Mariupol’den kaçanlar Rusların tahliye hedefli ‘filtreleme kamplarını’ anlatıyor: “Toplama kampıydi”

Ukrayna’nın güneydoğusundaki liman kenti Mariupol, haftalardır devam eden bombardımandan sonra neredeyse tamamen Rusya’nın denetimine geçti. Kentten kaçanlar, tahliye edilmeden önce süreçleri için tutuldukları kamplardaki kötü şartları anlatıyor. Oleksandr ve Olena, geçen hafta Mariupol’dan kaçmayı başaran şanslı azınlıktan ikisi. Azovstal çelik fabrikalarındaki Ukrayna kuvvetlenin dışında, Mariupol neredeyse tamamen Rus denetimi altında ve dünyanın geri kalanından fiilen izole durumda. Hala orada mahsur kaldığı düşünülen 100 bin sivilin kentteki şartları hakkındaki bilgi akışı sistemsiz ve bağımsız olarak teyit edilmesi zor. Nispeten inançlı batı kenti Lviv’e gelen çift, çatışmalar sırasında il içinde hayatta kaldıklarını anlatıyor. Fakat, sivilleri tahliye etmeden önce tutmak için Mariupol dışında kurulan ve Rusya’nın ‘filtreleme kampı’ ismini verdiği bir merkezle ilgili tecrübeleri tüyler ürpertici. 49 yaşındaki Oleksandr, “Tam bir toplama kampıydi” diyor. Oleksandr ve Olena, parmak izlerinin alındığını, her istikametten fotoğraflarının çekildiğini ve birkaç saat boyunca Rus güvenlik vazifelileri tarafından sorguya çekildiklerini söylüyor, “hapishanedeki”. Rusların telefonlarına bakacağından endişelenip, kızlarının Ukrayna bayrağı önünde çekilmiş fotoğrafları da dahil, aygıtlarında Ukrayna ile ilgili her şeyi temizlemişler. Endişelenmekte haklıydılar. Oleksandr, Rus güvenlik vazifelilerinin, sorguları sırasında, gazeteciler ya da hükümet ve askeri yetkililerle temas için arayışıyla fotoğrafları, telefon görüşme kayıtlarını ve aygıtlarındaki telefon numaralarını incelediklerini söyledi. Oleksandr, “Bir kişinin ‘Ukraynalı Nazi’ olduğundan şüpheleniliyorsa, daha fazla soruşturma ya da cinayet için Donetsk’e götürülüyor” diyor. Lakin BBC bu iddiayı doğrulayamadı: “Çok tehlikeli ve riskliydi. En ufak bir kuşku, en ufak bir direniş nedeniyle sizi sorgulama ve işkence için bodrum katına götürebilirler. Herkes Donetsk’e götürülmekten korkuyordu.” Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, işgalin hedeflerinden birinin Ukrayna’yı Nazilerden temizlemek olduğunu söylüyor. Rus propagandası, Ukrayna’nın bir şekilde Nazizm ile uyumlu olduğuna dair çok sayıda temelsiz savda bulunuyor. Kampta süreçler için beklerken, Oleksandr ve Olena’ya Mariupol’den filtrelemeden kaçmaları için bir yol önerenler oldu.çift, bunların Ruslar ya da işbirlikçiler olabileceğinden korkmuştu. Sonunda tahliye listesine alındılar.sorunlar bitmemişti.

Rusya’ya giden otobüsler
Olena, “Bu filtreleme kampındaki şartların ne kadar vahim olduğunu hayal bile edemezsiniz” diyor ve ekliyor: “Yaşlılar şiltesiz, battaniyesiz koridorlarda yatıyordu. Binlerce insan için yalnızca bir tuvalet ve bir lavabo vardı. Dizanteri kısa sürede yayılmaya başladı. Yıkanmanın ya da temizlenmenin yolu yoktu. Her yer pis kokuyordu.” Oradaki ikinci günlerinde sabun ve dezenfektan bitmiş, kısa bir süre sonra tuvalet kağıdı ve hijyenik ped de kalmamıştı. Sorgulamalarının akabinde Olena ve Oleksandr’a 148. tahliye otobüsüne binmeleri için izin verildiği söylendi. Lakin bir hafta sonra tesisten yalnızca 20 otobüs kalkmıştı. Buna karşılık, Rusya topraklarına gitmek için organize edilmiş birçok otobüs vardı. Yetkililer, çifti doğuya giden bir araca bindirmeye bile çalışmıştı. Sonunda Olena ve Oleksandr, geldiklerinde onları gizlice kamptan kaçırmayı teklif edenlerden yardım istemek zorunda hissettiler. Olena ve Oleksandr, kızları Sofia ile Lviv’de yaşamayı planlıyor Olena, “Başka seçeneğimiz yoktu” diyor ve sözlerini şöyle sürdürüyor: “Seçenekler ya zorla Rusya’ya hudut dışı edilmek yahut bu özel şoförlerle riske girmek.” Mariupol Belediye Başkanı Vadim Boyçenko’nun kabul ettiği bir ikilem bu. Boyçenko telefonda BBC’ye yaptığı açıklamada, “Birçok sivil otobüs Ukrayna yerine Rusya’ya gidiyor. Savaşın başlangıcından beri [Ruslar] sivillerin tahliyesine hiçbir şekilde izin vermedi. Bu, sivilleri öldürmek için direkt askeri bir emir olarak görülebilir” diyor. Sürücülerinin onları filtreleme kamplarından Rus işgali altındaki Berdyansk kentine “tarlalardan, toprak yollardan, tüm denetim noktalarının gerisindeki dar yollardan geçirmeyi başardı” diyor Olena, zira Rus teftişinden geçmek için uygun dokümanları yoktu. Daha sonra, kendilerini Ukrayna denetimindeki bölgeye götürmek için her şeyi riske atmaya istekli öteki bir sürücüyle bir çıkış yolu bulmak için üç gün harcamışlar. Yaklaşık 12 Rus denetim noktasını atlatmayı başarıp, Zaporijya’ya ulaşmış ve gece treniyle Lviv’e gitmişler. Valentina ve eşi Evgeniy de gün Lviv’e gelenler ortasındaydı.

Onlar da geçen hafta Mariupol’dan kaçmayı başarmıştı. Bir araca binip Ukrayna’nın batısında daha küçük bir kente gideceklerdi. 58 yaşındaki Valentina, tahminen de yaşları ve Evgeniy’nin engelli olması nedeniyle filtreleme sürecinin onlar için süratli olduğunu, ama gençler için durumun çok daha kötü olduğunu söylüyor. “Filtreleme kampları getto gibi” diyor. “Ruslar insanları gruplara ayırıyor. Ukrayna ordusuyla ilişkisi olduğundan şüphelenilenler, ülkesini savunanlar, gazeteciler, kamu çalışanları tehlikeli kümede. Bu insanları Donetsk’e hapishanelere götürüyorlar, işkence yapıyorlar.” O ve Evgeniy ayrıyeten birçoğunun filtreleme kamplarından Rusya’ya gönderildiğini söylüyor. Oleksandr ve Olena, Valentina da sürücüleri sayesinde kaçmayı başardıklarını vurguluyor. “Sonunda [kaçıp] Ukraynalı savaşçıları ve bayrağı gördüğümüzde, Ukraynaca konuşulduğunu duyduğumuzda otobüsteki herkes ağlamaya başladı” diyor. Evgeniy ve Valentina meskenlerinin bodrumunda saklanıp hayatta kalmayı başardılar

Mariupol’de kuşatma altında ömür
Bu insanlar kaçmadan önce Mariupol’de haftalarca kuşatma altında yaşadı. Rus kuvvetleri kenti bombalıyor ve sokak sokak ilerliyordu. Kuşatma altında detaylar lakin Valentina, Oleksandr ve Olenai son vakitlerde kentten kaçanlarla yapılan röportajlar sayesinde ortaya çıkmaya başladı. Birçoğu musluk suyundan yoksundu, yiyecek kıtlığı vardı. Oleksandr ve Olena, bir restoranın yakınındaki bir bodrum katına sığınmış, depodaki konservelerle hayatta kalmayı başarmıştı. Ama su sorunu vardı. Oleksandr, stok yapmak için dışarıdaki kuyulara nasıl koştuğunu anlatıyordu. “Çok tehlikeliydi zira Ruslar daima ateş ediyordu” dedi. Kombi kazanının suyu hayatımızı kurtardı. Tahliye için bodrumdan çıktığımızda kazanımızdaki su da bitmişti.” Valentina ve Evgeniy, yiyecek bulmanın zorluğunu, savaş başlamadan önce insanların elinde ne varsa onunla yönetim etmeye çalıştığını anlatıyor. Konserveler, tahıl gevrekleri ve bahçelerinde yetiştirdikleri birkaç patatesle, ellerindekini de komşularıyla paylaşarak hayatta kaldıklarını söylüyorlar. Tehlikeli olduğunu bildikleri için kuyudan su almaya gitmiyorlardı. Kar yağdığında, çok sevinmişler, su için kar eritmeye başlamışlardı. Valentina, özerk Çeçen Cumhuriyeti’nin Putin’e bağlı birliklerinden nefret ediyordu. Çeçen militanların, işgalin başlangıcından beri Ukrayna’da savaştığı ve Mariupol kuşatmasına ağır bir şekilde katıldıkları bildiriliyor. Valentina, onları bayanlara ve çocuklara tecavüz etmekle suçluyor. “Kendilerini reddeden kızları ve bayanları öldürdüler” dedi. “İnsanların bu kadar hayvan olabileceğine inanamıyorum. İnsanlık yok, merhamet yok.” Valentina ve Evgeniy kentin kuzeyindeki sığınaklarda saklanarak hayatta kaldıklarını söylüyorlar. Sonunda orası da bir Rus bombardımanında yıkıldı. Evgeniy beyin sarsıntısı geçirdi ve o vakitten beri işitme problemleri yaşıyor. Komşuları da ağır yaralandı. Kaçmaya karar vermeden önce sığınaklar arasında gidip geldiler. Kentten çıkarken Rus işgalinin yol açtığı yıkımı gördüler. Valentina, “Tamamen yıkılmış, yanmış boş binalar gördüm” diyor ve ekliyor: “Çok sayıda ceset vardı. İl artık yok. Duvarlar bile. Yalnızca devasa harabe yığınları. Bu türlü bir şiddeti asla hayal edemezdim.” Her iki çift de Rus işgalinden sonra Ukrayna’nın direnişinin ve çektiği acıların sembolü haline gelen Mariupol kentinden kaçmayı başardı. Onlar, çatışma nedeniyle yerlerinden edilen 11 milyon Ukraynalıdan yalnızca dördü ve şu anda belgisiz bir gelecekle karşı karşıyalar.