Orman yangınları: Denetim altına alınamayan yangınlar arttı mı?

Fransa, Portekiz ve İspanya’da denetim altına alınamayan orman yangınları nedeniyle binlerce kişi yaşadıkları bölgeleri terk etmek zorunda kaldı. vakitte Kuzey Kutup Dairesi’ndeki Alaska’daki ve Kanada’nın kuzeyindeki yangınlar da sürüyor. Arjantin’deki orman yangınlarının dumanıysa Paraguay’ın başşehri Asunsion’da günışığını görünmez kılıyor. Pekala denetim altına alınamayan yangınlar arttı mı, ülkelerin kapasiteleri yangınlarla başa çıkmaya yetecek mi? İklim değişikliğinin bitkileri daha rahat tutuşur ve toprağı daha kuru hale getirdiğini belirten uzmanlar, bunun yangınları çıkmasını kolaylaştırdığını söylüyor. Uzmanlara göre yangınlar çıktığında, artık tesirleri de daha büyük oluyor. Ancak tabii tesirler bir bölgeden başkasına değişiklik gösteriyor, yangınları artıran öteki faktörler de olabiliyor. Hakemli bilimsel mecmua Reviews of Geophysics’te yer alan son makalelere göre, bu yüzyılın başından beri yüksek enlemlerde bulunan ormanlık bölgelerdeki yanmış alanlarda en az yüzde 50 arttı. Fakat aynı periyotta Afrika’daki çayırlarda da daha fazla yangın görüldü. Bunda tarım yerlerinin artırılması ve toprağın kullanımı tesirliydi. Bu durum tüm dünyada denetim dışı yangınların sayısında ve yanmış alanlarda artışla sonuçlandı. Hava sıcaklığındaki her bir ekstra derece artışıyla, denetim edilemeyen yangın sorununun artması bekleniyor. Birleşmiş Milletler (BM) Çevre Programı tarafından hazılanan ve bu yılın başında yayımlanan bir rapora göre, “aşırı yangınlarda” global olarak 2030’a kadar yüzde 14, yüzyıl sonuna kadar da yüzde 50 artış bekleniyor. Gelişmiş ülkelerde yangın uçakları söndürme çalışmalarında kullanılıyor. Türkiye’de Datça’da çıkan yangında da havadan müdahale tesirli oldu. Derginin yazarları, permafrost (yılın her dönemi donmuş olarak kalan topraklar) yahut yağmur ormanları aynıi geçmişte nadiren yangın çıkan bölgelerin yanmaya daha müsait olduğunu belirtiyor. Ayrıyeten, gelişmemiş ülkelerin dayanağa ihtiyacı olduğunu ekleyerek hükümetleri yangınlara karşı daha iyi hazırlanmaya çağırıyor. BBC’ye konuşan, denetim edilemeyen yangınların önlenmesi için çalışan uluslararası sivil toplum kuruluşu Wildland Fire’ın Başkanı Dr. Joaquin Ramirez, gelişmiş ve az gelişmiş ülkelerdeki bütçe açığına dikkat çekiyor. Ramirez, ABD’nin yangınlarla savaşmak için ayırdığı yıllık bütçe 10 milyar dolarken, Meksika’da bunun 50 milyon dolar olduğunu ekliyor.

Pek çok ülkede köylüler yangınlarla tek başlarına, elleriyle savaşmak zorunda kalıyor. Mayıs ayında Pakistan’ın kuzeyindeki Sherani çam ormanlarında büyük bir yangın çıktığında, çam fıstığından gelir sağlayan köylüler kısımlar ve süpürgelerle alevleri söndürmeye çalıştı. Köylüler Peru’da Ekim 2020’de çıkan yangınla savaşmak için kısımları kullandı. Köylülerden Ghulam Sakhi, “Ancak alevlerin yanına gittiklerinde onların ne kadar büyük olduklarını fark ettiler. Rüzgar güçleniyordu ve alevleri yelliyordu” diyor. Pakistan’dan çevre aktivisti Salmeen Khpalwak, afet yönetim yetkililerinin bu yangından habersiz olduğunu ve yardım talebine çabucak yanıt vermediğini söylüyor. Günler sonra söndürme çalışmaları için bir helikopter gönderildi lakin sonuç alınmadı.

Yangının büyük kısmı fakat İran’dan binlerce ton su taşıma kapasiteli uçak gönderilmesinin akabinde söndürülebildi. Yerel kaynaklardan edinilen bilgiye göre, o ana kadar 26 bin hektarlık ormanın yüzde 40’ı yok olmuştu. Honduras’ta alevlerle savaşan görevliler, hami kıyafetleri olsa da alevlerle savaşmak için kolları kullanıyorlar, 2019. Pakistan’ın başşehri Islamabad yakınlarındaki Margalla Hills Ulusal Parkı’nda çalışan Zaheer Mirza, görevlilerin de eğitim ve ekipmandan mahrum olduğunu söylüyor. Alevleri söndürmek ve yayılmasını engellemek için çoklukla ev imali aletler kullanıldığını ekleyen Mirza, bunların çoğunlukla yararsız kalabildiğini ve yangının şiddetlendiğini ekliyor. İklim değişikliğiyle savaşta genelde atmosferde yayılan karbon ve diğer ziyanlı gazların azaltılmasına yönelik harcamalar yapılıyor.

Fakat iklim değişikliğinin sonuçlarıyla başa çıkma ve adaptasyon konusunda yardıma ihtiyacı olan ülkelere destek o kadar güçlü değil. Uluslararası çevre enstitüsü IIED’den Duncan Macqueen’e göre, adaptasyona harcanan paranın da lakin çok küçük bir kısmı yangınlarla savaşa ayrılıyor. Macqueen birkaç yıl önce Belize’de çalışırken ABD Orman Hizmetleri tarafından tek bir denetim edilemeyen yangın eğitimi yapıldığını söylüyor ve ekliyor: “Ancak bu sırf bir yerde oldu. Ülkenin diğer bölgelerinde eğitim yahut bu üslup bir destek gerçekleştirilmedi”.