Önce pandemi, sonra savaş: Zor devirlerde mutlu kalmak için ne yapmalı?

Tüm dünyaya yayılan koronavirüs pandemisi, insanların meskenlerine kapanmasına, sonların kapatılmasına ve ekonomik istikrarsızlığa yol açtı. Son günlerde tedbirler neredeyse tamamen ortadan kalktı, fakat pandeminin ruhsal tesirleri hala sürüyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali akabinde ekranlara yansıyan savaş ve zam haberleri de uğraşı.

Gidişatı izleyip de kaygılanmamak pek kolay değil. Fakat gerilimli ve zor devirlerde bile mutlu kalmak için yapılabilecek birtakım şeyler var.

His dünyası, son derece karmaşık ama benzeyenzamanda üzerinde en çok inceleme yapılan alanlardan biri.

• Einstein’ın memnunluk formülleri 1 milyon 560 bin dolara satıldı
• Memnunluk hormonlarınızı iyi kullanıyor musunuz?
• Memnunluk takıntısından neden kurtulmalıyız?

BBC Future, yıllarca dünya çapında birçok psikoloji uzmanıyla görüştü ve gerilimle daha iyi baş etmenin yolları hakkında görüş aldı. Kısa bir süre önce bu mevzudaki araştırmaları taradık. İşte her ne olursa olsun mutlu kalmanın, kimileri sizi şaşırtacak olan ipuçları.

1. Dikkatinizi dağıtın

Pandemi, savaş yahut sizi gerilime sokan her neyse, onu başa takıp, tekrar tekrar düşünme döngüsüne girmek çok kolay.

Fakat kısa bir süre önce meydana gelen gerilimli bir olayı düşünmek yerine, diğer bir mevzuya odaklanarak dikkatinizi dağıtırsanız, tansiyonunuzun düşmesine yardımcı olabiliyor.

2. Meditasyonun herkese iyi gelmeyeceğini unutmayın

Zor periyotlarda meditasyonu yararlı bulan birçok kişi var. Kimilerine ise hiç iyi gelmiyor. Sebebi de üstte anlatılan, gerilimli durumları uzun uzadıya düşünme eğilimini tetikleyebilecek olması.

Zihni boşaltmaya çalışırken, o boş zihne gerilim yaratan fikirler doluşabiliyor.

Meditasyonun yararlarıyla ilgili bulguların tahminen de fazla kesin olmaması tahminen de bundan kaynaklanıyor.

Zihnini boşaltmakta zorlananların meditasyon dışında bir mevzuya odaklanmaları tavsiye edilebilir.

3. Duruma öbür gözle bakın

Hislerimizi nasıl bir çerçeveye oturttuğumuz, onları yorumlama formumuzu de etkiliyor.

Derren Brown, 2017 tarihinde yayınlanan Happy (Mutlu) ismindeki kitabında neleri ele aldığını anlatırken, maça çıkarken “kazanmam gerek” diye düşünen bir tenis oyuncusu örneği veriyor. ‘Kazanmak her şeydir’ gözüyle bakınca, kaybetmek kendini çok bedelsiz hissettirebiliyor.

Bu, genelde mükemmeliyetçilerin düştüğü bir tuzak ve onlar da zati bu nedenle, başaramadıklarını düşündüklerinde daha çok suçluluk duygusu, utanç ve öfke duyuyorlar. Vazgeçme olasılıkları bile bu nedenle daha yüksek olabiliyor.

Maça “Elimden gelenin en düzgününü yapacağım” diye çıkan oyuncu ise gerçekten de bunu yapmışsa, kaybedince o kadar acı çekmiyor. Başarısızlığın nasıl yorumlandığı, iki oyuncunun kendilerinden beklentilerine bağlı olarak değişiyor.

Bunun günlük hayata nasıl uyguIanabileceğini düşünmeye paha: “Hastalanmayacağım, hastalanamam” aynıi denetiminiz dışındaki bir duruma odaklanmak yerine, “hijyen kurallarına uyacağım, sosyal arayı koruyacağım” diyerek, elinizden gelenin en güzelini yapmaya çalışabilirsiniz.

Burada anahtar sözcük denetim. Gerilimli durumlar, genelde denetimimizin dışındaki şartlardan kaynaklanıyor ve bunları denetim etmeye çalıştıkça daha da sıkılıyor ve endişeleniyoruz. Meğer denetim edilebilecek şeylere odaklanmak, korkuları azaltabiliyor.

4. Olumlu düşünmeyi ya da memnunluğu takıntı haline getirmeyin

Bu biraz aykırı gelebilir, lakin vilayetle de olumlu düşünmek için uğraşmak tersine neden olabiliyor. Mutluluğun peşine düşmek de o denli. Bunun nedenlerinden biri, kendi mutluluğumuzu ne kadar çok düşünürsek, diğerlerinin memnunluğunu o kadar az düşünmemiz. Bu da kendimizi insanlardan kopuk ve izole hissetmemize yol açabiliyor.

Mutlu olmaya çalışmakla, vaktin akıp gittiği hissine kapılmak arasında da bir temas var.

Daha evvelki örnekte olduğu gibi “Mutlu olmam gerek” diye bir sonuca odaklanırsanız, muvaffakiyete ulaşamadığınız anda kendinizi daha da kötü hissedebilirsiniz. Meğer gerilimli devirlerde, kendini mutlu hissetmekte zorlanmak son derece doğal.

Her gün bize memnunluk getirecek küçük şeylere odaklanarak, kendimizi daha iyi hissedebiliriz.

5. Küçük şeylere odaklanın

O halde, mutlu olmaya çalışmak yerine, bizi mutlu eden küçük şeylere odaklanmak daha iyi denilebilir.

Cilt Minutes to Happiness (Mutluluğa On Dakika Kala) isimli kitabın yazarı Sandi Mann, İngiltere’de Central Lancashire Üniversitesi’ne öğretim üyesi. Mann, günlük tutmayı tavsiye ediyor. Stratejisi, “pozitif psikolojiye” dayalı. Pozitif psikoloji, her gün bize memnunluk getirecek küçük şeylere odaklanmanın, ruh halini düzeltebileceği aslına dayanan bir psikoloji kolu.

Mann aşağıdaki altı soruyu cevaplamanın memnunluğu bulmamıza yardımcı olabileceğini söylüyor. Üstelik bunu yapmak yalnızca 10 dakika alıyor:

1. Sıradan da olsa, hangi tecrübelerden zevk aldınız?

2. Ne cins övgüler ya da yorumlar aldınız?

3. Yalnızca şanslı olduğunuz anlar nelerdi?

4. Küçük de olsa, başarılarınız nelerdi?

5. Nelere minnet duydunuz?

6. İyi hislerinizi nasıl ifade ettiniz?

Bunların karşılığını yazacağınız kısa bir günlük tutmanın iki açıdan faydası var. Yazmak, size memnunluk veren küçük şeyleri hatırlamanıza yardımcı oluyor. Ayrıyeten, geçmişte sizi mutlu eden her şeyin kayıtlı olduğu, ileride üzerinde düşünebileceğiniz bir arşiv oluşturuyor.

Balkona “Her şey düzelecek” pankartı asan italyanlar

6. Paklık yapın, evi düzenleyin

Meskenden çıkamadığınız anlarda, bu fırsatı kıymetlendirerek paklık yapın. Konutun kalabalık ve dağınık olması yapılacak işlere odaklanmayı zorlaştırıyor. Bilhassa de pandemi döneminde olduğui meskenden çalışacaksanız, ortalığı toplamak işinizi daha iyi yapmanızı sağlayabilir.

Yatak odasının dağınık olması ile ahenge zorluğu arasında, dağınık bir mutfakla abur cubura uzanmak benzeri sıhhatsiz seçimler yapmak arasında ilişki olduğu söyleniyor.

Evde daha çok vakit geçirecekseniz, ömür alanınızı derleyip toparlamaya değecektir.

Lakin eşyaları ayıklamak herkese iyi gelmeyebilir. İstiflemeyi sevenler, birtakım eşyaların varlığından güç alıyor olabilir. Bu türlü bireyler için ortalığı toplamak, beynin ağrıyı işleyen kısımlarını harekete geçirebilir.

7. Sosyal medyanın tesirini dengeleyin

Sosyal medya kötü haberlerle dolu gibi görünebilir, lakin pek çok kişinin arkadaşları ve sevdikleriyle münasebetlerini yürüttüğü çok önemli bir mecra.

Telefonunuzu yatak odanıza sokmamak, ya da ekrana bakarak geçirdiğiniz vakti sınırlamak, sosyal medyanın olumsuz tesirlerini dengelemenize yardımcı olabilir.

8. Kentten çıkın

Şehirde yaşıyorsanız, yapılabilecek öbür bir şey de kısa bir süre oradan ayrılmak.

Şehirde yaşayanlar arasında moral bozukluğu oranları epey yüksek. ama bir su görünümü yahut masmavi bir gökyüzü bunu düzeltebiliyor.

2016’da kaleme alınan bir makaleye göre, gördüğünüz ‘mavilik’ oranı yalnızca yüzde 20 ya da yüzde 30 oranında artsa bile, gerilim ortalamanız bir alt düzeye düşebiliyor.

İşin ilginci, yeşil alanlar benzer etkiyi uyandırmıyor, bu nedenle kırlara gitmek yerine deniz kenarını tercih etmek daha iyi.

Bir dahaki sefere dünya hakkında endişelenmeye başladığınızda, sizi kaygılandıran mevzuları tekrar tekrar düşünmek, daima sosyal medyadan gelen haberlere bakmak, ya da herkes için olmasa da meditasyon yapmak yerine bu adımlardan kimilerini atmayı düşünün. Unutmayın: hisleri şekillendirmek bizim elimizde.