Macaristan AB tarafından tekrar Lahey Adalet Divanına sevk ediliyor

Macaristan’da, hukuk devleti uygulamalarının eksik olduğu argümanlarıyla yıllardır Budapeşte ve Brüksel arasında devam eden tartışmalara bir yenisi eklendi. Nisan ayında Avrupa Birliği kurulu AB fonlarının dağıtımında şaibeler ve yolsuzluklar olduğu yolundaki tezlerine tatmin edici bir cevap alamayınca Macaristan’a karşı türel süreçler başlatılmış ve evraklar Budapeşte’ye gönderilmişti. Bunun akabinde geçtiğimiz günlerde AB kurulu Macaristan’daki hukuk ihlalleri ile ilgili olarak somut adımlar attı ve birtakım hususlarda Macaristan’ı Lahey Adalet divanına sevk etti, kimi hususlarda ise yeni ihlal süreçleri başlattı. Macaristan’ın Lahey Adalet Divanı önünde hesap vermesi gereken ilk mevzu, geçen yıl çıkarılan ve hükümetin seçim kampanyasında kullandığı gereçlerden biri olan “Çocuk ve Ailelerin Korunması” yasası.

Amaç çocukları korumak mı, eşcinselleri zor durumda bırakmak mı?
Amacı çocuk istismarının ve ailelerin korunması olarak belirlenen, lakin pratikte eşcinsel ve LMBTQ eğilimli vatandaşların haklarının çok önemli ölçüde kısıtlanması sonucunu veren yasa, Avrupa Birliği tarafından “cinsel eğilim bakımından ayrım yapma” ve buradan yola çıkarak “eşit vatandaşlık haklarını kısıtlama” uygulaması olarak görülmüş ve yasanın geri çekilmesi talep edilmişti. Macaristan hükümeti maddeyi geri çekmediği mevzuyu, bir anayasal madde olarak yer alması için referanduma götürmüş, lakin gerekli oy kullanım oranına ulaşılamadığı için referandum geçersiz sayılmıştı. Komisyon “çocukların ve ailelerin korunması Avrupa Birliği’nin de temel unsurlarından biridir” diyor, lakin Macaristan’daki yasanın maksadının bu olmadığını iddia ediyor. Macaristan’daki yasa “doğumdaki cinsiyetten farklı cinsel kimliklerin, cinsiyet değiştirmeyi yahut eşcinselliği tanıtan, bunun reklamını yapan içeriklerin 18 yaşın altındakiler için yasak olmasını yahut poşete girmesini” öneriyor. Avrupa Birliği komitesi bu bahiste Lahey Adalet Divanının karar vermesini talep etti. Getty Images

Frekansı elinden alınan radyo
Lahey Adalet Divanı önünde Macaristan’ın hesap vermesi gereken bir diğer husus da ülkedeki bağımsız radyolardan Klubradio’nun frekansının yenilenmemesi. Ülke medyasının sevilen radyolarından olan, yıllardır frekans üzerinden bağımsız yayın yapan ve muhalif çizisiyle tanınan Klubradio’nun frekans hakkı lisansı geçtiğimiz yıl uzatılmamıştı. Klubradio mahkemeye başvurmuş, lakin itirazı reddedilmişti. Radyo kendisinden talep edilen şartların diğer hiçbir kurumdan talep edilmediğinden yakınıyordu. AB komitesi bağımsız radyo hakkında gündeme gelen uygulamanın “orantısız, taraflı ve şeffaf olmayan şartların bir sonucu” olduğunu söylüyor ve bu bahiste AB’nin Macar hükümetine gönderdiği tasalarının da dikkate alınmadığının altını çiziyor. Bağımsız medya konusu, Macaristan’da son yıllarda çok gündemde olan bir mevzu. Muhalif çizgilerdeki birtakım gazete ve internet sitelerinin mali zorluklar nedeniyle satın alınması, yayın yapamaz hale getirilmesi yahut Klubradio örneğinde olduğu gibi frekansını kaybetmesi “basın özgürlüğü” ihlali olarak bedellendiriliyor. AB kurulu dakaygılarını dile getirdi, lakin Macar hükümeti uygulamanın hukuk çerçevesi içinde gerçekleştiğinde ısrar ediyor. Şu Anda bu bahiste da Lahey Adalet Divanı karar verecek

Yeni ihlaller, yeni soruşturmalar
Avrupa Komitesi iki yeni mevzuda daha ihlal soruşturması başlattı.

Bunlardan birincisi, Macaristan’da akaryakıt istasyonlarında, Macar plakalı araçlara farklı, yabancı araçlara farklı fiyat tarifesi uygulanması. Macar hükümeti vatandaşların alım gücünü ve hayat standartlarını korumak maksadıyla hem hanelerde elektrik, su ve doğalgaz tüketiminde ve hem de araçlarda kullanılan akaryakıtlarda devlet takviyeli indirimli tarife uyguluyordu. Şimdiye kadar plaka ayrımı yapılmadan, deposunu dolduran yerli yabancı her araca bu indirimli tarifeden yakıt alma fırsatı veriliyordu. Lakin Rusya Ukrayna savaşının başlamasının akabinde gündeme gelen enerji krizinde akaryakıt hammadde fiyatları olağanüstü zamlanınca Macar hükümeti yabancı plakalı araçların indirimli tarifeden akaryakıt almasını engelledi. Avrupa Birliği komitesi bu uygulamanın Avrupa bütünsel iç pazarına bir darbe olduğu kanısında. Avrupa Birliği tüketicilerin eşit haklarını muhafaza ismine Macar hükümetinden ayrımcı uygulamaya son vermesini talep ediyor ve açıklama bekliyor. Komisyonun yalnızca Macar vatandaşlarına ucuz akaryakıta itirazının geri planında elbette Macaristan’ın, Rusya’ya karşı uygulanan ambargo konusunda istisna statüsünü elde etmesinin de hissesi var. Bilindiğii Macaristan Rusya’ya karşı uygulanan petrol ambargosuna karşı çıkmış ve ambargo dışında kalmayı da başarmıştı. Getty Images Ve AB komitesi tarafından Macaristan’a karşı gündeme getirilen son ihlal konusu da tahıl ihracatı üzerine. Macaristan ülkeden şirketlerin yapacakları tahıl ihracatını bir kararname ile özel müsaadeye bağladı. Avrupa Birliği bu uygulamanın tekrar Avrupa ortak pazarının bütünlüğüne ve tüketicilerin eşitliğine yönelik bir uygulama olduğu kanısında ve bu mevzuda da Macar hükümetinden açıklama istiyor. Açıklamaların kâfi görülmemesi halinden de bu mevzular da Lahey’e gönderilmek üzere Komisyon tarafından bekletiliyor.

Macar hükümetinin tepkisi ne olabilir?
Macaristan geçtiğimiz nisan seçimlerinde Viktor Orban’ın kazandığı büyük zaferin akabinde çok önemli ekonomik problemlerle yüzleşiyor. % 12 enflasyon ve son altı ayda % 20’lere varan ulusal para Forint’in değer kaybı ülkede mali istikrarları alt üst etti. Brüksel’den gelen mali yardımlar da yılbaşından bu yana kesildi. Siyaset faizinin merkez bankası tarafından % 9,5’e çıkarılması da iktisattaki bozulma ivmesinin suratını kesemedi. Geçtiğimiz günlerde belli küçük işletmelerin vergi yükünü arttıran yeni yasanın gündeme gelmesiyle Budapeşte’de şovlar başladı, yollar ve köprüler protestocular tarafından trafiğe kapatıldı. Öte yandan bu hafta içindeki son gelişme de hükümetin yıllardır uyguladığı ve seçmenler tarafından en çok önemli kazanımlardan biri olarak görülen hanelerde elektrik, doğal gaz ve su tüketiminin indirimli tarifesine son vermek oldu. Ekonomistler mali dengelerin çok kırılgan olduğuna dikkat çekiyorlar. Ülkenin şiddetle yeni mali kaynaklara ihtiyacı olduğu ortada. Hükümetin geçtiğimiz hafta yılbaşında kesilen fonları alabilmek için yeniden Brüksel’e başvurması ve mutabakata hazır olduğu mesajını iletmesinin gerisinde işte bu gerçek var. Bu şartlar yıllardır süren tartışmada dengelerin şu an itibarıyla Brüksel’den yana değiştiğine işaret ediyor.