Tüketicilerin korunmasına yönelik kanun teklifi, komisyonda kabul edildi

AKP milletvekillerinin imzasını taşıyan Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile Kimi Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komitesinde kabul edildi.

Teklifle, Anayasa Mahkemesinin, Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumunun (TENMAK) kuruluşuna ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Kurum gelirleri” başlıklı unsurunun iptal kararı dikkate alınarak, kurumun gelirlerine ilişkin düzenleme yapıldı.

TENMAK’ın gelirlerini, genel bütçeden yapılacak Hazine yardımları, kurum fliyetlerinden elde edilecek gelirler, yayın gelirleri, kuruma ait taşınır ya da taşınmaz malların gelirleri, işletme ve şirketler ile diğer ünitelerden aktarılan gelirler, radyoaktif atık yönetimi için kuruma ödenen bedeller, fikri ve sınai mülkiyet haklarından elde edilen gelirler, kuruma yapılacak her türlü yardımlar, bağışlar ve vasiyetler oluşturacak.

Kurum, görev alanı ile ilgili bahislerde insan kaynağı yetiştirilmesi ve geliştirilmesini sağlamak maksadıyla Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen üst limitler dahilinde, diğer mevzuatta yer alan sınırlamalara tabi olmaksızın kurum tarafından çıkarılan yönetmeliğe göre ödül ve burslar verebilecek.

Mesafeli kredi kontratlarına düzenleme

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki kredi veren ile tüketiciler arasındaki kontratların hal kaidesi, bir bilişim ya da elektronik haberleşme aygıtı üzerinden gerçekleştirilecek ve tüketici kimliğinin doğrulanmasını içeren formüller yoluyla kurulabilmesine de fırsat sağlayarak yeniden düzenlendi. Buna göre, tüketici kredisi kontratı yazılı ya da uzaklıklı olarak kurulmadıkça geçerli olmayacak.

Tüketici kredisi kontratlarının uzaklıklı yolla uzaktan iletişim araçlarıyla kurulabilmesine yönelik düzenleme göz önünde bulundurularak, mukaveleye bağlı diğer süreçlerin de kalıcı bilgi saklayıcısı aracılığıyla elektronik ortamda uzaktan yapılabilmesi gayesiyle düzenleme yapıldı. Buna göre belli müddetli kredi kontratına ilişkin hesap, tüketicinin bilakis yazılı ya da kalıcı bilgi saklayıcısıyla talebi olmaması halinde kredinin ödenmesi ile kapanacak.

Aynı kararlar, konut finansmanı kuruluşu ile tüketiciler arasındaki mukaveleler için de geçerli olacak.

Doğrudan satış sistemleri düzenleniyor

Teklifte, direkt satış sistemleri “doğrudan satış şirketi tarafından oluşturulan ve iş kontratı ile istihdam edilmeyen, bağımsız temsilci, distribütör, danışman ve benzeri isimlerle komisyon, prim, teşvik ve ödül menftler karşılığında fliyet gösteren direkt satıcıların tüketicilere mal ya da hizmet pazarladığı satış sistemi” olarak açıklandı.

Doğrudan satış şirketinin, sermaye şirketi olması ve yönetmelikle belirlenen diğer şartları sağlaması zarurî olacak.

Doğrudan satış sisteminin, elde edilecek yararın yüklü olarak sisteme yeni direkt satıcılar kazandırılması ve bu sayede ortaya çıkan menftlerin dağıtılması üzerine kurulmaması, mal ya da hizmetin tüketicilere satışını esas alması ve yönetmelikle belirlenen diğer unsurlara uygun olması gerekecek.

Doğrudan satıcılardan, sisteme dahil olmaları ya da sistemde kalmaları için tüketiciye satışı öngörülen mal ya da hizmeti içermeyen yenileme, paket, ücret, aidat vei isimler altında herhangi bir bedel ya da borç altına sokan evrak alınamayacak.

Doğrudan satış şirketinin belirlediği miktar yahut meblağda mal ya da hizmet satın alınması, direkt satıcının sistem içindeki düzeyini belirleyemeyecek.

Doğrudan satış sistemi kapsamında mal ya da hizmet satın alan tüketici 30 gün içinde herhangi bir münasebet göstermeksizin ve cezai kural ödemeksizin kontrattan cayma hakkına sahip olacak. Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin bu süre içinde direkt satıcıya ya da direkt satış şirketine yöneltilmiş olması kâfi olacak.

Doğrudan satış şirketi, Bakanlıkça belirlenen konularda tüketicinin bilgilendirilmesini, talep ve bildirimlerini iletebilmesini sağlayan bir sistem kurmakla yükümlü olacak. Bu düzenleme, kanunun yayımından 9 ay sonra yürürlüğe girecek.

Haksız ticari uygulamalara cezalar artırılıyor

Reklam ve haksız ticari uygulamalar hakkında maktu olarak belirlenmiş olan idari para cezalarının yetersiz kalması nedeniyle, caydırıcılığın artırılarak tüketicilerin faal şekilde korunabilmesi maksadıyla düzenleme yapıldı.

Haksız ticari uygulamalar kararında yer alan yükümlülüklere aykırı hareket edenler hakkında haksız ticari uygulamanın “3 aya kadar tedbiren durdurulması” ya da “tedbiren durdurulması yaptırımı” ya da “60 bin Türk Lirasından 600 bin Türk Lirasına kadar idari para cezası” uygulanacak.

İdari para cezası, terslik ülke genelinde gerçekleşmiş ise 600 bin Türk Lirasından 6 milyon Türk Lirasına kadar uygulanacak.

Denetimlerde yetkili ve görevli kişi ya da kuruluşlara her türlü bilgi ve dokümanın doğru olarak gösterilmemesi durumunda 7 gün içinde bilgi ve dokümanların doğru olarak verilmesi ya da yerinde inceleme imkanının sağlanması ihtar edilecek. İhtara karşın tersliğin devamı halinde 80 bin Türk Lirasından az olmamak üzere karşıtlığın gerçekleştiği tarihten bir evvelki mali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirlerinin yüzde biri oranında idari para cezası verilecek.

Gayrisafi gelirin bildirilmediği ya da yanlış bildirildiği durumlarda ön ödemeli konut satışlarında 6 milyon Türk Lirası, diğer satışlarda 1 milyon Türk Lirası idari para cezası uygulanacak.

Reklam Şurasına bu sonlar dahilinde karşıtlığın haksızlık içeriği, terslik bundan ötürü elde edilen menftin ya da neden olunan zararın büyüklüğü ile karşıtlığı gerçekleştirenin kusuru ve ekonomik durumu konuları dikkate alarak idari para cezası verme yetkisi tanınıyor.

Piramit satış sistemleri

Düzenlemede, ilgili maddede yer alan piramit satış sistemleri kararına aykırı olarak piramit satış sistemini başlatan, düzenleyen ya da toplantı, elektronik posta ya da diğer birçok kimsenin de iştirakini sağlamaya elverişli usullerle yayan ya da bu türlü bir sistemin diğer bir şekilde yayılmasını ticari emellerle destekleyenler hakkında Türk Ceza Kanunu’nun ilgili kararları uygulanacak.

Ayrıca direkt satış şirketinin sermaye şirketi olmaması ve direkt satış sisteminin, elde edilecek yararın yüklü olarak sisteme yeni direkt satıcılar kazandırılması ve bu sayede ortaya çıkan menftlerin dağıtılması üzerine kurulmaması ile tüketicinin bilgilendirilmesini sağlayacak bir sistem kurmamasının tespiti halinde verilecek idari para cezaları belirleniyor. Bu düzenleme, kanunun yayımından 9 ay sonra yürürlüğe girecek.

Reklam Kurulu’nın verdiği idari para cezaları

Düzenlemeyle, Reklam Kurulu tarafından verilen idari para cezalarında da muhataplara uzlaşma imkanı tanınıyor.

Bu sayede, ticari reklam ve haksız ticari uygulamalara ilişkin kararların ihlalinden kaynaklanan idari süreçlere ilişkin dava süreçlerinin neden olacağı kamusal maliyetler ile ihlalin ve sürecin süratli ve kesin bir şekilde sonlandırılması sayesinde elde edilecek kamusal yararlar dikkate alınarak, kanunun diğer kararlarının ihlali halinde mevcut durumda uygulanmakta olan uzlaşma kuruluşunun ticari reklam ve haksız ticari uygulamalara ilişkin kararlar için de uygulanmasına fırsat tanınıyor.

Cezaya muhatap olan gerçek ya da hukukî şahıslara uzlaşma imkanı bakımından eşitlik sağlanıyor.

Elektronik ticaret üzerinde düzenleme

Teklifte, işletmelerin ürünlerini yurt dışı pazarlara ulaştırmalarını kolaylaştıran elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların sınır ötesi elektronik ticaret fliyetlerinin yanı sıra yüksek teknoloji yatırımlarının teşvik edilmesi gayesiyle pazar yerleri üzerinden yurt dışına yapılan satışlar ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından teşvik evrakı alınarak gerçekleştirilen yatırım harcamalarının toplamının iki katının lisans fiyatının hesaplanmasına esas teşkil eden net işlem hacminden indirilmesine yönelik düzenleme yapıldı.

Adil rekabet ortamının ve dalın çok oyunculu yapısının korunması maksadıyla yapılan düzenlemeyle tanınan indirim imkanından yararlanılabilmesi için elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının net işlem hacminin, kanun kapsamında yer alan elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı ve elektronik ticaret hizmet sağlayıcıların net işlem hacimlerinin toplamını ifade eden ve Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS) bilgileri kullanılarak Bakanlıkça hesaplanan elektronik ticaret hacminin yüzde 20’sini aşmaması kaidesi getirildi.

2024 yılına ilişkin lisans fiyatının hesaplanmasında uygulanmak üzere, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının pazar yerleri üzerinden yurt dışına yapılan satışlar ile yatırım teşvik dokümanı alınarak gerçekleştirilen yatırım harcamalarının toplamının 4 katının, 2025 yılına ilişkin lisans fiyatının hesaplanmasında ise söylediği söz edilen satış ve harcamaların 3 katının net işlem hacminden indirilmesine ilişkin düzenleme de teklifte yer aldı.

Komisyon’da AKP’nin kabul edilen önergesiyle yüzde 20 kuralının 2024 yılına ilişkin net işlem hacminin hesaplanmasında da aranmasına yönelik düzenleme yapıldı.

Görüşmelerden

CHP Mersin Milletvekili Talat Dinçer, bu kanunun ihracatı desteklemek hedefli yapıldığını düşünmediğini ifade ederek, “Bir firma esasen günlerdir burada geziyor, komisyon üyelerinin peşinde.” dedi.

Bunun üzerine Komisyon Başkanı ve AKP Bursa Milletvekili Mustafa Varank, insanların töhmet altında bırakıldığını ifade ederek, Komisyon üyelerine “Size geldiler mi?” diye sordu.

Varank’ın “Bir tek CHP’ye geldiler herhalde” demesi üzerine CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, “Bize gelemezler.” karşılığını verdi.

Emir, Varank’ın bu sözleri üzerine Komisyon Başkanı olarak tartışmaya neden katıldığını sordu ve “Ben de görüşümü ifade etmek istiyorum” diyerek konuşabileceğini söyledi.

Bunun üzerine Varank’ın “Bu benim yöntemim, var mı itirazınız?” demesi üzerine CHP Grup Başkanvekili Emir, “Var, iç tüzüğe uyacaksınız.” karşılığını verdi.

Bunun üzerine kısa vadeli tartışma yaşandı.

– “Muhtemel bir rakibimizi ülkemizde yatırım yapmaya teşvik etmemiz, bir başarı”

Komisyon Başkanı Varank, Çin’in dünyada otomotiv sanayisinin sürükleyicisi haline geldiğini ifade ederek, “Bizim olası bir rakibimizi kendi ülkemizde yatırım yapmaya teşvik etmemiz, ikna etmemiz emin olun bir muvaffakiyettir.” dedi.

Bu yatırımların Türkiye’ye çok önemli katkılar sağlayabileceğine işaret eden Varank, “Türkiye’de yatırım yapan firmalara baktığımızda, şayet ‘yerlilik ve milliliği’ kendi zaviyemizden değerlendireceksek Türkiye’de ihracatta beşinci olan Toyota’yı nereye koyacağız?” diye sordu.

Varank, “Yabancı yatırımı toptan reddedeceksek onu tartışalım ama ülkeler üzerinden yaptığınız tartışmaları doğru bulmuyorum.” dedi.

Türkiye’ye gelen bir yatırımı farklı değerlendirmemek gerektiğini ifade eden Varank, TOGG’un bir sürü istisnanın ve teşvikin yanında devlet olarak alım garantisi verilen tek firma olduğunun altını çizdi.

CHP İzmir Milletvekili Ednan Arslan da düzenlemeyle devletin kasasına girecek 20 milyar liralık bir paranın engellendiğini iddia etti.

Ticaret Bakan Yardımcısı Mahmut Gürcan ise bu yasanın bir şirkete yönelik olmadığını ifade ederek, “Hayali bir sayı. Bu türlü bir paranın ödenmesinin mümkünatı yok. 9 milyar lira ciro yapan bir firma yılda 20 milyar lira lisans bedeli ödeyerek hayatta kalamaz.” diye konuştu.