Uluslararası Af Örgütü’nden Türkiye’ye ‘sansür yasası’ daveti: “Acilen yürürlükten kaldırılmalı”

Uluslararası Af Örgütü, TBMM’de kabul edilerek yürürlüğe giren ‘sansür yasası’na ilişkin olarak, “Uluslararası Af Örgütü, ‘dezenformasyon yasası’ olarak bilinen yasa değişikliği paketinin hazırladığı yerden korku duymaktadır. Bu nedenle Uluslararası Af Örgütü, Türkiye’yi, söylediği söz edilen mevzuatı yürürlükten kaldırmaya çağırmaktadır” açıklamasını yaptı.

Uluslararası Af Örgütü, 13 Ekim’de TBMM’de kabul edilen, Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından onaylanarak yürürlüğe giren ‘sansür yasası’na ilişkin olarak bugün yazılı bir açıklama yaptı. Uluslararası Af Örgütü, “2023’te yapılması planlanan milletvekili ve cumhurbaşkanlığı seçimleri bağlamında bu mevzuat, kamusal istişare alanını açıkça daraltacak yeni bir tehdit oluşturmaktadır” değerlendirmesini yaptı.

Uluslararası Af Örgütü’nün yazılı açıklaması şöyle:

“Uluslararası Af Örgütü, ‘dezenformasyon yasası’ olarak bilinen yasa değişikliği paketinin, herhangi bir kişinin ulusal güvenliği, kamu tertibini ya da genel sağlığı ilgilendiren hususlarda Türkiye mahkemelerinin ‘gerçeğe aykırı ya da panik yaratmaya yönelik’ addettiği bilgileri retweet ettiği, beğendiği ya da paylaştığı gerekçesiyle üç yıla kadar hapis cezasına mahkum edilmesine taban hazırlayabileceğinden telaş duymaktadır. 2023’te yapılması planlanan milletvekili ve cumhurbaşkanlığı seçimleri bağlamında bu mevzuat, kamusal istişare alanını açıkça daraltacak yeni bir tehdit oluşturmaktadır. 26 Mayıs 2022’de, iktidardaki AK Parti ve MHP, TBMM’le Basın Kanunu ile Birtakım Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi verdi. Akabinde Dijital Mecralar Kurulu ve Adalet Komisyonu’ndan sınırlı değişikliklerle geçen teklif, 13 Ekim 2022’de parlamentoda kabul edildi.

“Ülkede ifade özgürlüğü hakkının kullanılmasına yönelik büyük bir tehdit oluşturmaktadır”

Yasayı savunanlar, genel münasebet kısmında, değişikliğin dezenformasyonla mücadele etmeyi ve ‘suçsuz şahıslarını içeriklerle yanıltılmasının önüne geçmeyi amaçladığını’ belirtti. Yasa, çeşitli değişikliklerin yanı sıra Türk Ceza Kanunu’nun ‘Kamu Barışına Karşı Suçlar’ kısmındaki madde 127’ye yeni bir suç ekleyerek, insanları ‘halkı aldatıcı bilgiyi alenen yaymak’ gerekçesiyle suçlu haline getirecek. Bu değişiklik hususunun aşırı geniş ve muğlak bir biçimde ifade edilmesi ve yasa tasarısının içerdiği diğer önlemler, ülkede ifade özgürlüğü hakkının kullanılmasına yönelik büyük bir tehdit oluşturmaktadır. Türkiye hükümeti, dezenformasyonla mücadele etmek için insanları suçlu haline getirmek ya da öbür bir şekilde susturmak yerine muteber, muteber, objektif ve erişilebilir bilginin herkese ulaşmasını sağlama uğraşlarını artırmalıdır.

“Türkiye hükümeti, halihazırda ulusal basının yüzde 90’ını denetim etmektedir”

Yasa, benzer vakitte sosyal medya platformlarını, kullanıcıları tarafından paylaşılan içeriklerden sorumlu tutmak yoluyla hedef alarak insanların fikir ve kanılarını özgürce ifade etme alanını da daraltmaktadır. Maddede yapılan değişiklikler, yetkililere içeriklere erişimi engellemek ve sosyal medya şirketlerine para cezası kesmek konusunda daha fazla yetki tanıyarak hükümetin medya üzerindeki kontrolünü de potansiyel olarak artırmaktadır. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) örgütünün bildirdiğine göre; Türkiye hükümeti, halihazırda ulusal basının yüzde 90’ını denetim etmektedir ve yetkilileri eleştiren medya kuruluşları gereksiz mali ve yargısal baskılarla karşı karşıya kalmaktadır.

“Uluslararası Af Örgütü, Türkiye’yi, söylediği söz edilen mevzuatı yürürlükten kaldırmaya çağırmaktadır”

Uluslararası insan hakları hukuku ve standartları uyarınca, ‘gerçeğe aykırı bilgi’ ya da ‘panik’ aynıi muğlak ve meçhul kavramlara dayalı olanlar da dahil olmak üzere bilginin yayılmasına genel yasaklar getiren kısıtlamalara izin verilemez. Bununla birlikte, yasanın öngördüğü sert cezalar, kamuoyu ve basın üzerinde caydırıcı bir tesir yaratarak misilleme telaşıyla otosansüre yol açma riski taşıyor. Bu nedenle Uluslararası Af Örgütü, Türkiye’yi, söylediği söz edilen mevzuatı yürürlükten kaldırmaya ve dezenformasyonla mücadele amaçladığı taşıyan yasalar dahil olmak üzere ifade özgürlüğü hakkını düzenleyen tüm maddeleri Türkiye’nin uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerine uygun hale getirilmesini sağlamaya çağırmaktadır.

“İnsanların misilleme telaşı taşımadan ifade özgürlüğü haklarını kullanabilmelerini sağlayacak adımlar atılmalı”

Yeni mevzuat, Türkiye’de ifade özgürlüğü hakkına yönelik büyük bir tehdit oluşturmaktadır. Sansür ve cezalandırma, yanlış bilgilerin meydana getirdiği zahmetlerle mücadele etmek yerine yanlış bilgilerin daha da fazla yayılabildiği bir dehşet ve baskı ortamı yaratacaktır. Yetkililer, Türkiye’nin uluslararası insan hakları hukuku kapsamındaki yükümlülükleri doğrultusunda, ‘gerçeğe aykırı’ bilgi yaymaya cezai sorumluluk getirilmesi ve sosyal medya platformları üzerindeki artan kısıtlamalar dahil, yeni hususları hemen yürürlükten kaldırmalı ve insanların misilleme derdi taşımadan ifade özgürlüğü haklarını kullanabilmelerini sağlayacak adımlar atmalıdır.” (ANKA)