Türkiye, Hamas-İsrail savaşına nasıl bakıyor, arabuluculuk yapabilir mi?

08.10.2023 22:30

A⁺

A^-

Hamas’ın “Aksa Tufanı” ismini verdiği sürpriz operasyonla başlayan İsrail-Hamas “savaşı”, Türkiye’nin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu resmi bir ziyaret için beklediği bir periyotta çıktı.

Taraflara itidal davetinde bulunan ve şiddetin sona ermesi için diplomatik gayretlerine başlayan Ankara, bu süreçte istikrarlı ve faal bir siyaset izleyip bölgesel aktifliğini kullanmayı hedefliyor.

Uluslararası toplumun dikkatinin yeniden Orta Doğu’ya dönmesine neden olan tansiyonla ilgili Ankara’dan ilk tepki, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dan geldi. Cumartesi günü Ankara’da AKP Kongresi’nde konuşan Erdoğan, “Türkiye olarak bu sabah İsrail’de meydana gelen hadiseler ışığında tüm tarafları itidalle hareket etmeye, tansiyonu daha da tırmandıracak fevri adımlardan uzak durmaya çağırıyoruz” dedi.

Erdoğan’ın tabirleri daha sonra Dışişleri Bakanlığı’nın yaptığı, “İsrail-Filistin bağlamında yaşanan son gelişmeler hakkında” başlıklı açıklamayla derinleştirildi.

Açıklamada Erdoğan, “taraflar” sözü kullanıldı, itidal daveti yapıldı ve “Sivil can kayıplarını şiddetle kınıyoruz” denildi. Ayrıyeten Türkiye’nin izleyeceği siyasete ilişkin işaret de verildi:

“Söz konusu gelişmelerin daha fazla tırmanmadan ve daha geniş bir alana yayılmadan denetim altına alınabilmesini teminen, Türkiye olarak elimizden gelen katkıyı sağlamaya sürekli hazırız. Bu doğrultuda ilgili taraflarla temaslarımızı ağır bir şekilde sürdürüyoruz.”

Dışişleri Bakanı Fidan, Blinken ve diğer bakanlarla görüştü

Dışişleri Bakanlığı’nın bu açıklamasından sonra Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ve Filistin Dışişleri Bakanı Riyad el-Maliki’nin yanı sıra Katar, Suudi Arabistan, Mısır ve İran dışişleri bakanları ile de telefon görüşmeleri gerçekleştirdiği kaydedildi.

Temasların içeriğine ilişkin ayrıntılı açıklama yapılmadı lakin ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan Blinken-Fidan görüşmesinin akabinde yapılan kısa bilgilendirmede, Blinken’ın Türkiye’yi devreye girme konusunda cesaretlendirdiği vurgulandı. ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’nden yapılan kısa açıklamada da, Türkiye’nin itidal davetine destek verilmesi dikkat çekti.

Etkin siyaset arayışı

Şiddetin alevlendiği Cumartesi sabahından bu yana yaşanan gelişmeler, Türkiye’nin, kendisinin istikrarlı olarak gördüğü aktif bir siyaset izleme arayışında olduğunu gösteriyor.

Resmi açıklamalarda, Hamas’ın ismi geçmemesine rağmen “sivillere karşı şiddetin kınanması vurgusunun yapılması”, Ankara’nın bölgeden gelen haber ve manzaralara duyarsız kalmadığının delili olarak görülüyor.

Bununla birlikte Cumhurbaşkanı Erdoğan ve diğer yetkililer, Kudüs’teki Mescid-i Aksa’nın dini ve tarihi statüsünün değiştirilmesine karşı çıkmaya devam edecekleri mesajı da verdiler.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yürüttüğü diplomasi trafiği de, Ankara’nın bu süreçte aktif olacağının işareti. Fidan’ın diplomatik eforlarının kapsamı, bölgedeki tansiyonun ülkelerin kendi gayretleriyle değil fakat ortak bir hareket sonucu dindirilebileceğine işaret ediyor. Fidan’ın Mısır, Suudi Arabistan ve İran ile kurduğu temaslar bu açıdan çok önemli görülüyor. Gelişmelerin seyrine göre Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da devreye girmesi bekleniyor.

Ankara, Hamas ile 2006’dan bu yana temasta

Türkiye, birçok Batı ülkesinin bilakis Hamas’ı legal bir siyasi aktör olarak görüyor ve Filistin’deki diğer güçlü örgüt olan El Fetih ile ortak bir hükümet kurma konusunda arabuluculuk yapıyor.

Bu kapsamda Cumhurbaşkanı Erdoğan, 26 Temmuz 2023’te Filistin Özerk Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas ve Hamas lideri İsmail Haniye’yi Ankara’da ağırlamış ve ortak yönetim konusundaki davetlerini yinelemişti.

Türkiye ile Hamas arasındaki resmi bağlar ilk defa 2006’da üst seviye bir Hamas heyetinin Ankara’yı ziyaretiyle başladı. Türkiye-İsrail ilişkileri, 2010’da yaşanan Mavi Marmara buhranıyla gerilemesi sürecinde, Ankara’nın Hamas’la temasları ağırlaştı. Kimi üst seviye yetkililerin İsrail zıddı faaliyetlerini Türkiye’den yönlendirdiği iddiası, İsrail tarafından sıkça dile getirildi.

İsrail, Türkiye ile olağanlaşma sürecinde Hamas’ın faaliyetlerinin sona erdirilmesini kurallardan biri olarak masaya sürdü. Ankara’nın, tam olmasa da, bu şartı yerine getirdiğine yönelik haberler uluslararası basında yer aldı.

Ankara arabuluculuk yapabilir mi?

Bölgedeki son gelişmeler, Ankara’nın arabulucu olarak devreye girmesini sağlayabilir mi sorusunu da beraberinde getirdi. Ankara’nın Hamas ile temasa geçtiğine dair şimdi bir haber yok.

İsrail’in Türkiye Büyükelçisi Irit Lillian, 8 Ekim’de Milliyet gazetesine verdiği demeçte, bu olasılıkla ilgili bir soruya cevap verirken, “Türkiye’nin Hamas ile herhangi bir ilgisi olduğunu düşünmüyorum. Türkiye barışçıl bir ülkedir. Bölgedeki güçler arasında barış, huzur ve daha iyi anlaşılma arayışında. Neden Hamas ismine müdahale etsinler ki?” dedi.

Büyükelçi Lillian, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bölgede barış ve istikrar arayan bir lider olduğunu ve bu kapsamda elinden geleni yapacağına inandığını da kaydetti.

İsrail-Türkiye olağanlaşma süreci nasıl etkilenir?

Bölgedeki son tansiyonun, Türkiye-İsrail olağanlaşma süreci açısından büyük ehemmiyet verilen bir devirde yaşanması dikkat cazip. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Eylül ayında New York’ta bir araya geldiği İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ertelenen Türkiye ziyaretini Ekim yahut Kasım ayında yapmasının planlandığı kaydedilmişti.

Netanyahu’nun ziyareti öncesi bilhassa enerji alanındaki işbirliği olasılıklarını görüşmek üzere Türkiye-İsrail arasında bakan seviyesinde temasların gerçekleştirilmesi de öngörülüyordu.

Ancak yaşanan son gelişmelerin bu temasların ertelenmesine neden olabileceği değerlendirmeleri yapılıyor. Türkiye-İsrail normalleşmesinin geleceğinin ise çatışma ortamının nasıl evrileceğine göre şekilleneceği yorumları öne çıkıyor.