Türkiye’nin İngiltere ile Eurofighter pazarlığını başlatması ne anlama geliyor? Türkiye F-16’lardan umudunu kesti mi?

Ankara, ABD ile iki yıldır müzakere edilen 40 adet F-16 savaş uçağı alımı konusundaki umudunu yitirmese de olumsuz bir cevap durumunda seçeneklerini oluşturmaya çalışıyor. Eurofighter savaş uçaklarının tedariki açısından en büyük sorun ise Almanya.

2019 yılında Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemlerini konuşlandırması nedeniyle ABD tarafından beşinci jenerasyon F-35 savaş uçağı projesinden çıkarılan Türkiye, o tarihten bu yana hava kuvvetlerinde bir zafiyet olmaması için savaş uçağı tedarik etmeye çalışıyor.

2021 sonunda 40 adet yeni F-16 savaş uçağı ve mevcut filoları için 79 adet modernizasyonu kiti almak için resmi müracaatta bulunan Türkiye, bu adımla hem Ankara-Washington ilgilerine pozitif bir gündem katmak hem de gereksinim duyduğu askeri ekipmana ulaşmayı öngörüyordu.

Taraflar arasındaki teknik görüşmelerin sona ermesine rağmen ABD yönetimi, satış için sonuncu onayı vermesi gereken Kongre’de yaşanan Türkiye karşıtlığı ve Türk Parlamentosu’nun hala İsveç’in NATO’ya üyeliğini onaylamaması nedenleriyle somut adımı atmadı.

Türkiye, bu türlü ortamda 4 Avrupa ülkesinin birlikte geliştirdiği Eurofighter Typhoon savaş uçağı konusunda İngiltere ile görüşmelere başladı. Türkiye’nin bu niyetiyle ilgili en somut açıklamayı Savunma Bakanı Güler yapmış ve 40 adet savaş uçağı almak istediklerini kaydetmişti. bu açıklama, genel itibariyle ABD’ye verilmiş “seçeneksiz değiliz” mesajı olarak da algılandı.

Eurofighter üreticisi ülkelerin tavrı nasıl?

Güler, bu açıklamayı yaptıktan bir hafta sonra İngiltere Savunma Bakanı Grant Schapps’ı Savunma Bakanlığı’nda ağırladı.

İki bakan, Türkiye-İngiltere güvenlik ve savunma alanındaki işbirliğini daha da geliştirmek için bir Niyet Beyanı’na imza attılar. Niyet Beyanı, her iki ülke savunma endüstrilerinin daha yakın işbirliğini de öngörüyor.

Savunma Bakanı, “Birleşik Krallık ile başta Ulusal Muharip Uçağımız KN olmak üzere birçok alanda var olan iş birliğimizi Eurofighter Typhoon savaş uçakları benzeri yeni bahislerde da geliştirmek istiyoruz,” sözlerini kullandı. İngiliz Bakan da Güler ile görüşmesinde TFX (Milli Muharip Uçak-KN) Projesi ile Türkiye’nin Eurofighter Typhoon tedarik talebinin de ele alındığını aktardı.

Ancak bu uçakların alınması için Londra’nın onayı kâfi değil. Eurofighter, Avrupa’nın önde gelen dört ülkesi İngiltere, İtalya, İspanya ve Almanya tarafından geliştirilmiş ve üretilmiş bir savaş uçağı. Üçüncü taraflara satışı için dört ülkenin de onayı gerekiyor.

Almanya Türkiye’ye silah satışını kısıtladı

Savunma Bakanı Güler, geçen hafta yaptığı açıklamada, bu ögenin ehemmiyetine dikkat çekerken, “Hem İngiltere hem İspanya ‘evet’ diyor, şu anda Almanya’yı razı etmek için onlar çalışıyorlar. O sorunu İngiltere ve İspanya ‘Biz çözeceğiz’ diyorlar. Olursa 40 tane Eurofighter uçağı almayı planlıyoruz,” dedi.

Türkiye’ye silah satışı konusunda zor bir müttefik olarak bilinen Almanya, 2019’da Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Suriye’nin kuzeyinde başlattığı Barış Pınarı Harekatı sonrasında bu siyasetini da daha da sertleştirmiş ve “Suriye’de kullanılabilecek savunma sanayi ürünlerinin ihracatına onay verilmeyeceğini” duyurmuştu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan geçen hafta gittiği Almanya’da Şansölye Olaf Scholz ile birlikte basın toplantısında Almanya’nın bu siyasetini eleştirmiş, Eurofighter Typhoon’un verilmemesi durumunda Türkiye’nin diğer kaynaklara yöneleceğini söylemişti.

Savunma Bakanlığı kaynakları, Eurofighter Typhoon için görüşmeler yapılmasına rağmen Türkiye’nin hala ilk tercihinin F-16 savaş uçağı olduğunu kaydediyorlar. Türkiye, mevcut hava kuvvetlerinin omurgasını oluşturan F-16’ları 1980’lerin sonundan beri kullanıyor.

Ancak ABD’den olumlu bir adım gelmemesi durumunda seçenekleri oluşturmaya çalışan Ankara, bu kapsamda Eurofighter’ı en uygun opsiyon olarak görüyor. Kaynaklar, basında çıkan haberlerin tersine Türkiye’nin ikinci el Eurofighter değil, bu savaş uçağının en gelişmiş modeline talip olduklarını da kaydediyorlar.

İsveç’in NATO üyeliği denklemin parçası

ABD ile Türkiye arasındaki F-16 pazarlığında denklemin bir ögesi da İsveç’in NATO üyeliği.

İsveç ve Finlandiya, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal teşebbüsünün akabinde tarafsızlık siyasetinden vazgeçip NATO’ya katılma müracaatında bulundular.

Türkiye, her iki ülkenin başta PKK olmak üzere terörle mücadelede istenilen işbirliğini göstermedikleri için tüm baskılara karşın katılım protokollerini onaylamadı. Yapılan müzakereler sonunda Finlandiya’ya Nisan 2023’te yeşil ışık yakan Türkiye, İsveç ile ilgili süreci şimdi tamamlamadı.

ABD yönetimi ise İsveç ile ilgili süreç tamamlanmadan F-16 satışı için gerekli adımı atmayacağını kaydediyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, katılım protokollerini Ekim ayı sonunda TBMM’ye göndermiş ve bahis geçen hafta Dışişleri Komisyonu’nda ele alınmıştı. Komisyon, daha fazla bilgi gerektiği gerekçesiyle gerekli onayı vermemiş, bir sonraki toplantıda yeniden ele alacağını kaydetmişti.

Bu gecikme, İsveç ile ilgili olumlu adımı 28-29 Kasım’da gerçekleştirilecek NATO dışişleri bakanları toplantısı öncesi duymak isteyen ABD ve diğer NATO ülkelerinde rahatsızlığa neden olmuştu. Bu gecikmeye karşın TBMM’nin ileriki haftalarda İsveç ile ilgili onayı vereceği değerlendirmeleri Ankara’da yapılmaya devam ediliyor. Lakin bu gelişmenin akabinde ABD’nin F-16 satışı ile ilgili adımı atmayacağı belli olacak.