Tethys GBA bünyesine katıldı

Tethys Trans-Eurasian Gateway Platformun kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Leyla Keser Berber husus hakkında şu açıklamalar yaptı:

Bu çok önemli ittifak ve teşebbüs hakkında kısaca bilgi verebilir misiniz?

Tethys, 9 Şubat tarihi itibariyle GBA’in üyesi oldu. GBA önce gelen uluslararası kuruluşları, STK’ları, sanayi aktörlerini, akademisyenleri ve devletleri bir araya getiren kamusal&özel bir işbirliği platformudur.

Tethys, bu üyeliği Türkiye ve diğer bölgelerde sürdürülebilir kritik hammadde ve madencilik uygulamalarını ve yeşil enerji geçişini ihtilal niteliğinde değiştirmeye yönelik çok önemli bir adım olarak kıymetlendirmektedir. Tethys; kritik hammadde ve madencilik bölümlerini çağdaş teknoloji, stratejik teknolojiler (uzay savunma dahil), çevre ve yenilenebilir enerji teşebbüsleriyle birleştirmeyi amaçlayan ve sürdürülebilir bir hammadde tedarik zincirinin sağlıklı devamlılığı için kurulmuş çok disiplinli ve çok paydaşlı bir platformdur. Tethys, Türkiye’nin güçlü mineral kaynaklarının değerini artırarak ülkenin ekonomik duruşunu güçlendirmeyi ve jeopolitik gücünü kullanarak geniş bir coğrafyayı etkilemeyi hedeflemektedir. Tethys, Türkiye’nin global tedarik zincirindeki rolünü kritik hammadde ihracatından kıymeti artırılmış eserler üreterek yükseltmekle kalmayıp, benzeyenzamanda sürdürülebilir madencilik uygulamalarını ve çevre idaresini teşvik etmeyi amaçlamaktadır.

GBA’e katılarak Tethys, yeşil enerji geçişinin kritik muhtaçlıklarını sürdürülebilir kritik hammadde yoluyla ele almak için ön saflarda yer alacaktır. Bu işbirliği, kritik hammadde sektöründe çevresel muhafazaya, ekonomik dönüşüme ve teknolojik yeniliğe olan bağlılığımızı sergilemektedir.

Bu ittifakın doğurabileceği yararlar hakkında bilgi verebilir misiniz?

GBA üyeliğinin Tethys açısından değeri şudur: Tethys, “EV Batarya”, “Batarya Pasaportu” kavram ve hususlara ilişkin alınan küresel siyasetlerin, kararların, tartışmaların ve bu çerçevede uygulanacak uluslararası standartların her aşamasında yer alacak bu oluşumun çalışma gruplarının etkin üyesi olacaktır.

Tabir caizse temiz güce dayalı 2. sanayi ihtilalinin başlangıcından itibaren oluşturulan küresel siyasetlerin ve bu siyasetlerin ana kavramlarının belirlenme sürecinde atılan tohumlarda hissesi olacaktır. Tabii ki bu dönüşüm süreci, birkaç yıllık değil onlarca yıl sürecek çalışmalarla oluşacak kavramlar ve üst siyasetlere dayalı devam edecek yüzlerce yıllık bir ekosistemin temelli değişimin daha başlangıcıdır. Gerek mevzuat gerek uygulama ve standartlara taraf vermek açısından GBA işbirliğini çok kritik ve çok önemli buluyoruz. Bu emelle GBA tarafından ilan edilen ikinci dalga pilot projeler ve çalışma kümelerine faal olarak katılmayı planlıyoruz.

GBA’in üyeleri kimlerdir?

GBA çok disiplinli ve çok paydaşlı bir yapı. Bu özelliği Tethys’i oluşturan temel prensiplerle kesişiyor. GBA’nin seçkin ve seçilme temelleri hayli uzun süren bir süreç sonucu kabul edilen 150 üyesi arasında Tesla, BMW, Volvo, Volkswagen, Hyundai, Renault, Microsoft, Siemens, Samsung, LG Energy Solution, London Metal Borsası, BASF, BP, Glencore, RioTinto, World Bank, OECD, EBRD,UNICEF gibi dev küresel şirketler, uluslararası kurum ve kuruluşlar ve saygın akademik yapılar mevcuttur. Bu çeşitlilik de bizleri heyecanlandıran diğer bir özelliği GBA’in.

Hangi çalışma grupları var? Tethys bunlardan hangisinde yer alıyor?

Batarya ID, Çevresel Indikatörler, Sosyal & Yönetişim İndikatörleri, İzleme & Takip (Monitoring & Follow-Up)”, “Rehberlik Kursu (Guide Course)”, Kritik Mineraller Çalışma Grubu olmak üzere 6 çalışma grubu mevcut. Tethys uzmanlığına istinaden bu çalışma kümelerinden Kritik Mineraller Çalışma Grubu ile İzleme & Takip Çalışma Kümesinde yer alacaktır.

GBA nedir? Ne zaman kuruldu?

GBA, 2022’de Belçika’da bağımsız kar amaçladığı gütmeyen dernek olarak kuruldu ve şu anda sorumlu madencilikten bataryanın geri dönüşümüne kadar, küresel batarya değer zincirini ve daha geniş ekosistemi temsil eden önde gelen akademik, kamu ve sivil toplum kuruluşlarından da oluşan 150’den fazla üyeyi içermektedir.

GBA, 2022’de Dünya Ekonomik Forumu’nda, bataryaların yeşil geçişe güç sağlamada hayati ehemmiyete sahip olacağı ve bataryaların vakitte batarya karbon ayak izi, çocuk personelliği ve insan hakları problemleri da dahil olmak üzere değer zinciri boyunca çok önemli sosyal ve çevresel riskler ve tesirlerle ilişkilendirildiği ikili farkındalık üzerine kurulmuştur.

Alanındaki en büyük çok paydaşlı kuruluş olan GBA, WEF, UNICEF, Avrasya Kaynakları Grubu, BMW ve Tesla dahil olmak üzere yaklaşık 110 ulusal hükümet, sanayi aktörü ve STK’dan oluşuyor ve bu problemlerden kimilerini çözmek için çalışıyor.

GBA, her bataryaya bir kimlik kazandıracak ve tüm hayat döngüsü boyunca çok önemli bilgileri kaydetmek için bataryanın dijital ikizi olarak hareket edecek bir ‘Batarya Pasaportu’ geliştirmektedir. Batarya Pasaportu son kullanıcılara, sürdürülebilir bir bataryanın kapsamlı tarifine dayalı olarak materyal kaynağı, kimyasal yapısı, üretim geçmişi ve ayrıyeten geçerli ESG ve hayat döngüsü ihtiyaçları hakkında çok önemli datalar sağlayacaktır. Bu teknik datalar, madencilik şirketleri, rafineriler, hücre üreticileri, modül üreticileri, batarya üreticileri, otomotiv OEM’leri ve geri dönüşümcüler dahil olmak üzere değer zinciri paydaşlarından toplanacaktır.

GBA’in Batarya Pasaportu, ilgili performans göstergelerini belirleyerek ve batarya performansını bu göstergelere göre izleyip doğrulayarak, değer zinciri boyunca daha fazla şeffaflık yaratacak ve kaynak verimliliğini, kullanım ömrünün uzatılmasını, inançlı ikinci kullanımı ve daha güçlü batarya geri dönüşümünü kolaylaştıracaktır.

Batarya üretiminin başlamasıyla birlikte ortaya çıkan kaygılar; çevresel sürdürülebilirlik, karbon ayak izi ve hammaddelerin çıkarıldığı personel haklarına odaklanmaktadır. Tüm lityum iyon batarya zincirinin yılda %30’un üzerinde büyüyerek 2030 yılına kadar 400 milyar doların üzerinde bir kıymete ulaşması bekleniyor. Lakin bu noktada muvaffakiyet, hükümetlerin (kuralların belirlenmesi, izlenmesi ve uygulanması), sanayinin (uygulama ve tedarikçilerinin ve ortaklarının uymasını talep etme) ve sivil toplumun (savunuculuk) yardımını gerektirmektedir. Konsept olarak 2023 yılında ortaya atılan Batarya Pasaportu uygulamaları bu yılın başında başlatılmıştır. AB, batarya pasaportunu 2027 yılı başlarından itibaren mecburî kılacaktır.

Kritik minerallerin ve bundan ötürü batarya gereçlerini sorumlu bir şekilde tedarik edilmesi neden önemli?

Bir sanayi ve toplum olarak hepimiz için kritik mecburilik, kitlesel EV geçişine güç verecek kritik mineralleri sorumlu bir şekilde tedarik etmenin ve bunların değer zinciri boyunca tekrar sorumlu bir şekilde kullanılmasını sağlamanın kıymetini anlamaktır. GBA’in batarya pasaportu teşebbüslerin kritik rolü burada karşımıza çıkmaktadır. Dalda fliyet gösteren batarya gereci tedarikçisi ve üreticisi şirketler incelendiğinde, sorumlu kaynak kullanımı ve üretimi ile bataryaların ve bileşen materyallerinin üretiminde daha yüksek sosyo-çevresel standartların sağlanması gereksinimine yönelik bir farkındalığın geliştiği söylenebilir. Bununla birlikte, sürdürülebilir batarya değer zincirleri oluşturmak için, bataryaların çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) uyumluluğunu ve materyal kaynağını izlemek için sağlam sistemlere da ihtiyaç vardır.

GBA’nın batarya pasaportunun çok önemli bir rol oynayabileceği yer burasıdır. Pasaport, mineral kaynağı, üretim geçmişi ve ömür döngüsü boyunca sürdürülebilirlik performansı hakkında kapsamlı bilgiler içeren fizikî bir bataryanın dijital ikizini oluşturur. Bu, GBA tarafından yayınlanan kılavuz prensiplere uygun olarak batarya karbon ayak izi ve çocuk personelliği ve insan hakları performansı faktörleri kapsar.

Batarya pasaportu konsepti, 2023 yılında Dünya Ekonomik Forumu’nun Yıllık Toplantısında GBA tarafından tanıtıldı.

Pasaport; üreticilerin, düzenleyicilerin ve tüketicilerin bataryaların ESG kriterlerini karşıladığını doğrulamasına ve döngüsel ekonomi unsurlarını desteklemesine imkan tanıyacaktır. Bu nedenle, dijital teknolojiden ve çok paydaşlı iş birliğinden yararlanarak, batarya pasaportu batarya ticareti yapma formumuzu değiştirebilir ve sürdürülebilirliğin sanayinin merkezinde olduğu bir gelecek yaratabilir.

Pasaportların ehemmiyetini kabul eden Avrupa Birliği, 2027’nin başlarından itibaren batarya pasaportunu mecburî bir gereklilik haline getirecektir. AB’nin ötesinde, diğer bölgeler de, örneğin Çin ve Amerika Birleşik Devletleri’nde, şeffaflığın ve batarya pasaportlarının kıymetini kabul etmektedir.

Başarı için çok paydaşlı fikir birliği gerekiyor

Batarya pasaportlarının başarılı bir şekilde uygulanması ve sürdürülebilir batarya değer zincirlerinin oluşturulması, tüm paydaşların ortak eforlarını gerektirir. Bu nedenle GBA, hükümet, akademi, sivil toplum ve sanayinin tüm segmentlerinden gelen paydaşlardan oluşmaktadır.

GBA çok paydaşlı fikir birliği oluşturma süreçleri aracılığıyla, bataryalar için temel sürdürülebilirlik performans göstergeleriyle ilgili olarak tüm paydaşlardan gelen beklentileri sistematik olarak entegre eder, düzenleyici gereklilikler, mevcut standartlar üzerine inşa eder ve sürdürülebilir, sorumlu ve döngüsel batarya değer zincirleri için GBA vizyonuyla ortadaki boşluğu doldurur. GBA 2022’de batarya karbon ayak izi, çocuk personelliği ve insan hakları performansıyla ilgili ilk göstergelerin yayınlanması ve batarya pasaport uygulamasının akabinde sürdürülebilirlik göstergesi çerçevesini daha da geliştiriyor.

GBA eşsiz bir araya getirme gücünden yararlanarak, karşılaştırılabilir kriterler elde etmek ve global olarak daha sürdürülebilir değer zincirlerini teşvik etmek için global olarak uyumlu hale getirilmiş sürdürülebilirlik göstergelerini faal olarak savunuyor ve tüm ilgili kuruluşları bu eforlara katılmaya davet ediyor.

İlk olarak, devletler sorumlu kaynak kullanımını ve sürdürülebilir uygulamaları teşvik eden düzenlemelerin ve standartların belirlenmesinde çok çok önemli bir rol oynamaktadır. Devletler mali destek sağlayabilir, uygun siyaset çerçeveleri oluşturabilir ve çevresel ve sosyal standartlara ahengi sağlayabilirler.

En değerlisi, sanayi oyuncuları şeffaf tedarik zincirlerine bağlı kalmalı, olumsuz çevresel ve sosyal tesirleri azaltmalı, karbon ayak izlerini azaltmalı ve çalışanların ve toplulukların refahına öncelik vermelidir.

Bu durum ortakların, birlikte iş yapmanın bir şartı olarak sorumlu kaynak kullanımı şartlarına uymayı kabul etmelerini de içerir. Şirketlerin sorumlu maden üretimi ve tedariki ile uğraşması, batarya üretiminde enerji verimliliğini ve karbon ayak izini güzelleştiren teknolojilere yatırım yapması ve bataryalar için geri dönüşüm ve ikinci ömür uygulamalarını teşvik etmesi çok değerlidir. Bunu yaparken, sanayi önderleri diğerlerinin izlemesi için bir örnek oluşturabilir ve batarya sanayisinin genel dönüşümüne katkıda bulunabilir.

Sivil toplum kuruluşları, sorumlu kaynak kullanımı ve sürdürülebilirlik standartlarını savunabilir, batarya üretiminin çevresel ve sosyal tesirleri konusunda farkındalık yaratabilir ve şeffaflığı ve hesap verebilirliği teşvik eden teşebbüsleri destekleyebilir.

GBA’in Kuruluş münasebeti ve vizyonu nedir?

GBA’nın kurucu üyeleri, bu zorlukların tesirli bir şekilde ele alınmasının, problemlerin kök nedenlerinin tek başına herhangi bir aktör ya da paydaş grubu tarafından çözülemeyecek kadar karmaşık olduğu göz önüne alındığında, değer zinciri boyunca çok paydaşlı iş birliği ve kolektif eylemi gerektireceği sonucuna vardı. GBA’nın vizyonu, 2030’a kadar döngüsel, sorumlu ve adil bir batarya değer zinciri geliştirmektir.

GBA’i karakterize eden Unsurlar hakkında bilgi verebilir misiniz?

Tüm GBA üyeleri, İttifak’ın paylaşılan vizyonunu operasyonelleştirmeyi amaçlayan GBA’nın 10 Kılavuz Unsuruna bağlı kalmayı thhüt etmiştir:

Paris Mutabakatı’nı gerçekleştirmek için çok önemli bir itici güç olarak döngüsel bir batarya değer zinciri oluşturun:

1. Bataryaların ilk kullanımlarında üretkenliği en üst seviyeye çıkarın
2. Üretken ve inançlı ikinci bir hayat kullanımını sağlayın
3. Batarya materyallerinin döngüsel geri kazanımını sağlayın

Değer zincirinde düşük karbon ekonomisi kurun, yeni işler yaratın ve ekonomik pahaya ek katkıda bulunun:

1. Sera gazı emisyonlarını açıklayın ve kademeli olarak azaltın
2. Enerji verimliliği tedbirlerini önceliklendirin ve mümkün olduğunda güç ve ısı kaynağı olarak yenilenebilir gücün kullanımını çok önemli ölçüde artırın
3. Gelişmekte olan ülkeler üzerinde odaklanarak, batarya takviyeli yenilenebilir enerji entegrasyonunu ve erişimini teşvik edin
4. Yüksek kaliteli iş yaratımını ve marifet gelişimini destekleyin

BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ile tutarlıolarak insan haklarının ve ekonomik gelişimin korunması:

1. Çocuk ve zorla çalıştırmanın derhal ve ivedilikle ortadan kaldırılması, toplulukların güçlendirilmesi ve değer zinciri tarafından istihdam edilenlerin insan haklarına hürmet gösterilmesi
2. Kamu sıhhatinin ve etrafın korunmasını teşvik etmek, değer zincirindeki kirlilikten kaynaklanan tesirin en aza indirilmesi ve giderilmesi
3. Sorumlu ticaret ve yolsuzlukla mücadele uygulamalarını, yerel değer yaratımını ve ekonomik çeşitliliği desteklenmesi

GBA’in yaklaşım ve ideolojisi hakkında bilgi verebilir misiniz?

Sürdürülebilir batarya değer zincirlerini ölçeklendirmenin ön şartı, ilk olarak sürdürülebilir ve sorumlu bir batarya değer zinciri manasına gelenin ortak bir anlayışını ve ortak bir tarifini yaratmaktır. Bu, madenden başlayarak geri dönüşüme ve batarya ömrünün sonuna kadar değer zinciri boyunca tüm çok önemli riskleri ve tesirleri dikkate alır. Batarya değer zincirleri son derece karmaşık ve ekseriyetle opaktır, bu yüzden GBA üyeleri, bu tesirlerle ilgilenmenin ilk adımı olarak değer zincirlerine şeffaflık getirme vazifesini kabul eder.

GBA’in yönetişim yapısı nasıldır?

GBA, 2022’den bu yana Belçika’da bağımsız birçok paydaşlı teşebbüs olarak kar amaçladığı gütmeyen bir organizasyon olarak kurulmuştur. GBA’nın ana yönetişim düzeneği, Yönetim Konseyidir ki bu şuranın toplam 20 koltuğu vardır, bunların 10’u kurumsal olmayan üyelere ve 10’u kurumsal üyelere ayrılmıştır. Tüm konsey üyelerinin eşit oy hakkı vardır. Küresel Batarya İttifakı üyeleri, Her Yıl Genel Heyet sırasında iki yılda bir yönetim kurulunu seçer. Kasım2022’de, üyeler 2023-2024 dönemi için yeni bir yönetim kurulu seçti. Yönetim kurulu başkanı ve başkan yardımcısı, yönetim kurulu tarafından seçilir ve GBA Tüzüğü’ne göre bir yıl mühletle görev yapar.

Karar alma düzeneği nasıl işlemektedir?

İnsanların nasıl karar verdikleri, birlikte ne yaptıkları için “belirleyici”dir. GBA bunun için Sistemik Konsensüsü kullanır. Sistemik Konsensüs, sağlam tahliller bulmakta kanıtlanmış çağdaş bir katılımcı karar alma prosedürüdür. Bu, direnci pragmatik bir şekilde yenilik için bir kaynak olarak kullanır. Sonuç olarak, değişim ve gerekli takibi için sorumluluk herkes tarafından hissedilir, bu da kararların nitekim uygulandığı manasına gelir.

Batarya pasaportu alanındaki düzenlemeler nelerdir?

Başta Avrupa Komitesi, ve akabinde ABD ve Kanada bataryaların hayat döngüleri boyunca küresel pazardaki güvenliğini ve sürdürülebilirliğini sağlamak maksadıyla çalışmalar yaparak mevzuat oluşturmaya başlamıştır. Mesela Türkiye’nin en büyük ekonomik ortağı AB yeni bir Batarya Regülasyonu yayımlamış ve bu düzenlemenin bir sonucu olarak da, bundan bir yıl sonra, her üretim tesisinin karbon ayak izi üçüncü taraflarca doğrulanmalı ve çevrimiçi olarak kamuya açık olması gerektiğini karar altına almıştır.

Ancak bu daha büyük bir sürecin yalnızca başlangıcıdır. Ana hedef küresel Batarya Pasaportudur: 2026 yılına kadar AB pazarındaki tüm EV’ler ve endüstriyel bataryalar bu türlü bir dokümana ihtiyaç duyacaktır.

Her Batarya karbon tesiri, elektrokimyasal performansı ve dayanıklılık sınıflandırması hakkında bilgilerin toplandığı bir QR kodu alacaktır.

Batarya pasaportu ve özellikleri nedir?

GBA 2023 Ocak ayında Davos’ta Dünya Ekonomik Forumu Yıllık Toplantısı’nda dünyanın ilk batarya pasaportu kavram delilini başlatarak ve batarya karbon ayak izi, çocuk personelliği ve insan haklarına ilişkin due diligence yapabilmek için batarya pasaportu temel kural kitapları üzerine inşa ederek, Küresel Batarya İttifakı muvaffakiyetle yeni bir dizi çalışma grubu başlattı. Bu gruplar; eco-tasarım, zorla çalıştırma, due diligence, biyoçeşitlilik ve yerli halkların hakları ile ilgili performans beklentilerini tanımlayacak ve daha fazla mevzuyu takip edecektir.

Performans beklentileri, çok paydaşlı bir konsensüs oluşturma sürecinin sonucunu temsil eder ve şirket performansının değerlendirileceği ve derecelendirileceği batarya pasaportu çerçevesinin temellerini oluşturur. Bu, tüketicilere eyleme geçirilebilir içgörüler sağlar ve Paris İklim mutabakatı gayelerinin çok önemli bir itici gücü olarak batarya değer zincirinin sürdürülebilir bir şekilde ölçeklenmesini dayanaklar.

GBA’in bu maksatla yaptığı çalışmalar nelerdir?

GBA, benzer vakitte bataryalar için kritik minerallerle ilgili temel darboğazlar, fırsatlar ve iyi uygulamalar üzerine araştırmalar başlatmıştır. Kritik Mineral Müşavere Grubu, batarya değer zinciri boyunca çeşitli bir paydaş setini bir araya getirecek ve global, entegre batarya değer zinciri perspektifinden siyaset yapıcılara eylem davetleri ile bir bildiri yayınlayacaktır. Bu ortak zorlukları ve fırsatları vurgulayan bir rapor, bildiriye eşlik edecek ve Tethys’inde içinde yer alacağı çalışma grubu tarafından GBA’nın 2024’ün ikinci çeyreğinde yayınlanacak olan kritik mineraller üzerine angajmanını bilgilendirecek.

Eylem çağrısı

GBA, ilgili paydaşları bu sonraki batarya pasaportu geliştirme evresine GBA’ya katılmaya ve sürdürülebilir batarya değer zincirlerini ölçeklendirmek için öncelikli eylemler üzerine içgörüler üretmek ve bataryalar için küresel olarak uygulanabilir ana performans beklentilerini geliştirmek için Kritik Mineraller Müşavere Grubu’na katkıda bulunmaya etkin olarak teşvik ediyor. GBA, vakitte mevcut ve yeni üyeleri ikinci dalga batarya pilot projelere katılmaya etkin olarak davet ediyor.

Yeni tarihli çok önemli adımlar

Ekim ve Aralık 2022’de sırasıyla, GBA batarya karbon ayak izini hesaplamak için kapsamlı bir metodoloji sunan Sera Gazı kural kitabını (GHG) ve standartları ile çeşitli çok paydaşlı çalışma gruplarının iştiraki ve sürdürülebilirlik performansı beklentileri üzerine konsensüs oluşturma sürecinin sonucunu temsil eden Çocuk Personelliği ve İnsan Hakları endekslerini yayınladı.

COP ’28’de, 6 Aralık’ta Ulaşım Günü ile çakışarak, GBA Sera Gazı kural kitabının 2. versiyonunu, kapsamlı bir paydaş danışmanlığı ve kural kitabının sonraki revizyonunu takiben başlattı.

GHG Kural Kitabı, batarya değer zincirinde kilit bir doküman olup, dünya çapındaki paydaşlardan elde edilen değerli içgörüler yansıtılarak temel iyileştirmeler geçirmiştir. Küresel Batarya İttifakı, 2023 Yazında sanayi uzmanları, çevre örgütleri, hükümetler ve ilgilenen vatandaşlardan geri bildirim almak için GHG Kural Kitabı taslağını kamuoyuna sundu. Taslak İngilizce ve Çince olmak üzere iki lisanda mevcuttu ve kamuoyu görüş alım süreci 20 Haziran2023’ten 30 Eylül 2023’e kadar sürdü. Danışmanlık sürecine katılım, e-posta, bir çevrimiçi portal, bir başlangıç webinarı ve Brüksel, Pekin ve New York’ta bir dizi atölye ve kamu etkinliği aracılığıyla kolaylaştırıldı.