enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
32,8187
EURO
35,0950
ALTIN
2.447,29
BIST
10.771,36
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Açık
28°C
İstanbul
28°C
Açık
Cumartesi Açık
29°C
Pazar Açık
29°C
Pazartesi Az Bulutlu
30°C
Salı Az Bulutlu
29°C

Türkiye ve AB arasındaki vize diyaloğu neden tıkandı?

Kayhan Karaca Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına uygulanan Schengen vizesi alma zorunluluğunun kaldırılması için Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasında 2013 yılında başlamış olan müzakereler teknik ve siyasi nedenlerden dolayı tıkanma noktasına …

Türkiye ve AB arasındaki vize diyaloğu neden tıkandı?
27.05.2024 15:00
1
A+
A-

Kayhan Karaca

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına uygulanan Schengen vizesi alma zorunluluğunun kaldırılması için Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasında 2013 yılında başlamış olan müzakereler teknik ve siyasi nedenlerden dolayı tıkanma noktasına gelmiş durumda. 16 Aralık 2013’te Türkiye-AB Geri Kabul Mutabakatı ile eş vakitli başlatılan vize serbestisi diyaloğundaki tıkanmanın kaynağında Türkiye ve AB’deki iç siyasi meseleler yahut istikrarlar yatıyor.

Vize serbestisi maksadıyla Türkiye için hazırlanan Yol Haritası’nda 72 kriter bulunuyor. Bu kriterler Evrak Güvenliği, Göç Yönetimi, Kamu Sistemi ve Güvenliği, Temel Haklar ve Sistemsiz Göçmenlerin Geri Kabulü olmak üzere beş tematik kümede toplanıyor. Türkiye’nin bu 72 kriterden 66’sını karşıladığı Avrupa Komitesi tarafından onaylanmış durumda.

Ancak geriye kalan altı kriter, en üst seviyede siyasi irade ve karar gerektiriyor. Bu kriterler “Terörle Mücadele Kanunu’nun gözden geçirilmesi, Avrupa Konseyi-GRECO (Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu) tavsiyelerinin yürürlüğe konması, Ferdî Bilgilerin Korunması Yasası ve Kurumunun AB standartlarına uyarlanması, tüm AB üyesi devletlerle adli işbirliği sağlanması ve EUROPOL ile operasyonel işbirliği mutabakatı imzalanması” olarak sıralanıyor.

AİHM ve GRECO kararları

Terörle Mücadele Kanunu’nun gözden geçirilmesi ve GRECO tavsiyeleri, Türkiye’nin üyesi olduğu Avrupa Kurulu ile diyalog ve işbirliğinin de birer modülü olmaları bakımından kıymet taşıyor. AB ile vize diyaloğu olmasa da Ankara bu alanlarda adım atmakla yükümlü.

Terörle Mücadele Kanunu konusunda AB düzleminde herhangi bir kriter söylediği söz edilen değil. AB, bu alanda Avrupa İnsan Hakları Kontratı (AİHS) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı çerçevesinde yeni bir yasal düzenlemeye gidilmesini istiyor. AB, Türkiye’nin üyesi olduğu Avrupa Konseyii, AİHM kararlarını temel alarak Türkiye’de yürürlükte olan terör tarifinin “aşırı geniş bir çerçevede yorumlandığını” söylüyor. AİHM’nin Osman Kavala, Selahattin Demirtaş, ByLock dosyası ya da gibi davalarda verdiği kararlar bu nedenle kritik rol oynuyor. 

GRECO ise “değerlendirme süreçleri” temelinde, üye devletlerin Avrupa Kurulu tarafından oluşturulmuş yolsuzlukla mücadele standartlarına uygunluğunu ölçüp tavsiyelerde bulunuyor. Türkiye 2017’den bu yana GRECO’nun beşinci değerlendirme aşamasında işlem görüyor. Bu aşama, “merkezi hükümetlerde ve kolluk makamlarında yolsuzluğun önlenmesi ve dürüstlüğün teşvik edilmesi” hususlarını ele alıyor. Bir evvelki değerlendirme süreci, parlamento üyeleri ve hakim ve savcılar açısından yolsuzlukla mücadele bahislerini ele almıştı. 

Tüm AB ülkeleriyle adli işbirliği ise Ankara’nın tanımadığı AB üyesi Kıbrıs Cumhuriyeti’ni de kapsıyor olması bakımından sorun oluşturuyor. Bir diğer deyişle Türkiye diğer tüm kriterleri yerine getirse dahi Kıbrıs Cumhuriyetini resmen tanımadığı sürece en azından Rum-Yunan ikilisinin vetosuyla yüzleşecek. 

AB içi dinamikler olumsuz

Başta Avrupa Kurulu olmak üzere AB kaynakları, bu kriterler yerine getirildiğinde vize serbestisinin mümkün olabileceği mesajı verseler de AB içindeki mevcut dinamikler, Türk vatandaşlarına vize serbestisinin hiç de kolay olmayacağına işaret ediyor.

Türkiye’nin kalan altı kriteri yerine getirmesi ve Avrupa Komitesi’nin olumlu görüş belirten bir rapor yayımlamasının akabinde Avrupa Parlamentosu’nun (AP) ve tüm üye devletlerin onay vermeleri gerekiyor. AP’nin, Türkiye ile Gümrük Birliğinin modernizasyonu ve vize diyaloğunda ilerlemeyi “demokrasi, insan hakları ve hukuk devleti” alanlarında ilerlemeye ilintileyen kararları bulunuyor.

Buna Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Ankara tarafından tanınmasını da eklemek gerekiyor. 2024-2029 yasama dönemi için 9 Haziran’da yapılacak seçimlerde AP’nin daha aşırı ya da radikal sağ çoğunluklu bir yapıya sahip olması öngörülüyor. Bu türlü bir senaryo AB içinde Türkiye’ye kapıların daha da kapanmasına neden olacak.

Aşırı sağ ve AB aykırısı popülist partilerin AB genelindeki yükselişi, ana akım partilerin Avrupa’da Türkiye evrakını bilhassa Türk vatandaşlarına vize serbestisini gündeme getirmesini engelleyen bir diğer faktör. Bu durum bilhassa Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya ve Danimarka Batı Avrupa ülkelerinde geçerli. Türk vatandaşlarına vize serbestisi bu ülkelerde “pazarlanması imkansız siyasi bir ürün” pozisyonunda.

Tüm bunlara sığınmacı probleminin Avrupa içinde yarattığı hararetli tartışmalar, AB’ye son birkaç yıldır en fazla sığınma başvurusu yapanlar arasında Türkiye Cumhuriyeti pasaportu taşıyanların ilk sıralarda yer alması ve Avrupa genelinde Müslümanlara karşı kuşkucu yaklaşım da eklendiğinde, vize serbestisinin kısa ve orta vadede gerçekleşmesinin mümkün olmadığı rahatlıkla söylenebilir.

Vize serbestisi yerine vize kolaylığı

Bu nedenle AB ve Türkiye arasındaki “vize serbestisi diyaloğu”, yerini yavaş yavaş”vize kolaylığı” görüşmelerine bırakmaya başladı. Tüm vatandaşları için kısa ve orta vadede vize serbestisi ufku göremeyen Ankara şu anda iş dünyası, öğrenciler, sanatkarlar, akademisyenler ya da gazeteciler gibi kimi spesifik gruplara vize serbestisi yahut vizede kolaylık için bastırıyor. Bu gruplara daha seri ve mümkünse uzun müddetli Schengen vizesi verilmesi görüşülüyor. Turist olarak Schengen ülkelerine gideceklere son periyotta olağanüstü yavaşlayan vize verme süreçlerinin hızlandırılması için uğraşıyor.

Geçen hafta Ankara’da AB Komşuluk ve Genişleme Komiseri Oliver Varhelyi’yi ağırlayan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, görüşme sonrası yaptığı açıklamada, “Başta iş insanları ve öğrencilerimiz olmak üzere vize kolaylığının sağlanması için hem AB ülkeleriyle birebir konuşuyoruz hem de AB kurumlarıyla bu mevzuyu görüşüyoruz” demişti.

Bu müzakereleri önümüzdeki aylarda tarihe karışacak mevcut Avrupa Kurulu ile teknik seviyede yürütmek yetmeyecek. Müzakerenin başta Berlin ve Paris olmak üzere, bilhassa Batı Avrupa devletleriyle direkt yürütülmesi gerekiyor. Çünkü vize serbestisi yahut vize kolaylığı, Ankara’dan bilhassa dış siyaset evraklarında taviz koparmak için kimi AB ülkeleri tarafından şuurluca araçsallaştırılıyor. Ankara’nın bir yandan Batı Avrupa hükûmetleriyle müzakere ederken bir yandan da bu engeli aşmak için kendi içinde ıslahatlar yapması gerekiyor.

Vizesiz Avrupa’yı yaratan Türkiye’ydi

Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa ile vize diyaloğu, her daim kendi içindeki siyasi çalkantılar nedeniyle sekteye uğradı. Halbuki Türkiye, 1949’da üyesi olduğu Avrupa Kurulu bünyesinde, “vizesiz Avrupa” kavramınının temellerini atan 13 Batı Avrupa ülkesinden biriydi. Bu kapsamda Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları Ekim 1980’e kadar Avrupa Kurulu üyesi ülkelere vizesiz gidebiliyordu.

Türk vatandaşlarına vize süreci, Federal Almanya’nın, 9 Temmuz 1980’de, yani 12 Eylül askeri darbesinden çabucak önce, vizesiz seyahate ilişkin 1950’li yıllarda Avrupa Kurulu bünyesinde imzalanıp onaylanmış bir muahedeyi Türk vatandaşları için tek taraflı olarak askıya alacağını ilan etmesiyle başladı. 12 Eylül darbesinin derhal ertesinde tüm Batı Avrupa ülkeleri Almanya’yı takip etti. 

Federal Almanya Dışişleri Bakanı Hans-Dietrich Genscher, 1985 yılında Strasbourg’da düzenlenen bir Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi Genel Konsey oturumunda yaptığı konuşmada, vize uygulamasını “5 Ekim 1980’den itibaren Türk vatandaşlarına vize uygulaması başlattık. Dahası, bu tek taraflı yapılmadı, generaller Türkiye’de yönetimi devralmadan önce iktidarda olan Türk hükümetiyle birlikte yapıldı. Bu türlü yaptık, zira ülkemize giren Türk uyrukluların sayısı kendilerini özümseme gücümüzü aşmıştı. Vize uygulamasının, Türkiye’deki hayat şartları Avrupa Topluluğu ve Avrupa Kurulu seviyesine ulaşıncaya ve insanların, ülkelerini geçim şartları nedeniyle terk etmeleri için neden kalmayıncaya kadar uzun süre devam edeceğine inanıyorum” sözleriyle gerekçelendirdi. 

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.