Türkiye’deki Taliban aksisi zirve neyin işaretçisi olabilir?

Majid Nusrat
BBC İzleme Servisi, Afganistan Uzmanı
Taliban’ın iktidarı ele geçirmesinden sonra ülkeyi terk eden çok önemli Afgan siyasetçiler, 17 Mayıs’ta Ankara’da Taliban zıddı bir toplantıya katıldı.
Afganistan’ın Kurtuluşu için Ulusal Yüksek Direniş Kurulu ismi verilen bu kümenin maksadının Taliban’la barışçıl müzakereler yürütmek, bir sonuca ulaşılamazsa da silahlı direniş başlatmak olduğu açıklandı. Kümenin bir diğer maksadının de ülkedeki siyasi sistemin adem-i merkeziyetçi bir hale getirilmesi olduğu duyuruldu. Pek çok Afgan, böylesi bir toplantının bölgedeki güçlü aktörlerin yeşil ışığı olmadan gerçekleştirilmesinin imkansız olduğunu düşünüyor. Afganlar, bölgede faal olan ülkelerin Taliban’a karşı tavrını değiştirmesinde örgütün hiçbir uzlaşmaya yanaşmayan siyasi anlayışının ve Pençşir Vadisi’nde Ahmet Mesut liderliğindeki silahlı güçlerin sürpriz direnişinin yattığı görüşünde. Ankara’daki toplantı eski Afganistan Devlet Başkanı Yardımcısı, Özbek general Raşid Dostum’un konutunda düzenlendi. Toplantıya Hazara lideri Muhammed Mohakek ve Tacik lider Atta Muhammed Nur da katıldı. 40 iştirakçinin çoğu Peştun olmasa da Taliban aksisi Peştunlardan da iki çok önemli isim, Abdülresul Sayyaf ve eski istihbarat örgütü başkanı Rahmetullah Nabil de oradaydı. Bu önderlerin Afganistan’daki mevcut tesiri ve Taliban’a karşı direniş yaratma gücü hakkında kuşkular var. yolsuzluk ve Taliban öncesi siyasi seçkinin kendi içindeki dayanışma eksikliğine karşın çoğu Afgan, bilhassa de Peştun olmayanlar, bu eski savaş ağalarını Taliban’a kıyasla “kötünün iyisi” olarak görüyor. Onların gözünde Taliban, tiranlığa varan kısıtlamaların yanı sıra etnik bir gündemle de hareket ediyor ve bu kümenin büyümesi, Pençşir Vadisi’ndeki Mesut güçlerinin işini kolaylaştırabilir. Getty Images

‘Sabırlar tükeniyor’
Bölgedeki ülkeler ve Rusya bugüne kadar Taliban’la diyalogu teşvik ederken silahlı direnişe cüret vermekten kaçındı. Diğer yandan da Taliban’ın daha katılımcı bir hükümet oluşturması ve ölçülü siyasetler izlemesi için tekraren davet yaptı. Kimi yorumculara göre bölgedeki ülkelerin Taliban’a karşı sabrı tükendi ve Ankara’daki tepenin de bu ülkelerin onayı olmadan yapılması mümkün değildi. Türkiye’de yaşayan Hazara lider Muhammed Mohakek, bu yıl İngiltere merkezli Afghanistan International TV’ye verdiği bir söyleşide bölge ülkelerinin savaşa karşı olduğunu ve onlara karşın savaşın mümkün olmadığını söylemişti: “Bölgedeki çoğu ülke ve dünyanın geri kalanı da diyalogu destekliyor ve savaşa karşı. Onların taleplerine karşı gelmek zor… “Taliban’ın taviz vermeyen bir örgüt olduğunu ne zaman anlayacaklarını görmek için bekliyoruz. “Şu ana kadar silahlı bir direnişe izin vermedim zira diyaloga açığız ve bölgede bir değişim bekliyoruz. “fakat bu sonsuza dek devam etmeyebilir.” Getty Images Eski diplomat Abdülhey Horasani ise yeşil ışığın yakıldığını söylüyor: “Bu toplantı Taliban’a karşı önemli bir mesaj. Örgütün ahmaklığı ve inatçılığı nedeniyle Moskova, Tahran, Ankara ve İslamabad’da sabırların tükenmek üzere olduğuna işaret ediyor.” Kavian Press sitesinde yayımlanan bir diğer makale ise bölgede dengelerin değişmek üzere olduğunu aktarıyor: “Bu toplantı komşu ülkelerin ve diğer devletlerin Taliban yanlısı bir tavırdan, örgütün altını oyacak siyasetlere doğru geçiş yapmakta olduğunu gösteriyor.”

‘Kötünün iyisi’
Çoğu Afgan; eski savaş ağaları, siyasetçiler ve yöneticileri yolsuzluğa karışmış ve en ihtiyaç duyuldukları anda ülkeyi Taliban’a bırakıp kaçmış korkak figürler olarak görüyor.

pek çoğu da, bilhassa de Peştun olmayanlar, bu figürlerin müdahaleleriyle Taliban’ın Pençşir ve etrafındaki baskısının azalmasını umuyor. Tanınan Hasht-e Sobh sitesi, bu yeni kurulun umut yarattığını başkanların geçmişlerinin peşlerini bırakmadığını aktarıyor: “Halkın inancını kazanmak kolay olmayacak. Geçmişlerine bakınca, halk için iyi bir seçenek olmadıkları ortada. “gaddarca davranışlar, cinayetler ve kısıtlamalarla nefret kazanan Taliban’a kıyasla ‘kötünün iyisi’ konumundalar.” Afghanistan International TV’ye konuşan ünlü siyasi yorumcu Ahmet Saidi de bu görüşte: “Herkes son 20 yılın kusurlarının farkında. ama Taliban’ın tiranlığı, baskısı, uygunsuz davranışları, okulları kapatması ve bencilliği o denli bir düzeye ulaştı ki insanlar en berbat dense daha az berbata razı.”

Pençşir direnişinin getirdiği siyaset değişikliği
Başkent Kabil’in 100 kilometre kuzeyinde yer alan Pençşir, Ahmet Mesut’un liderliğindeki Ulusal Direniş Cephesi’nin en güçlü olduğu bölge.

Bu silahlı örgüt Afganistan’daki tek tesirli Taliban aksisi güç. Mesut’un kendisi Ankara’daki toplantıya katılmasa da amcası Ahmet Veli Mesut’un toplantıya katıldığı basında yer aldı. Ahmet Veli Mesut kısa süre önce verdiği bir söyleşide tüm güçlerin bir araya gelmesi gerektiğini söylemiş ve “Ülkeyi bu durumdan kurtarmak için Taliban’a karşı her hareketi desteklememiz gerekir” demişti. Birtakım uzmanlara göre Mesut’a bağlı güçlerin ülkenin kuzeyinde Taliban’a karşı gösterdiği direniş, bölgeye yönelik siyasetlerde değişikliğe yol açma potansiyeline sahip. Siyasi yorumcu Takup Yasna “Tek bir etnik kümeden oluştan Taliban’ın birden çok etnik grubu barındıran Afganistan’ı yönetemeyeceğini anladılar” diyor ve ekliyor: “Türkiye’deki toplantı da bunun akabinde düzenlendi.”