NATO genişlemesine onay seçimden sonraya mı kaldı?

Gülsen Solaker

İsveç ve Finlandiya’nın NATO üyelikleri için Türkiye ile başlatılan süreç son gelişmelerle olumsuz etkilenirken, Türkiye’den beklenen onayın seçimden önce gelmesine çok ihtimal verilmiyor.

İsveç ve Finlandiya’nın NATO üyelikleri için Türkiye’den beklenen onaya dair süreç son gelişmelerle olumsuz etkilendi. Üç ülke arasındaki sistemin Şubat toplantısı iptal edilirken, iki ülkenin İttifak’a iştirakine onayın Türkiye’deki seçimden önce gelmesine çok ihtimal verilmiyor.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin akabinde tarihten gelen Rusya’ya yönelik tehdit algıları en üst düzeye çıkan İsveç ve Finlandiya NATO’ya üyelik için başvurmuştu. Lakin iki ülkenin NATO üyeliği için şu an Macaristan ve Türkiye’nin onayı eksik durumda. Macaristan’ın önümüzdeki haftalarda onay sürecini tamamlaması beklenirken Türkiye ise bilhassa İsveç’ten “terörle mücadele” alanında birtakım taleplerinin karşılanmasını kural koşmuştu.

Türkiye, İsveç ve Finlandiya arasında üçlü bir düzenek kurulurken, İsveç Ankara’nın taleplerini karşılamaya yönelik birtakım adımlar atmış fakat bunlar kâfi bulunmamıştı. Son olarak İslam ve göç aksisi aşırı sağcı Sıkı Taraf partisinin lideri Rasmus Paludan’ın Türkiye’nin İsveç’teki büyükelçilik binası önünde Kur’an-ı Kerim yakması Ankara tarafından sert tepkiyle karşılanmış ve Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan dünkü konuşmasında “İsveç bizden NATO takviyesi beklemesin” demişti.

Son günlerde yaşanan gelişmelerin akabinde üç ülke arasındaki ortak düzeneğin önce süresiz ertelendiği bilgisi verilirken, akabinde toplantıların “ileri bir tarihe ertelendiği” belirtildi.

Ancak Ankara’nın talebiyle bu toplantının ertelendiğinin duyurulmasından önce Finlandiya Dışişleri Bakanı Pekka Haavisto dün sabah saatlerinde yaptığı açıklamada ülkesinin NATO’ya İsveç olmadan katılması seçeneğini değerlendirmesi gerektiğini belirterek, üçlü görüşmelerde bir molaya ihtiyaç olduğunu belirtmişti.

Bu etapta görüşmelere nasıl ve ne zaman devam edileceği, iki ülkenin birlikte mi yoksa farklı ayrı mı üye olacakları ve seçimlerden önce Türkiye’nin onayının gelip gelmeyeceğine ilişkin çok sayıda soru işareti bulunuyor.

Seçimden önce onay zor görünüyor

Sürece dair gelinen noktada Türkiye’nin onayı seçimden önce vermesinin zorluğuna dikkat çekilerek, iktidarın bu mevzuyu seçmenleri etkilemek için sonuna kadar kullanmak isteyeceği belirtiliyor.

Stockholm Üniversitesi Türkiye Araştırmaları Enstitüsü başkanı Paul Levin, TBMM’nin NATO genişlemesini seçimlerden önce onaylama talihinin artık “yok denecek kadar az” olduğunu düşünen isimlerden.

“Üçlü sistemin toplantılarını iptal etme kararıyla ilgili son haberler doğruysa, bu sürecin şimdilik can kaybı olduğu manasına gelir” diyen Levin, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Erdoğan bir muahededen değil de bir hengameden daha çok yarar sağlayacağına karar vermiş görünüyor. En azından seçimler sonrasına kadar bu değişmeyecek.”

Levin, İsveç ve Finlandiya hükümetlerinin artık süratli bir onayı zorlamak yerine sürecin tamamen raydan çıkmasını engellemeye odaklanmış olabileceklerini söyleyerek, şimdi ortadaki en iyi senaryonun Türkiye’de Mayıs ayında yapılacak seçimden sonra ama Temmuz ayındaki NATO zirvesinden önce bir onayın gerçekleşmesi olduğunu belirtiyor.

Türkiye’nin eski Stockholm Büyükelçisi Selim Kuneralp de Mayıs’taki bir seçim öncesinde onayın gelmesinin zor olduğunu ifade ederek, iki ülke açısından NATO üyeliğinin bu kademede bir aciliyet olmadığına dikkat çekiyor. Kuneralp, Ukrayna savaşı ile NATO genişlemesi arasındaki bağa dair son durumu şöyle açıklıyor:

“İsveç ve Finlandiya NATO’ya girmek için müracaat ettiklerinde Rusya’nın Ukrayna’daki durumu şimdikine göre çok daha güçlüydü. Tüm Avrupa’da yalnızca Ukrayna ile sınırlı kalmayacağına dair önemli bir tasa vardı.şu anda durum pek o denli değil. Rusya’nın Ukrayna’yı pek ele geçiremediği belli, geçiremeyeceği de. Hatta bilakis Ukrayna karşı taarruza geçecek gibi.”

Kuneralp ayrıyeten iki ülkenin de aslında fiilen NATO içinde gibi olduğunu da söyleyerek, NATO Genel Sekreteri’nin İttifak’ın 5. unsurunun bu iki ülke için de uygulanacağına dair sözlerini hatırlatıyor.

Üç ülke arasındaki sistemin ertelenmesinin tahminen diplomatik açıdan şimdi daha mantıklı olduğunu belirten Kuneralp, “Çünkü NATO kamuoyunda iki ülkenin Türkiye’ye karşı yükümlülüklerini yerine getirdiği görüşü var. Bu durumda toplantının ertelenmesini istemek çok mantıksız değil. Zira toplantıda tekrar şeyler söylenecekti, bunu yapmaktansa ertelemek tahminen daha iyi” yorumu yapıyor.

İsveç’teki aşırı kümelerin etkisi

Süreci etkileyen ögeler arasında Türkiye’deki seçimler kadar İsveç’te NATO üyeliğini istemeyen bölümler ile aşırı kümelerin tesiri de bulunuyor.

Levin, bir süre öncesine kadar aslında müzakerelerin olumlu gittiğine ve iyi bir kimya yakalandığına işaret ederek, atmosferin değişmesi ile ilgili şöyle konuşuyor:

“Bir yanda Türkiye’deki seçim siyaseti diğer yanda İsveç’teki üyelik istemeyen yahut Türkiye’yi eleştiren aşırı sol ve aşırı sağ gruplar ve onların provokasyon teşebbüslerinden oluşan birleşim, bu süreci zorlaştırdı. Ben en azından seçimlere kadar bu sürecin bu türlü devam edeceğini düşünüyorum.”

Akademik hayatını İsveç’te sürdüren Siyaset Bilimci Emrah Gülsunar da Kur’an yakılması olayının İsveç’te çok büyük bir gündem olmadığını, zira bunu yapan siyasetçinin bunu daha önce pek çok defa yaptığını söyleyerek, bu kere Türkiye Büyükelçiliği önünde yapmasının olaya başka bir boyut kattığını belirtiyor.

Gülsünar, İsveç kamuoyunda son devirde “Türkiye’ye bu kadar çok taviz verilmesinin yanlış olduğu” tarafındaki niyetin güçlenmeye başladığını ifade ederek, son seçimler sonrasında kurulan merkez sağ hükümete dışardan destek olan göçmen aksisi sağcı partinin de bu görüşü seslendirmekte olduğunu söylüyor.

Muhalefetteki sol partilerin İsveç hükümetine Türkiye’ye verilen ödünlerle ilgili sert tenkitler yönelttiğini ifade eden Gülsunar, “Bugüne kadar aslında Rusya’ya karşı hissedilen bir tehdit algısı vardı. Şu anda ise ‘Rusya’ya boyun eğmemek için NATO’ya üye olmak istiyoruzbu defa de Türkiye’ye çok taviz veriyoruz’ diye düşünülmeye başlandı” diyor.

Türkiye’ye bakış nasıl etkileniyor?

Peki NATO genişlemesini bloke eden tek ülke olarak kalmak Türkiye açısından nasıl bir tesir doğurabilir?

Deneyimli diplomat Kuneralp Ankara’nın gerekli onayı seçimden sonra, yeni seçilecek Meclis’in toplanma durumuna göre en geç sonbaharda vereceği ve sorunu çok uzatmayacağı görüşünde.

Kuneralp, Türkiye’nin daha önce eski Danimarka Başbakanı Anders Fogh Rasmussen’in NATO genel sekreterliğine atanmasını veto ettiğini fakat müzakerelerin akabinde ittifakın siyasi ve askeri yapısı içinde kimi durumlar elde etme karşılığında Rasmussen’in genel sekreterliğine onay verildiğini hatırlatıyor.

Levin de Erdoğan’ın 2017’de referandum öncesinde Hollanda ile de aynı bir süreç yaşadığını fakat referandum sonrasında ilgilerin olağana döndüğünü anımsatarak, “Belki de İsveç için de benzeri mümkün olabilir. ama benim kaygım hasarın bu sefer daha uzun vadeli olması” yorumu yapıyor.

Son periyoda kadar Türkiye’nin İttifak üyelerine yalnızca güvenlik çıkarları nedeniyle talepte bulunduğuna yönelik algı bulunduğunu belirten Levin, fakat marjinal bir sağcı tarafından çoğu İsveçlinin de yanlış bulduğu Kur’an yakılması teşebbüsünün NATO ile ilgisi bulunmadığına işaret ediyor.

Levin, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Pek çok müttefik tarafından bu olaya verilen tepki bir seçim taktiği olarak görülüyor ve Erdoğan’ın iç siyasi gündemini NATO için stratejik açıdan çok önemli bir gelişmenin önüne koyduğu manasına geliyor.”

Pek çok şeyin Mayıs seçimlerinin sonucuna bağlı olduğunu söyleyen Levin, Erdoğan’ın iktidarda kalması durumunda müttefiklerin Türkiye’yi ikna için üzerlerine düşeni yapmaya çalışması gerekeceğini belirtiyor.

“Bunun için göz önünde olmayan sopalar ve kamuoyuna açık havuçlar gerekebilir” diyen Levin, Türkiye’nin genişlemeyi seçimden sonra da engellemeye devam etmesi durumunda ise Türkiye-NATO bağlarında daha önemli bir kriz riskinin oluşacağını kaydediyor.