Suriye’de Esad yönetimine son veren HTŞ hakkında ne biliyoruz?

Suriye’nin kuzeybatısında silahlı muhalif güçler 27 Kasım Çarşamba günü hükümete karşı son yılların en büyük saldırısını başlattı.

Kilit Halep ve Hama kentlerinden sonra başkent Şam’ı da ele geçirip, Esad idaresini deviren kümenin liderliğini Suriye’deki çatışmalarda uzun bir geçmişi olan Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ) isimli İslamcı militan grup yapıyor.

HTŞ 2011 yılında El Kural’a direkt bağlı olarak Nusra Cephesi ismi altında kuruldu.

IŞİD lideri Ebu Bekir el-Bağdadi de kuruluşunda yer aldı.

Beşar Esad’a karşı savaşan gruplar arasında en etkililerden biri olarak görülüyordu.

Ancak cihatçı ideolojisi nedeniyle o vakitler Özgür Suriye Ordusu ismi altındaki ana isyancı koalisyonla uyuşmazlık halindeydi.

2016’da grubun lideri Ebu Muhammed Colani, El Düstur ile saflarını açıkça ayırdı, Nusra Cephesi’ni feshetti ve bir yıl sonra aynı birkaç kümeyle birleşerek Heyet Tahrir eş-Şam ismini alan yeni bir örgüt kurdu.

Ebu Muhammed Colani

HTŞ lideri Colani kim?

Suriye doğumlu olduğu bilinen Ebu Muhammed Colani 2017 yılından bugüne örgütün liderliğini yapıyor.

Son yıllarda İdlib vilayetinde, altyapı projeleri açılışları ve bölge ileri gelenleri ile buluşma etkinliklerinde uzunluk gösteriyordu. Bunu “uluslararası terörizmle” arasına aralık koymak için yaptığına dair değerlendirmeler var.

Buna rağmen, Amerika Birleşik Devletleri’nin Colani’nin yakalanması için koyduğu 10 milyon dolar ödül hala etkin durumda.

Colani’nin doğum yılı hakkında net bir bilgi bulunmuyor. Birleşmiş Milletler’in hakkındaki raporlarına göre 1975 ile 1979 yılları arasında doğduğu düşünülüyor.

HTŞ’nin başını çektiği silahlı kümelerin 27 Kasım’da başlattığı hücumla ilgili örgüt hesaplarından paylaşılan fotoğraflarda da Colani merkez bir rolde gösterildi.

Telegram’daki “Genel Komuta Merkezi – Suriye” hesabından paylaşılan propaganda görsellerinde Colani, diğer kumandanlarla konuşurken, telefonla konuşurken, dokümanlara bakarken görünüyor.

Bu paylaşıma eşlik eden iletide “Askeri Harekât Dairesi genel komutanlığı, Saldırıyı Püskürtme Harekâtı’nın gelişimini denetliyor” denildi.

BBC Monitoring’in (BBC İzleme Servisi) aktardığına göre Ahrar’uş Şam lideri Ahmed Dalati de komuta heyetinde yer alıyor.

Suriye’de denetim kimde?

Suriye’deki savaş geçtiğimiz dört yıl boyunca fiilen bitmiş görülüyordu.

Devlet Başkanı Beşar Esad’ın yönetimi ülkenin büyük kentlerinde tartışmasız bir şekilde devam ederken, Suriye’nin diğer birtakım bölgeleri Esad’ın direkt denetimi dışındaydı.

Bunlar arasında iç savaşın ilk yıllarından beri Suriye devletinin denetiminden az çok farklı olan doğudaki Kürtlerin çoğunlukta olduğu ve Suriye Demokratik Güçleri (SDG) idaresinde olan bölgeler de yer alıyor.

Esad idaresine karşı iç savaşın 2011’de başladığı güneyde nispeten sessiz de olsa birtakım huzursuzluklar devam ediyor.

IŞİD ise Suriye’nin uçsuz bucaksız çöllerinde hala bir güvenlik tehdidi oluşturuyor.

Kuzeybatıdaki İdlib vilayeti ise savaşın doruğunda oraya sürülen cihatçı ve muhalif kümelerin elinde ve buradaki hakim güç Halep’e sürpriz saldırıyı başlatan HTŞ.

Halep ve İdlib ne ifade ediyor?

Suriye hükümet güçleri denetimi yeniden ele geçirmeye çalışırken İdlib birkaç yıl boyunca savaş alanı olarak kalmaya devam etti.

Ancak 2020 yılında Esad’ın ana müttefiki Rusya ve isyancıları destekleyen Türkiye’nin arabuluculuğunda varılan ateşkes mutabakatı büyük ölçüde tesirli oldu.

Halep’te yaklaşık dört milyon insan yaşıyor; bunların çoğu Esad güçlerinin muhaliflerden geri aldığı kasaba ve kentlerden gelenler.

Halep en kanlı savaş alanlarından biriydi ve muhaliflerin en büyük mağlubiyetlerinden birini temsil ediyordu.

Esad’ın zafere ulaşmasında Rusya’nın hava gücü ve İran’ın askeri yardımı tesirli oldu. Bunlar arasında İran tarafından desteklenen Hizbullah da vardı.

İdlib’deki cihatçı ve isyancı kümelerin ani ve beklenmedik bir atılım yapma kararında Hizbullah’ın son periyotta İsrail’in Lübnan’daki akınları ve İsrail’in Suriye’deki İranlı askeri kumandanlara yönelik atakları nedeniyle yaşadığı gerilemenin çok önemli bir rol oynadığı düşünülüyor.

İnsan hakları ihlalleri tezleriyle meşruiyet uğraşları gölgelenmiş olsa da HTŞ bir müddettir İdlib’de fiili yerel yönetim olarak güç kurmuş durumda.

El Kural’dan ayrıldığından bu yana HTŞ, IŞİD’nin denediği ve başarısız olduğu şekilde daha geniş bir halifelik yerine Suriye’de bir İslami yönetim kurma gayretine yöneldi.

Örgüt, Suriye’deki çatışmayı büyük ölçekte yeniden alevlendireceğine ve Esad’ın ülkenin büyük kısmındaki hakimiyetine karşı meydan okumaya yöneleceğine dair şimdiye kadar fazla işaret vermemişti.