaması; Bununla kontaklı olarak inançlı ve onurlu geri dönüşler için gerekli şartların oluşturulması; İnsani yardımların kesintisiz şekilde sürmesi.”