“Siyasetin Houdini’si”: NATO’nun müstakbel genel sekreteri Mark Rutte kim?

Bernd Riegert | Değer Akal

Mark Rutte yaklaşık bir yıl önce Temmuz 2023’ün başında 13 yıldır Hollanda’da yürüttüğü başbakanlık görevinden ayrılacağını, “Siyasetten çekiliyorum” açıklamasıyla duyurdu. 

Peki ne oldu da 17 milyon nüfuslu Avrupa Birliği (AB) üyesi Hollanda’da en uzun süre başbakanlık koltuğunda oturan Rutte havlu atmıştı?

Rutte’nin liberal sağ Özgürlük ve Demokrasi için Halk Partisi (VVD), izlediği sığınmacı siyasetlerini fazla ölçülü olmakla eleştirdi. Dört partiden oluşan kırılgan koalisyon hükümeti çöktü. Bunu, aşırı sağcı Geert Wilders’in kazandığı erken seçimler izledi. Rutte, aşırı sağın artan baskısını engelleyemedi ve muhtemelen bu, onun hayatındaki en büyük siyasi mağlubiyeti oldu.

Hükümetin oluşturulmasında yaşanan zahmetler nedeniyle başbakanlık sorumluluğunu neredeyse bir yıl daha sürdürmek zorunda kalan Rutte, 2 Haziran’da nihayet bu görevi devretti.

Siyasete veda etmekten vazgeçmesi uzun sürmedi

Siyasetten çekileceğini duyuran Hollandalı siyasetçi fikrini çabuk değiştirdi. Rutte’nin, Jens Stoltenberg’den boşalacak NATO genel sekreterliği sorumluluğunu üstlenmeye niyetli olduğu, geçen yılın Kasım ayında kamuoyuna sızdı. Ve Rutte, ittifak üyesi ülkelerin devlet ve hükümet başkanları nezdinde, talip olduğu bu görev için nabız yoklamaya başladı. Aylarca perde arkasında, adeta tek kişilik bir seçim kampanyası yürüttü.

Atlantik ötesine gönülden bağlı ve Ukrayna’nın ateşli bir destekçisi olan 57 yaşındaki tarihçinin önce ABD’yi, akabinde da müttefiklerinin büyük çoğunluğunu ikna etmesi zor olmadı.

Son olarak Romanya’nın da ikna olması sonrası Rutte’nin genel sekreterliği kesinleşti. NATO’nun kuruluşunun 75. yıldönümü vesilesi ile 9 Temmuz’da ABD’de düzenlenecek zirvede Rutte’nin yeni görevi resmiyet kazanacak. 

Orban’ı ikna etmesi kolay olmadı

Rutte’nin “ezeli düşmanı” Viktor Orban’ı ikna edebilmesi ise biraz daha zaman aldı. Rutte, genel sekreterlik görevi boyunca Macaristan’ın Ukrayna ile ilgili olarak NATO toprakları dışında herhangi bir fliyete katılmaya zorlanmayacağı konusunda milliyetçi sağcı Başbakan Orban’a söz vermek zorunda kaldı. Rusya yanlısı Viktor Orban, Ukrayna’ya silah sevkiyatını da kabul etmiyor.

Hollandalı liberal siyasetçi Rutte ile illiberal Orban, AB’de tekraren karşı karşıya geldi. Hatta Mark Rutte, 2021 yılında, Viktor Orban’a “AB’yi beğenmiyorsanız ayrılabilirsiniz” diyerek rest çekmişti. Orban, o dönem Macaristan’da LGBTİ+ zıddı bir maddeyi kabul ettirmiş, Rutte ise “Bu yasaya sahip bir Macaristan’ın AB’de yeri olmadığını” söyleyerek tepki göstermişti.

İşine bisikletle giden lider

Lahey’deki mütevazı konutundan makamına genelde bisikletle giden Rutte, benzeyenzamanda yetenekli bir piyanist. Hatta bir kezinde, Lahey’in merkez tren istasyonunda halka açık piyano çalmıştı.

Mizah anlayışı, sevinçli mizacı ve hazır karşılıklarıyla öne çıkan siyasetçi, NATO genel sekreteri olarak daha diplomatik ve ketum olmak durumunda kalacak. Ne de olsa ittifakın 32 üye ülkesi arasında çatışan çıkarları uzlaştırmak, birlik sergilenmesini sağlamak zorunda.

En zor anlarda bile hislerini denetim eden ve sabrını koruyan selefi Jens Stoltenberg, görev müddeti boyunca bu bahiste ustalık sergiledi. Norveçli şef diplomat, “Mesaja sadık kal” reçetesini uyguladı.

Kriz idarelerinde başarılı

Mark Rutte bir konuşmasında, “Gerçek liderlik, dinleme ve farklı bakış açılarını manaya hüneri gerektirir” demişti. Bu, NATO genel sekreterlik görevi için de uygun bir slogan.

Volkskrant gazetesinin köşe yazarı ve Rutte’nin biyografisini kaleme alan gazeteci Sheila Sitalsing, onun için “İyi bir kriz yöneticisi” diyor. Sitalsing, kaleme aldığı kitabında, uzun yıllar başbakanlık sorumluluğunu yürüten siyasetçinin hep uzlaşmaya, uzlaştırmaya odaklandığını anlatıyor.

Birçok Hollandalı, Mark Rutte’nin mali kriz ve Covid-19 salgını sırasında sağladığı istikrardan uzun süre mutluydu. Hatta kimi küçük skandallar bile onu etkilemedi, bu nedenle onun için “Teflon Rutte” diyenler de oldu.

Rutte, Trump ile baş edebilecek bir isim olarak görülüyor

Mark Rutte, ABD’de Donald Trump’ın yeniden başkan seçilmesi ve yeniden NATO’yu gayesine koyması ihtimaline hazır.

Rutte, Trump’ı ilk başkanlık devrinden tanıyor ve şaşırtan olsa da onunla iyi bir ilgisi var. Ticaret ülkesi Hollanda’nın liberal başbakanı olarak ABD’li Cumhuriyetçilerin ekonomi siyasetlerine şiddetle karşı çıkmış olmasına karşın Donald Trump onu bir dost olarak tanımlıyor.

Hollandalı siyasetçi, Trump’tan farklı olarak Ukrayna’ya askeri destek verilmesini savunan, hatta ülkesinin Kiev’e obüs ve savaş uçaklarıyla destek vermesini sağlayan bir isim. Hollanda, uzun süre ordusunun yetkinliklerini güçlendirmeyi önceliklendirmemişti. Hollanda, NATO’nun gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 2’sini savunmaya harcama maksadına ilk defa bu sene ulaşacak.

Mark Rutte, tekrar Trump’tan farklı olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e soğuk bakan, Kremlin’e güvenmeyen bir isim. Zira 17 Temmuz 2014’te, MH-17 uçağının Ukrayna’nın doğusunda düşürülmesinden Rusya da sorumlu tutuluyor. Malezya havayollarına ait uçakta bulunan 195’i Hollanda vatandaşı, toplam 298 yolcu ve mürettebat hayatını kaybetmişti.

Erdoğan’ı yakından tanıyan bir isim

Mark Rutte’nin, Batılı başkentlerde “zor ama zarurî muhatap” olarak görülen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile diyaloğu da iyi. Hatta Erdoğan, Rutte’nin Nisan ayında cebinden ödediği bilet parasıyla şahsen ziyaret ederek genel sekreterlik görevi için yardımını istediği liderler arasında.

Ziyaret sırasında Rutte, Erdoğan’ı “dostum” olarak nitelendirmiş, “NATO’nun güney kanadının Türkiye’ye ve liderliğine ihtiyacı olduğunu” vurgulamış, Ankara’yı “bölgesinde ve jeopolitik olarak nüfuz sahibi aktör” olarak tanımlamıştı. Bu ziyaretin akabinde Ankara, Türkiye’nin Rutte’nin adaylığını desteklediğini ve bu takviyenin Brüksel’e bildirildiğini resmen duyurmuştu. 

Bu ortada Rutte’nin Erdoğan ile diyaloğu çoğu zaman kolay olmadı. Bilhassa 2017 yılında, Hollanda-Türkiye ilişkileri ağır bir krize sahne oldu.

Hollanda ve Almanya Türk nüfusunun ağır olduğu ülkelerin, Erdoğan ve AKP’li bakanların anayasa değişikliği referandumu için kampanya yürütmesine “kamu nizamı ve güvenliği tehdit ettiği” gerekçesiyle izin vermemesi, Rutte ve Erdoğan’ı karşı karşıya getirmişti. Hollanda, devrin iki bakanına, Mevlüt Çavuşoğlu ve Fatma Betül Sayan Kaya’ya ülkeye giriş müsaadesi vermemiş, buna karşın Hollanda’ya kara yoluyla girmeye çalışan Kaya “Persona non grata”, yani istenmeyen kişi ilan edilmişti. Erdoğan’ın kriz sırasında Hollanda’ya yönelttiği “faşist” ve “Nazi kalıntısı” ithamları tansiyonu daha da tırmandırmıştı. Ve devrin Başbakanı Mark Rutte, Erdoğan’ın suçlamalarını “akıl dışı”, “kabul edilemez” ve “tarihin alçakça tahrif edilmesi” olarak nitelendirerek tepki göstermişti.

Siyasetin Houdini’si

Bir AB diplomatı, Mark Rutte’nin Avrupa Birliği’nde “Bay Hayır” olarak ün yaptığını anlatıyor. Hatta Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un kapsamlı ıslahat planları ve gündeme taşıdığı yeni vizyonlara soğuk baktığı belirtiliyor. Epeyce aralıklı olarak bilinen Almanya Başbakanı Olaf Scholz, Rutte’nin iyi anlaştığı liderler arasında.fakat Rutte aynı vakitte İtalya’nın aşırı sağcı Başbakanı Giorgia Meloni ile de iyi geçiniyor. Hatta kendisi, AB’ye iltica müracaatlarının üçüncü ülkelere taşınması teşebbüsünde Meloni ile birlikte hareket etmişti.

Biyografi yazarı Sheila Sitalsing, Rutte’yi zincirlerden kilitleri açmayı başararak kurtulabilen ünlü Amerikalı sihirbaz Harry Houdini’ye benzetiyor, onu “Siyasetin Houdini’si” olarak tanımlıyor, her krizden sıyrılabildiğine dikkat çekiyor. Bu NATO genel sekterliği misyonunda yararlı olabilecek bir özellik olabilir.