Ukrayna: Üçüncü dünya savaşı ne kadar uzakta?

Rosalia Romaniec

Yaklaşık bir buçuk hafta önce Ukrayna’nın Lviv kentinde Rus füzelerinin isabet ettiği askeri eğitim merkezine düzenlenen ve 35 kişinin hayatını kaybettiği saldırı, komşu Polonya’da da ağır biçimde hissedildi.

Rus füzeleri, yalnızca 20 kilometre uzaklıktaki NATO üyesi Polonya’nın topraklarına da isabet edebilirdi. Bu da NATO’nun harekete geçmesini gündeme getirebilirdi. Zira NATO mutabakatının 5’inci unsuru uyarınca bir ittifak üyesine yapılan saldırı, tüm üyelere yapılmış kabul ediliyor.

Gerçekten ABD Başkanı Joe Biden’ın Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan da bu saldırı sonrası sert bir ihtarda bulunarak ABD’nin NATO bölgesinin her santimetresini koruyacağı açıklamasını yaptı.

Nükleer saldırı korkusu

Uzmanlar,aslında muhtemel bir üçüncü dünya savaşından bahsetmek istemiyor, fakat bu türlü bir endişe uzun vakittir var. Biden da kısa bir süre önce “Savaş makinelerimizi, birliklerimizi, uçaklarımızı, tanklarımızı oraya gönderme fikri, kendimizi kandırmayalım, bir üçüncü dünya savaşıdır” demişti. Bu nedenle örneğin uçuşa yasak bölge ilan edilmesi ve NATO’nun savaşa direkt müdahale etmesine yönelik istek hayli düşük. Gerçekten bu, Rusya ile NATO’nun karşı karşıya gelme riski manasına geliyor.

Pekala yaşanmakta olan kriz bu türlü bir noktaya gelirse?

Bu türlü bir durumda iki mümkünlük öne çıkıyor. Birinci mümkünlük, mümkün bir dünya savaşının nükleer silahlar kullanılmadan konvansiyonel olarak yürütülmesi. İkinci ve daha çok korkulan senaryoda ise nükleer silahlar devreye giriyor.

Mümkün bir savaşta kullanılması beklenen iki cins nükleer silah var. Menzili daha kısa ve yıkım alanı daha dar olan taktiksel nükleer silahlar yahut menzili kıtalararası, yıkım gücü de çok daha fazla olan stratejik nükleer silahlar. Stratijik nükleer silahlar, Hiroşima ve Nagazaki’de de kullanılmıştı.

Nükleer silahlara başvurulması ise günümüz dünyasının bir moloz yığını haline gelmesi tehlikesini barındırıyor.

Putin’in ruleti

Pekala Putin bu kadar ileri gidebilir mi?

Kimi uzmanlar, Rusya’nın nükleer tehditlerini bir blöf olarak görüyor, bazıları de eski bir KGB casusunun dünyanın sonunu getirme tehditlerini ciddiye alıyor.

DW’ye yaptığı değerlendirmede “Putin, NATO’nun da nükleer bir ittifak olduğunu unutmamalı” diyen Polonya’nın eski Savunma Bakanı Radek Sikorski’e göre Putin nükleer bir savaşta hayatta kalamayacağını biliyor. Sikorsi, “Putin’in nükleer silaha başvurduğu gün, hayatının son günü olacaktır” diyor.

Alman-Amerikalı tarihçi Conrad Jarausch de Putin’in stratejisini Adolf Hitler’in 1939 yılındaki taktikleriyle karşılaştırıyor. Hitler’in de bölgesel bir çatışmayı körüklediğine dikkat çeken Jarausch, Batı’yı da oranda ağır tepki vermesi durumunda üçüncü bir dünya savaşının patlak verebileceği konusunda uyarıyor.

Almanya’daki Chemnitz Teknoloji Üniversitesi’nden siyaset bilimci ve tarihçi Stefan Garsztecki ise bu türlü bir otomatizm olmadığını ifade ederek karşı tedbirlerin alımasıyla gerginlik evresinin 1939’daki aynı şekilde tırmanmayabileceğini söylüyor. Bunun Gürcistan ve Moldova’daki donmuş çatışmalara bakıldığında da görülebileceğini ifade eden Garsztecki, NATO’nun kırmızı çizgilerini net bir şekilde tanımlaması gerektiğini ifade ediyor.

Garsztecki, “Eğer Kiev ve Odessa’nın Avrupa’nın Halep’ine dönme tehlikesi varsa, o zaman ağır bir şekilde uçuşa yasak bölge konusunda konuşulması gerekir” diyor.

Çin’in rolü belirleyici

Alman Ordusu Askeri Tarih Merkezi’nin komutanı Sven Lange de bölgesel bir çatışmanın global bir çatışmaya dönüşmesinin tarihte sık sık görüldüğünü ve bunun en iyi örneğinin Birinci Dünya Savaşı olduğunu belirtiyor. 

Lakin bir dünya savaşı için Rusya’nın belirleyici rol oynamadığını söyleyen Lange, ABD ve Çin gibi global güçlerin de kendini nasıl konumlandıracaklarının çok önemli olduğunu ifade ediyor. Pekin’in bu türlü bir savaştan çıkarı olmayabileceği varsayımında bulunan Lange, “Rusya’nın Çin’den destek göreceğine inanıyorum, fakat bunun ABD ile çatışmaya yol açacak kadar büyük olacağını sanmıyorum” diyor.

Doğu Avrupa’da ise Rusya’nın Ukrayna’nın batısına akınlarını ağırlaştırması nedeniyle savaşın kendilerine doğru yaklaştığı telaşı büyüyor. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, “Hepimiz birimiz, birimiz hepimiz için” dese de Rusya’nın NATO sonuna çok uzak olmayan bir noktaya hipersonik füze fırlatması, dehşetleri yatıştırmaya yetmiyor.

ABD Başkanı Joe Biden da Brüksel’deki temaslarının akabinde Ukrayna’nın komşusu Polonya’ya giderek doğu Avrupa ülkeleriyle dayanışma mesajı verecek. 

Çatışmanın sonlandırılması

Lakin Doğu Avrupa ülkeleri, daha fazlasını bekliyor. Doğu Avrupalılar, NATO’nun Ukrayna’ya savaş jetleri göndermesini, hava alanını kapatmasını, Almanya’nın Rusya’dan enerji sevkiyatını askıya almasını ve böylelikle Putin’in mali kaynaklarını kurutmasını istiyor.

Ukraynalı muharrir Katja Petrowskaja, kısa bir süre önce Alman ikinci televizyonu ZDF’te katıldığı bir programda, Avrupalılara “Hepimiz savaşın içerisindeyiz. Tarihten ders alındıysa radikal şekilde hareket edilmediği sürece savaşı durdurulamayacağını bilmek gerekiyor” diye seslenmişti.

Bu çeşit talepler, Almanya’da ise soğukkanlılıkla tahlil ediliyor. Berlin’deki Humboldt Üniversitesi’nden siyaset bilimci Herfried Münkler, yangının yayılmasını önlemek için çatışmanın mekansal  ve zamansal olarak sonlandırılmasının çok önemli olduğunu savunuyor. Katja Petrowskaja’nın söylemlerinde aksini yaptığını ifade eden Münkler, “Ukrayna’daki dehşet göz önüne alındığında bu anlaşılabilir, fakat bunlar büyük bir savaşa yol açmak manasına gelir” diyor.

Münkler, NATO’nun tavrına şimdi sorumluluk içinde öteki bir seçenek olmadığını sözlerine ekliyor.

1939’da yaşananlar

Kimi tarihçiler, Putin’in attığı adımları, İkinci Dünya Savaşı’yla kıyaslıyor.

Stefan Garsztecki, ilhak teşebbüslerinin legalleştirilmesi için halk meclisleri kurulması yahut Kızıl Ordu’nun 17 Eylül 1939’da Polonya’ya ilerlemesinin, Putin’in Kırım ve Ukrayna’nın doğusunda tekrarladığı kalıplar olduğu ifade ediyor.

Herfried Münkler de “Hitler, 1938 yılından itibaren Paris Barış Mutabakatı’nı gözden geçirme siyaseti izledi ve Putin de benzeyenşekilde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasının sonuçlarını sorguluyor” tahlilini yapıyor. 

Polonyalı tarihçi Sikorski de Hitler ve Putin arasında direkt bir karşılaştırma yapıyor ve “Putin, Holokost’tan önce ve 1939’daki Polonya’nın işgalinden sonraki Hitler’e benziyor” tabirlerini kullanıyor.

Alman tarihçi Münkler, Hitler ve Putin’in direkt karşılaştırılmasına temkinli. Münkler, Hitler’in şimdi Putin’de görülmeyen ırkçı bir ideolojiyle beslendiğine dikkat çekiyor.