Türkiye-Somali savunma tezkeresi Meclis’ten geçti; TSK Somali’de deniz yetki alanları dahil iki yıl görevlendirilecek

27.07.2024 19:00

A⁺

A^-

TBMM Genel Konseyi’nde Türkiye ile Somali arasındaki savunma işbirliği muahedesi çerçevesinde TSK’nın Somali’nin deniz yetki alanları dahil olmak üzere iki ülke tarafından ortaklaşa belirlenecek bölgelerinde 2 yıl müddetle görevlendirilmesine ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi kabul edildi.

“Somali, kökleri tarihten gelen yakın bağlantılara sahip olduğumuz dost ve kardeş bir ülkedir. Hint Okyanusu’na ve Aden Körfezi’ne kıyısı bulunan stratejik pozisyondaki Somali’nin güvenliği ve istikrarı tüm bölge için ehemmiyet arz etmektedir.

Somali Federal Hükûmeti ülkesinin egemenliğini ve bağımsızlığını güçlendirmek, iç ve dış güvenliğini sağlamak ve ulusal bütünlüğünü temin edebilmek gayesiyle bir yandan savunma ve güvenlik kuvvetlerinin yeniden yapılandırma çalışmalarına devam ederken diğer yandan terörle mücadele operasyonlarını sürdürmektedir.

Ülkemiz 2011 yılından bugüne Somali Federal Hükûmetiyle iki ülke halkının yararına olacak şekilde, teşebbüsçü ve insani dış siyasetimiz çerçevesinde, siyasi, sosyal, ekonomik ve güvenlik alanlarında çok yönlü iş birliği tesis etmiştir. Ülkemizin Somali halkı nezdinde sahip olduğu prestij ve yıllar içerisinde ülkemize yönelik oluşan güven iş birliğimizin kesintisiz biçimde sürdürülmesine çok önemli bir etken olmuştur.

İki ülke arasında yürürlükte bulunan Askeri Alanda Eğitim, Teknik ve Bilimsel İşbirliği Çerçeve Muahedesi, Askeri Eğitim İşbirliği Muahedesi, Savunma Sanayi İşbirliği Muahedesi ve Askeri Mali İşbirliği Muahedesi kapsamında Somali’de güvenlik ve istikrarın sağlanmasına yönelik eğitim, yardım ve danışmanlık fliyetlerimiz sürdürülmekte, Somali savunma ve güvenlik kuvvetlerinin yeniden yapılandırılması ve terörle mücadele edebilecek kapasiteye ulaşabilmesini teminen uluslararası toplumla birlikte on yılı aşkın müddettir destek sağlamaya devam edilmektedir.

Türk Silahlı Kuvvetleri deniz ögeleri, Denizde Seyir Güvenliğine Karşı Yasadışı Aksiyonların Önlenmesine Dair Kontrat ve 16 Aralık 2008 tarihli 1851 sayılı Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu Kararı temelinde uluslararası toplumca Aden Körfezi, Somali açıkları (Somali Karasuları hariç), Arap Denizi ve mücavir bölgelerde yürütülen deniz haydutluğu ve silahlı soygun eylemleri ve denizde terörizmle mücadeleye ilişkin eforları Türkiye Büyük Millet Meclisi 2009 yılından bugüne verdiği ve son olarak 17 Ocak 2024 tarihli ve 1401 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararıyla süreyi bir yıl uzatılan izin çerçevesinde aktif bir şekilde destek vererek Somali açıklarında seyrüsefer emniyetinin sağlanmasında katkıda bulunmakta olup 2024 yılının Temmuz ayından itibaren bu emele matuf fliyet gösteren Birleşmiş Birleşik Görev Kuvveti-151’e (CTF-151) yedinci sefer komuta edecektir.

Yapılan bu fliyetlerle bölgede seyreden Türk bayraklı ve Türkiye kontaklı ticari gemilerin emniyetinin aktif şekilde muhafaza edilmesi, anılan bölgelere yapılan insani yardım fliyetlerine destek verilmesi, Türk Silahlı Kuvvetleri deniz ögelerinin harekât etkinliği ve bölgeye ilişkin deneyiminin artırılması, Birleşmiş Milletler sistemi içinde bölgesel ve global ölçekte oynadığımız rolün ve görünürlüğümüzün pekiştirilmesi sağlanmaktadır.

Somali savunma ve güvenlik kuvvetleri, çalışanı ve diğer kaynak karşısında kâfi potansiyele sahip olmasına karşın ekonomik zorluklar sebebiyle vazifelerini yerine getirmede istenen düzeye ulaşamamıştır. Somali Federal, Hükûmeti, terörle Mücadele ve güvenlik kuvvetleri ile diğer devlet kurumlarının kapasite teşebbüsünün bir sonraki etabına geçebilmek maksadıyla, hâlihazırda ekonomik açıdan değerlendirilemeyen deniz yetki alanlarında denetimi sağlanmasını ve deniz kaynaklarının Somali ekonomisine kazandırılmasını hedeflemektedir. Bu hedef, 12 Aralık 2023 tarihinde New York’ta ülkemizin ortak evinde düzenlenen Somali’nin Güvenliği Konferansında kabul edilen ve Somali’nin güvenlik misyonunu yakın gelecekte tek başına üstlenmesine yönelik Somali Güvenlik Sektörü Kalkınma Planı’yla da uyumludur.

Bu gayelere uygun şekilde Türkiye Cumhuriyeti ile Somali Federal Cumhuriyeti arasında 8 Şubat 2024 tarihinde Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Mutabakatı imzalanmıştır. Bahse bahis anlaşma, iki ülke arasındaki bağların geliştirilmesi ve aynı gayeyle savunma iş birliğinin güçlendirilmesi, bu suretle Somali’nin ekonomik kaynaklarının daha faal ve verimli şekilde kullanılmasına yönelik yapılacak fliyetlerin ayrıntılarını kapsamakta olup her ülke tarafından da onaylanmıştır.

Müteakiben, Somali Federal Hükûmeti, Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Anlaşması’nda mutabık kalınan gayeler doğrultusunda terörizm, deniz haydutluğu, yasa dışı balıkçılık, her türlü kaçakçılık ve diğer tehditlere karşı Türkiye Cumhuriyeti’nde Silahlı Kuvvetlerimizin vereceği destek dâhil olmak üzere yardım talep etmiştir.

Bu prestijle, mezkûr mutabakatta mutabık kalınan hedefler ile Somali’nin terörle gayretine dair Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulunun 1 Aralık 2023 tarihli ve 2713 sayılı Karar’ı kapsamında, Somali’nin istikrar ve refahına yönelik bütüncül yaklaşımımız temelinde, Somali’nin ekonomik kaynaklarının korunmasına yardım edilerek kendi kaynaklarından aktif bir şekilde istifade etmesi ve bu sayede savunma ve güvenlik kuvvetlerini ülkenin güvenliğini temin ve idame edecek düzeye getirmesi öngörülmektedir.

Somali’yle gerçekleştirilecek bu iş birliği sayesinde, Somali’nin ekonomik kaynaklarının garanti altına alınması ve dış ticaretimizde ile deniz taşımacılığımız açısından kilit ehemmiyetteki bölgede istikrara ve güvenliğe katkıda bulunulması ve Somali’yle dostluğumuzun tahkim edilmesi, ayrıyeten uluslararası barış ve istikrarı tehlikeye düşüren ve ulusal menftlerimizi de olumsuz yönde etkileyebilen Aden Körfezi, Arap Denizi ve mücavir bölgelerdeki terörizm, deniz haydutluğu ve silahlı soygun aksiyonlarına karşı yürütülen eforlara ülkemizin takviyesinin pekiştirilmesi sağlanacaktır.

Bu mülahazalarla, hudut, şümul, miktar ve vakti Cumhurbaşkanlığınca takdir ve tayin olunacak şekilde, 2713 (2023) sayılı Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu Kararına ve uluslararası hukuktan kaynaklanan yükümlülüklerimize uygun bir biçimde, gerektiğinde üçüncü ülkeler ve uluslararası örgütlerle iş birliği imkânları da kullanılarak, Somali ile ülkemiz arasında akdedilen milletlerarası mutabakatların uygulanması kapsamında, Türk Silahlı Kuvvetleri ögelerinin, Somali’nin terörizm, deniz haydutluğu, yasa dışı balıkçılık, her türlü kaçakçılık ve tehditlere karşı güvenliğinin sağlanması fliyetlerine destek verilmesi maksadıyla Somali’nin deniz yetki alanları dâhil olmak üzere iki ülke tarafından ortaklaşa belirlenecek bölgelerinde ve münhasıran tespit edilecek kurallarla görevlendirilmesi ve bununla ilgili gerekli düzenlemelerin Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek temellere göre yapılması için Anayasa’nın 92’nci hususu uyarınca iki yıl müddetle izin verilmesi konusunda gereğini bilgilerinize sunarım.”

Sdet Partisi Bursa Milletvekili Kani Torun, yaptığı konuşmaya, 11 yıl önce bugün Somali’deki Büyükelçiliğe yapılan akında hayatını kaybeden Sinan Yılmaz’ı anarak başladı. Konuşmasında Türkiye’nin neden Somali’de olduğunu anlatan Torun; şunları söyledi:

“Türkiye’nin Somali’deki fliyetleri ana başlıklar olarak birincisi, insani yardım. İnsani yardımı da bildiğiniz gibi o periyotta, 2011 yazında büyük bir bağış kampanyası düzenlendi, yaklaşık o günün sayılarıyla 550 milyon lira toplandı ve bu 350 milyon dolar ediyor. Bu 350 milyon dolarla o günkü yardım fliyetleri organize edildi. Bilahare insani yardıma ilaveten kalkınma yardımları başlattık. Tekrar, dediğimi, bütçe imkânlarıyla değil bağış paralarıyla yapıldı bunlar. O periyotta yapılan kalkınma yardımlarıyla ulaştırma, eğitim ve sağlık alanlarında önemli yatırımlar oldu. Ben 2011 Ağustosunda ziyaretin çabucak ardından Büyükelçi olarak atandım ve ilk başta yani Türkiye’nin olduğubaşka hiçbir ülkenin büyükelçiliğinin olmadığı bir devirde üç yıl bu bölgede fliyet gösterdik

Burada emperyal bir şey görmemek gerekiyor zira Somali ile Türkiye’nin ilişkileri hakikaten bir kardeşlik münasebeti. Bu mevzuda Somali halkındaki Türkiye sevgisini yurt dışına bilhassa gidenler bilirler; Somali’ye gitmek kaide değil, Amerika’daki, İngiltere’deki, Avrupa’daki Somalililerde de bunu görebilirsiniz. Bu kardeşlik münasebeti sonucu Türkiye, buraya birtakım yatırımlarda bulundu. Bunun sonucunda Türkiye’nin de oraya ticaret manasında önemli yararı oldu ve şimdi 300 milyon doların üzerinde Türkiye’nin oraya ihracatı var, oradaki birtakım tesisleri, liman, havalimanı vesaire, Türk firmaları işletiyor. Bu bölgede, biliyorsunuz, doğal kaynaklar da güçlü. Offshoreda petrol arama ruhsatları daha önce verilmişti kimi yabancı şirketlere. Bu offshore bölgesinde, şu bölgede, Mogadişu açıklarında 3 tane blokta, yakınlarda Türkiye’nin petrol çıkarması için bir anlaşma yapıldı Enerji Bakanlığımız ile Somali arasında, onun öncesinde bir de askerî anlaşma imzalandı. Somali kıyılarında, biliyorsunuz, uzun iç savaş bundan ötürü Somali’nin deniz kuvvetleri ortadan kalktığı için korsanlık çok gelişti, Somali’nin balık rezervini öteki ülkeler gelip kullanmaya başladılar ve bunu Somali engelleyemedi. Türkiye bu bahiste da Somali’ye yardımcı olacak, belli bir ölçüsünü Türkiye almak üzere Somali’nin kıyılarının güvenliğinde Somali’ye insan kaynağı yetiştirilmesi ve ekipman konusunda destek olacak.

“Bu anlaşma ve askeri anlaşma Dışişleri Kurulu’nda görüşülmeli”

Son yapılan mutabakatla, 8 Şubat mutabakatıyla Somali ile bir askerî anlaşma yapıldı. Ben burada bugüne kadar Somali’yle ilgili yapılan bütün siyasetleri sonuna kadar destekledim. Esasen işin içinde uzun zaman bulunduğum için biliyorum neler yapıldığını fakat burada sayın yetkililere, özellikle Bakanlığımıza ve Meclis’teki Kurula bu mutabakatın getirilmesi konusunda talepte bulunuyorum zira bu muahedede ne olduğunu kimse bilmiyor. Bu mutabakatın, askerî mutabakatın da bir an önce Dışişleri Komisyonumuz’da görüşülmesini bilhassa istirham ediyorum.”