NATO zirvesi Ukrayna gündemiyle toplanıyor

Gülsen Solaker

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin başlamasının birinci ayında Brüksel’de toplanacak olan NATO önderleri Rusya’ya karşı “birlik” mesajı verirken, caydırıcılığı artırmaya yönelik nei ek önlemler alınabileceğini de masaya yatıracak.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da katılacağı olağanüstü zirvede, 30 müttefik ülkenin devlet ve hükümet başkanları işgalin başlamasının akabinde ilk defa yüz yüze bir araya gelecek. Tepenin ana gündem unsuru ise Ukrayna’da devam eden savaş.

NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, tepeyi duyurduğu açıklamasında “Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin sonuçlarını, Ukrayna’ya güçlü takviyemizi ve güvenliğimizdeki yeni gerçeklik karşısında NATO’nun caydırıcılık ve savunmasının daha da güçlendirilmesini ele alacağız” demişti. Stoltenberg bugünkü basın toplantısında da yarınki doruktan Ukrayna’ya verilen takviyenin daha da kuvvetlendirilmesine yönelik birtakım kararların çıkmasını umduğunu belirtti.

NATO’nun son bir aydır yürüttüğü siyaset; bir yandan Ukrayna’ya güçlü bir destek sağlamaya çalışırken, diğer yandan savaşın NATO ülkelerine yayılmasına imkan tanımamak ve Rusya ila çatışmaya dönüşecek adımlardan kaçınmak olarak özetleniyor.

Fakat coğrafik olarak Rusya’ya yakın ya da kendisini tehdit altında hisseden kimi NATO ülkeleri daha güçlü önlemler alınmasından yana. Polonya Başbakanı Mateusz Morawiecki NATO Barış Gücü oluşturulması teklifini zirvede resmen gündeme getirmeye hazırlanıyor. Rusya’ya yakın üç Baltık ülkesi Letonya, Litvanya ve Estonya ise NATO’nun daha güçlü önlemler almasını ve hatta kalıcı bir güç bulundurmasını talep ediyor.

ABD ve diğer NATO üyeleri ise Rusya ile İttifakı direkt karşı karşıya getirecek bir adımı atmaktan yana kaçınıyor.

Kremlin Sözcüsü Dimitri Peskov da Ukrayna’ya uluslararası barış gücü gönderilmesinin Rus birlikleri ile NATO güçleri arasında direkt çatışmaya yol açacağı ihtarında bulundu.

“Kritik önemde” zirve

Türkiye’nin NATO Eski Daimi Temsilcisi Emekli Büyükelçi Fatih Ceylan, DW’ye yaptığı değerlendirmede, tepenin kritik değerde olduğunu vurguluyor. Rusya’nın işgal öncesinde Ukrayna hududu boyunca askeri yığınak yapması ve saldıracağına dair işaretlerin ortaya çıkmasıyla NATO’nun bilhassa Rusya’ya yakın müttefik ülkelerin savunmasını destek etmeye başladığını hatırlatan Ceylan, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Muhtemeldir ki bu desteğin kapsamı yarınki toplantıda artırılacaktır. Lakin barış gücü gibi bir oluşum beklemiyorum. Ukrayna toprakları içinde NATO bir mevcudiyet sergilemez. Zira bu NATO’yu direkt çatışmaya sürükler.”

Ukrayna savaşı öncesinde dağınıklık imajı çizen, hatta varlığı sorgulanan NATO’nun bu zirve ile artık toparlanma içinde olduğu mesajını vermesi de bekleniyor.

2010-2013 yıllarında NATO’nun Savunma Siyaseti ve Planlamasından Sorumlu Genel Sekreter Yardımcılığı sorumluluğunu yürüten Emekli Büyükelçi Hüseyin Diriöz, zirvede temel olarak üye ülkeler arasındaki dayanışmanın ve birlik içinde olunduğunun gösterilmesini, sembolik olarak da Rusya’ya karşı “sağlam duruşun” sergilenmesini bekliyor.

Türkiye’nin doruğa iştiraki

NATO zirvesi şimdiye kadar Rusya ile Ukrayna arasında birtakım uzmanlarca istikrar siyaseti olarak isimlendirilen çizgiyi takip eden Türkiye açısından da büyük değer taşıyor.

Bir periyot Türkiye’nin Moskova Büyükelçisi de olan Diriöz, Ankara’nın iki tarafla da konuşabilen bir NATO ülkesi olmasının çok önemli olduğunu ifade ederek, “Zirvede Türkiye NATO içindeki dayanışmasını da gösterecektir diye düşünüyorum” öngörüsünde bulunuyor.

Diriöz, Türkiye’nin Rusya ile bağlarının ilerde köprüler kurulması gerektiği zaman çok önemli olacağına işaret ederek, şöyle konuşuyor:

“Bu kriz şayet zaman içinde aşılacaksa; Batı’da Rusya ile ilişkileri görece daha iyi olan Türkiye, Almanya, Fransa ve İtalyai ülkeler rol oynayacaktır. ama bu demek değildir ki Türkiye, Rusya ile NATO arasında orta bir noktadadır. Türkiye NATO’dadır.”

Türkiye’den beklentiler neler olabilir?

Türkiye şimdiye kadar izlediği siyaset çerçevesinde Rusya’ya karşı uygulanan yaptırımlara uymayacağını açıklamıştı. Diplomatik kaynaklar aslında şimdi Türkiye’nin uymasını gerektiren herhangi bir Birlemiş Milletler (BM) kararı bulunmadığını da belirtiyor.

Fakat zirve kapsamında İttifak’ın açıklaması mümkün kimi ek önlemlere Türkiye’nin de uyması gerekebilir.

Büyükelçi Ceylan, Ukrayna’ya hala yapılmakta olan askeri yardımın zirve sonrasında artırılabileceğini söyleyerek, Türkiye’yi de etkilemesi olası bir öngörüsünü şöyle aktarıyor:

“ABD kimi ülkeler tahminen kendi isimlerine ek yaptırımlar da açıklayacak olabilir. Ama bunlar NATO kararı olmaz. Lakin şöyle bir karar gelebilir; tehlike altında olan üye ülkelerin savunmalarının destek edilmesi ve buralardaki mevcudiyetin daha da artırılmasıi. Şayet ‘bütün müttefikler tehlikeye en yakın diğer müttefik ülkelerin savunmalarını destek etmek yükümlülüğünü üstlenmişlerdir’i bir karar çıkarsa, o zaman Türkiye bakımından da sonuçları olabilir.”

Ceylan, diğer üyeler gibi Türkiye’den de bu ülkelere katkı yapmasının gündeme gelebileceğini belirtirken, alınan bu karara bütün üye ülkelerin uymak durumunda olduğunu fakat her ülkenin kendi katkısını kendisinin belirleyebildiğini söylüyor.

Büyükelçi Ceylan, “Yani bir ülke diyelim ki bir tabur gönderir, oburu daha az verebilir. Türkiye ‘oradaki karargah subaylarının sayısını artırıyorum ve bununla yetiniyorum’ da diyebilir” saptamasında bulunuyor.

NATO Genel Sekreteri Stoltenberg de bugün düzenlediği basın toplantısında İttifak’ın Karadeniz’e kıyısı olan Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Slovakya’da dört ek muharip güç konuşlandırma kararı aldığını duyurdu. 

Erdoğan-Biden ikili görüşmesi

Tepenin Türkiye açısından bir diğer kıymeti ise Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Joe Biden arasında yapılması beklenen ikili görüşme olacak.

Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın görüşme için “Bir gün içerisinde yapılabilecek toplantı sayısı sınırlıelimizden geldiğince, programlar el verdiği ölçüde bu görüşmeler gerçekleşecek” sözlerini kullandı.

Erdoğan ile Biden arasındaki ilk yüz yüze görüşme 14 Haziran 2021’de yeniden bir NATO tepesinde yapılmıştı. İkinci görüşme ise Roma’da 2021 ekim ayında düzenlenen G20 Liderler Tepesi’nde gerçekleşmişti. Bu görüşme Erdoğan ile Biden’ın üçüncü görüşmesi olacak.

Görüşmenin uzunluğuna göre iki ülke arasındaki çeşitli alanlardaki gündem hususlarının hepsinin ele alınıp alınamayacağı bilinmiyor. Lakin iki önderin birtakım mevzularda unsur kararı alarak, gerisini teknokratların çalışmasına bırakabileceği de belirtiliyor.

Biden ile Erdoğan’ın Roma görüşmesinde, iki ülke arasındaki bağlarda yaşanan meselelerin ve potansiyel işbirliği alanlarının bütünlük içinde ele alınması için Stratejik Diyalog Sistemi kurulmuştu. Ankara bu düzeneğin düzenli aralıklarla toplanmasını istiyor.

Türkiye’nin ABD’den beklentileri arasında Türk Hava Kuvvetleri’nin ihtiyacı olan 40 adet yeni jenerasyon F-16 alımı konusu da yer alıyor. Bu talebe ilişkin teknik görüşmeler hala sürüyor.

Edinilen bilgiye göre ABD de bir öteki tartışmalı mevzu olan Rusya’dan satın alınan S-400 hava savunma sistemi hakkındaki durumunu koruyor. Bu çerçevede Türkiye’den beklenti bu sistemin elden çıkartılması tarafında.

ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Wendy Sherman, bu ay başında Ankara’ya yaptığı ziyaret sırasında S-400’ler için “Belki artık bu sorunu çözmenin, farklı bir yolunu aramanın vakti gelmiş olabilir. Bu noktada neler yapılabileceğine bakacağız. Her şey şartlara bağlı” demişti.