Mariupol’ü ele geçirmek Rusya için neden önemli?

BBC Güvenlik Muhabiri Frank Gardner
Ukrayna’nın güneydoğusundaki liman kenti Mariupol, Rusya’nın en ağır bombardımanına maruz kalan ve en çok hasar gören kent. Mariupol, Moskova’nın Ukrayna’daki askeri harekâtı açısından epey önemli. Pekala neden? Mariupol’u almanın Rusya açısından çok önemli bir stratejik kazanım, Ukrayna içinse büyük bir darbe olmasının dört ana sebebi var.

1. Kırım ve Donbas arasında karadan bir koridorun teminata alınması
Coğrafik olarak, Mariupol kenti haritada küçük bir alanı kaplıyor, ama Kırım Yarımadası’ndan harekete geçen Rus kuvvetlerinin önünde mahzur oluşturuyor. Bu kuvvetler, Ukrayna’nın doğusunda Donbas bölgesindeki Rusya yanlısı ayrılıkçı güçlerle irtibat kurmak için kuzeydoğuya doğru ilerlemek istiyor. İngiltere Müşterek Kuvvetler Komutanlığı’nın eski komutanı General Richard Barrons, Mariupol’u ele geçirmenin Rusya’nın savaş uğraşları için hayati kıymet taşıdığını söylüyor: “Ruslar bu savaşı muvaffakiyetle sonuçlandırdıklarını hissettiklerinde, Rusya’dan Kırım’a bir kara köprüsünü tamamlamış olacaklar ve bunu büyük bir stratejik muvaffakiyet olarak görecekler.” Mariupol ele geçirilirse, Rusya da Ukrayna’nın Karadeniz kıyı şeridinin yüzde 80’inden fazlasının tam denetimini elde etmiş olacak, deniz ticaretini kesecek ve onu dünyadan daha da tecrit edecek. Kenti savunan Ukraynalılar son üç haftadır ilerleyen güçlere karşı direnerek çok sayıda Rus askerini meşgul etmeyi başardılar. Kenti süratli bir şekilde ele geçiremeyince Rus komutanları, eski kuşatma taktiklerinin 21. yüzyıl versiyonuna başvurmaya yöneldi. Mariupol’u top, roket ve füze yağmuruna tuttular; kentin yüzde 90’ından fazlası hasar gördü.

Ayrıyeten elektriğe, ısıtmaya, pak suya, besine ve tıbbi gereçlere erişimi kestiler; insan imali bir insani felaket yarattılar. Moskova ise 21 Mart saat 05:00’e kadar teslim olmayı reddettiği için Ukrayna’yı suçluyor. Ukraynalı bir milletvekili Rusya’yı “Mariupol’u aç bırakarak teslim almaya çalışmakla” suçladı. Ukrayna, kenti son askerine kadar savunma söylediği söz verdi. Durum hakikaten de o hale gelebilir. Rus birlikleri yavaş yavaş merkeze doğru ilerliyor. Herhangi bir uygulanabilir barış mutabakatı olmadığından, Rusya muhtemelen bombardımanını ağırlaştıracak ve bunu yaparken kenti savunan silahlı güçlerle sayıları hala 200 binden fazla olan sivil nüfus arasında neredeyse hiç ayrım yapmayacak. Rusya, Mariupol’de denetimi ele alırsa, 1000 kişilik tabur taktik grupları halinde organize olmuş 6000’e yakın askerini, Ukrayna etrafındaki diğer Rus cephelerini güçlendirmek için kullanabilecek. Bunları nerede yeniden konuşlandırılabileceğine dair birkaç mümkünlük var:

2.

Ukrayna iktisadını çökertmek
Mariupol, Karadeniz’in bir kesimi olan Azak Denizi’nde uzun vakittir stratejik açıdan çok önemli bir liman kenti. Derin rıhtımları ile Azak Denizi bölgesinin en büyük limanıdır ve çok önemli bir demir-çelik tesisine sahip. Olağan vakitlerde Mariupol, Ukrayna’nın Orta Doğu ve ötesindeki müşterilere giden çelik, kömür ve mısır için çok önemli bir ihracat merkezi. Moskova’nın 2014’te Kırım’ı ilhak etmesinden bu yana Mariupol, yarımadadaki Rus güçleri ile bağımsızlığını ilan eden Donetsk ve Luhansk cumhuriyetlerindeki Kremlin yanlısı ayrılıkçılar arasında sıkışmış durumda. Mariupol’u kaybetmek, Ukrayna iktisadından geriye kalanlara büyük bir darbe olacak.

3. Propaganda fırsatı
Mariupol ismini, kenti Karadeniz’in geri kalanına bağlayan Azak (Azov) Denizi’nden alan Azak Taburu isimli Ukraynalı milis güçlere ev sahipliği yapıyor. Azak Taburu, Neo-Naziler de dahil olmak üzere aşırı sağcıları barındırıyor. Ukrayna’nın savaşan kuvvetlerinin yalnızca çok küçük bir kısmını oluştursalar da, bu Moskova için faydalı bir propaganda materyali oldu ve Rusya halkına, Ukrayna’da savaşmak için gönderdiği gençlerin, komşularını Neo-Nazilerden kurtarmak için orada olduklarını söylemesi için bir mazeret sundu.

Rusya, çok önemli sayıda Azak Taburu savaşçısını canlı ele geçirmeyi başarırsa, Ukrayna’yı ve hükümetini itibarsızlaştırmaya yönelik süren enformasyon savaşının bir kesimi olarak Rus devlet denetimindeki basında bunlara geniş bir şekilde yer verecek.

4. Büyük moral artışı
Rusya’nın Mariupol’ü ele geçirmesi, bu savaşta her iki taraf için de ruhsal olarak çok önemli olacak. Mariupol’da Rus zaferi, Kremlin’in devlet denetimindeki medya aracılığıyla halka Rusya’nın maksatlarına ulaştığını ve ilerleme kaydettiğini göstermesini sağlayacak. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin için bu savaş kişiselmiş görünüyor ve tüm bunların tarihi bir değeri var. Putin, Ukrayna’nın Karadeniz kıyı şeridini, Novorossiya (Yeni Rusya) olarak görüyor (18. yüzyıldaki Rus imparatorluğuna kadar uzanan Rus toprakları). Putin bu kavramı “Rusları Kiev’deki batı yanlısı bir hükümetin zulmünden kurtarmak” olarak yeniden canlandırmak istiyor. Mariupol şimdi bu emele ulaşmasının önünde mani duruyor.

Mariupol’da yol kenarında mezar kazılıyor, 20 Mart Lakin Ukraynalılar için Mariupol’ün kaybı yalnızca askeri ve ekonomik olarak değil, aynı vakitte karada savaşan ve ülkelerini savunan bayan ve erkeklerin morallerine de büyük bir darbe olacaktır. Rusların ele geçirmesi halinde Mariupol, stratejik olarak çok daha az çok önemli olan Herson’dan sonra denetimi alınan ilk büyük il olacak. Moral bakımından bir diğer tarafı ise caydırıcılık. Mariupol büyük bir direniş gösterdifakat bunun bedeli ağır oldu. İl yerle bir edildi. Rusya’nın sonunda bombalayıp teslimiyete zorladığı ve enkaza çevirdiği Grozni ve Halep ile birlikte tarihe geçecek. Buradan diğer Ukrayna kentlerine verilen mesaj çok net: Mariupol benzeri direnmeyi seçerseniz benzeyenkaderi paylaşırsınız. İngiliz General Richard Barrons, “Ruslar Mariupol’a giremediler” diyor ve ekliyor: “Tanklarıyla giremedikleri için onu enkaza çevirdiler. Kendileri için çok önemli olan diğer bir yerde bunları görmeyi bekleyebiliriz.”