Türkiye’nin en mahrem kurumu: MİT

Türkiye’de istihbarat faaliyetleri,  Osmanlı Devleti’ndeki Tanzimat periyoduna kadar uzanıyor. II. Abdülhamit döneminde Yıldız İstihbarat Teşkilatı kuruldu. İttihat ve Terakki döneminde ise Teşkilat-ı Mahsusa ön plana çıktı. Osmanlı Devleti’nin işgali sonrasında imzalanan Mondros Mütarekesi’nin akabinde bu teşkilat dağıtıldı. İşgal yıllarında İstanbul’da kurulan Karakol Cemiyeti, bilhassa Anadolu’ya silah ve cephane taşınmasında rol oynadı. Milli Mücadele döneminde ise Zabitan, Yavuz ve Felah Grupları, istihbarat faaliyetleri yürüttü. Kurtuluş Savaşı’nın akabinde Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla bu gruplara son verildi ve istihbarat sorumluluğunu Ordu’ya bağlı şubeler yaptı.

Atatürk’ün talimatıyla kuruldu

Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla 1926 yılında Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti ismiyle yeni bir teşkilat kuruldu. Türkiye, 1945 yılında çok partili hayata geçti. Bir yıl sonra Demokrat Parti kuruldu. 1950 yılında ise Adnan Menderes iktidara geldi. Teşkilat, 17 Mart 1954 yılında Milli Emniyet Hizmetleri Riyaseti ismini aldı. 22 Temmuz 1965’te yürürlüğe giren Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu ile bu defa kurum MİT’e dönüştü.

MİT’in görevi ne?

MİT’in temel görevi, “Türkiye Cumhuriyetinin ülkesi ve milleti ile bütünlüğüne, varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine, Anayasal tertibine ve milli gücünü meydana getiren bütün ögelerine karşı içten ve dıştan yöneltilen mevcut ve olası faaliyetler hakkında milli güvenlik istihbaratını Devlet çapında oluşturmak ve bu istihbaratı Cumhurbaşkanı, Genelkurmay Başkanı, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri ile gerekli kuruluşlara ulaştırmak” şeklinde maddede düzenlendi.

MİT’in karıştığı olaylar

MİT, 1970’li yıllardan itibaren yaşanan olağanüstü süreçlerde de perde gerisinden etkin rol oynadı. 12 Mart döneminde “Kontrgerilla merkezi” olarak kullanılan Ziverbey Köşkü’ndeki azaplı sorgulamaların bir ayağında MİT de vardı. MİT yöneticisi Mehmet Eymür şahsen bu sorgulamalara katıldı. Ziverbey’de işkence görenlerden biri de gazeteci-yazar İlhan Selçuk’tu.

Eymür, Ziverbey’de MİT ismine Yetenekli Çayan’ın Maltepe Cezaevi’nden kaçışıyla ilgili teğmen Fuzuli Yazıcı’ya işkence yaptı. 68 jenerasyonunun çok önemli isimlerinden Ulaş Bardakçı’nın İstanbul’da bir konutlarında öldürüldüğü operasyona katıldı. Yeniden Yetenekli Çayan ve arkadaşlarının Tokat’ın Kızıldere Köyü’nde öldürüldüğü operasyonda Mehmet Eymür etkin rol oynadı.

Katliamlar dönemi

MİT, 12 Eylül darbesine götüren süreçte yaşanan Maraş, Çorum, Sivas ve 1 Mayıs gibi katliamlarda ihmalleriyle gündeme geldi. Bilhassa kontr-gerilla faaliyetlerini periyodun hükümet yetkililerine bildirmemek ve tedbir almamakla suçlandı. Ülkede yaşanan darbe teşebbüsünü ise direkt bağlı olduğu Başbakanlara bildirmedi.

Babalar Operasyonu

MİT’in ismi, suç örgütlerine yapılan operasyonlarda da gündeme geldi. 12 Mart muhtırasının akabinde periyodun İstanbul Sıkıyönetim Komutanı Faik Türün’ün buyruğuyla MİT tarafından Birinci Babalar Operasyonu yapıldı. Operasyonun başında Mehmet Eymür vardı. İkinci Babalar Operasyonu ise 12 Eylül devrinin akabinde 1984 yılında gerçekleştirildi. MİT Kaçakçılık İstihbarat ve Harekât Daire Başkanı Mehmet Eymür ile Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve İstihbarat Daire Başkanı Atilla Aytek’in ortak operasyonunda, yer altı dünyasının ünlü isimleri Dündar Kılıç, Behçet Cantürk, Vahit Kaynar, Abuzer Uğurlu suç örgütü önderleri gözaltına alındı.

Yeşil, Çatlı ve Çakıcı’yı yurt dışında kullandı

Suç örgütlerine karşı operasyonlarda rol oynayan Milli İstihbarat Teşkilatı, buna karşılık suç örgütü başkanlarını yurt dışı operasyonlarda kullanmaktan da geri durmadı. Asala’ya karşı Abdullah Çatlı, Alaattin Çakıcı aynıi isimler yurt dışında kullanıldı. Abdullah Öcalan’a karşı ise Yeşil Kod isimli Mahmut Yıldırım kullanılmak istendi. Öcalan’a 1996 yılında Lübnan’da gerçekleştirilmek istenen operasyon başarısızlıkla sonuçlandı. Mahmut Yıldırım’dan bu operasyondan sonra haber alınamadı. 1990’lı yıllarda işlenen faili meçhul cinayetlerde MİT’in rolü sorgulanmadı.

Sebahattin Savaşman olayı

MİT sadece operasyonları ya da azaplı sorgularıyla gündeme gelmedi. MİT yöneticilerinin ilişkileri de sorun oldu. Devrin MİT Müsteşar Yardımcısı Sebahattin Savaşman, 1977’de ABD’ye casusluk yaparken suçüstü yakalandı. Savaşman’ın oğlunu ABD’de okutmak için ABD’den para aldığı tespit edildi. CIA’ye casusluk yapan Savaşman’ın Kıbrıs’tan Suriye’ye, Sovyet’lerden Türkiye’deki yabancı servislerin faaliyetlerine kadar bir dizi “çok gizli” belgeyi verdiği tespit edildi. Casusluktan mahkûm olan Savaşman, 10 yıl hapis yattı.

AKP döneminde MİT

21 yıllık AKP iktidarı döneminde de MİT, sık sık Türkiye gündemine geldi. Periyodun Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın özel temsilci olarak atadığı Hakan Fidan, MİT Müsteşar Yardımcısı Afet Güneş, 2009’da Norveç’in Oslo kentinde PKK yöneticileriyle masaya oturdu. Görüşme sırasında Afet Güneş’in PKK’lı Sabri Ok’a “Metropolleri bombalarla doldurdunuz. Hepsini biliyoruz” demesi dikkat çekmişti.

O dönem Başbakan’ın özel temsilcisi olan Hakan Fidan, daha sonra 2010’da MİT Müsteşarlığı’na atandı.

7 Şubat MİT krizi

Oslo görüşmelerine ilişkin ses kaydının 2011 yılında sızdırılmasının akabinde periyodun İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, arasında MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın olduğu 5 MİT yöneticisini şüpheli olarak söze çağırdı. Erdoğan’ın uyarısı üzerine Fidan tabire gitmedi. Bu ortada TBMM’den çıkarılan kanunla MİT vazifelileri hakkındaki soruşturmalar Başbakan’ın müsaadesine bağlandı. Erdoğan, “Sır küpüm” dediği Hakan Fidan’ı Oslo’ya kendisinin gönderdiğini ifade ederek, “Alacaksanız beni alın” çıkışını yaptı. 7 Şubat 2012’de yaşanan kriz, iktidar ile Gülen cemaati arasındaki ilk çatışma oldu. Fidan’ı söze çağıran savcı Sadrettin Sarıkaya, Gülen yapılanması üyesi olmak suçlamasıyla meslekten ihraç edildi ve tutuklandı.

MİT TIR’ları durduruldu

Milli İstihbarat Teşkilatı, Suriye iç savaşı sırasında da bölgede görev üslendi. Lakin MİT’e ait mühimmat yüklü TIR’ların önce Hatay’ın Kırıkhan ilçesinde 1 Ocak 2014 tarihinde, akabinde Adana’da 19 Ocak 2014’te durdurulması ise öteki bir krize neden oldu. Hükümet yetkilileri, TIR’larda insani yardım olduğu ve bunların Suriye’deki Türkmenlere gittiğini öne sürmüştü. O devirde muhalefette olan, şu anda AKP’nden milletvekili seçilen Tuğrul Türkeş ise “Vallahi billahi o silahlar Türkmenlere gitmiyordu” açıklamasını yaptı. Ankara’dan gelen talimat üzerine durdurulan TIR’lar serbest bırakıldı. TIR’ların durdurulması olayının arkasında ise tekrar Gülen yapılanmasına bağlı savcı, asker ve polisler çıktı. Bu isimler meslekten ihraç edildi, tutuklandı.

MİT’in yetkileri artırıldı

MİT TIR’ları krizinin akabinde 2014 yılında MİT’in kanununda değişiklik yapılarak teşkilata olağanüstü yetkiler verildi. MİT Lideri’nin yargılanması Aziz Divan’a alındı. MİT’in terör örgütleriyle alaka kurmasının yasal alt yapısı sağlandı. Yeniden cezaevindeki tutuklu ve mahkumlarla de görüşme hakkı yasaya eklendi. MİT’e ayrıyeten savcılık ve mahkeme evraklarına ulaşma yetkisi de verildi. Yabancı tutuklu ve mahkumların öteki ülkelerdekilerle takas yapılmasının da önü açıldı.      

MİT’in misyonlarını ve çalışanlarını deşifre edenlere yönelik cezalar da artırıldı. Bu kanunla MİT, “dokunulmaz” kılındı.

2012 yılında da Genelkurmay Elektronik Sistemler Komutanlığı, MİT’e devredilerek teknik istihbarat manasında teşkilata çok önemli bir güç verildi.

Savaş bölgelerinde etkin rol oynuyor

MİT, son yıllarda uluslararası kriz bölgelerinde de faal rol oynadı. Suriye, Libya, Ukrayna savaş bölgelerinde hem diplomatik hem de operasyonlar sorumluluklar üstlendi. ABD ve Rusya İstihbarat Başkanları, geçen yıl Ankara’da MİT’in karargâhında görüştürüldü. Diplomatik ilgilerin koptuğu Mısır ve Suriye istihbaratıyla görüşen MİT, ilgilerin canlanması sürecinde rol üstlendi.

Özellikle SİHA kullanılarak Suriye ve Kuzey Irak’ta birçok PKK yöneticisi etkisiz hale getirildi. Yurt dışındaki Gülen yapılanması yöneticilerinin kimileri da MİT tarafından yakalanarak getirildi. Bunlar arasında Fethullah Gülen’in yeğeni Selahattin Gülen yer aldı. Necip Hablemitoğlu cinayetinin firari sanığı Nuri Gökhan Bozkır da Ukrayna’dan özel operasyonla Türkiye’ye getirildi.

Transporter olaylarının arkasında MİT mi var

Diğer yandan Ankara’da siyah transporter ile kaçırılan birtakım Gülen yapılanması üyelerinin de MİT tarafından sorgulandığı iddiası sıkça gündeme geldi. Lakin bugüne kadar savcılıkların yürüttüğü kaçırma olaylarıyla ilgili soruşturma belgelerine buna ilişkin kanıt girmedi.

15 Temmuz’da hedef alındı

15 Temmuz darbe teşebbüsünün maksatlarının biri de MİT’in o dönem Yenimahalle’deki karargâhıydı. Askeri helikopterlerin ağır makinalı tüfeklerle ateş açtığı karargâhtaki MİT mensupları karşılık vermişti. Gülen yapılanmasına bağlı askerler, o dönem Fidan’ı da gözaltına almak istedi.

Darbeyi bildirmemekle suçlandı

Ancak MİT, 15 Temmuz günü darbe teşebbüsünü Cumhurbaşkanı Erdoğan’a da bildirmemekle suçlandı. Kara Havacılık Komutanlığı’nda görevli binbaşı O.K., 14:20’de MİT’e giderek Hakan Fidan’ın kaçırılacağını ve bunun darbe faaliyeti olabileceğini bildirdi. Hakan Fidan bunun üzerine Genelkurmay’a giderek durumu Hulusi Akar’a anlattı. Lakin Erdoğan’a darbe teşebbüsü olabileceği söylenmedi ve aynı şekilde bu durumdan Emniyet ve yargı da bilgilendirilmedi. Bu nedenle Hakan Fidan’ı şahit olarak dinlemek isteyen savcı görevden alındı. Fidan, TBMM 15 Temmuz Kurulu’na da ifade vermeye gelmedi.

Adalet Yürüyüşü’nü takip etti mi

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun 2017’de yaptığı “Adalet Yürüyüşü” sırasında MİT’in Almanya’dan satın aldığı casus yazılımla yürüyüşe katılanların telefonlarını takip ettiği de iddia edildi. Almanya’da bu yazılımı satan şirket yetkilileri hakkında dava açılırken, CHP’nin Ankara’da yaptığı suç duyurusuna ise “delil olmadığı” gerekçesiyle takipsizlik kararı verildi.