Vatikan, sömürgeciliği mazur göstermek için kullanılan ‘keşif doktrinini’ reddetti

Vatikan, 15. yüzyıldan itibaren Avrupalı sömürgeci güçlerin keşfettikleri “yeni” toprakları yerli halklardan zorla almasında referans olarak kullanılan ‘’keşif doktrinini’’ resmen reddetti

Dünya

31.03.2023 15:24

A⁺

A^-

Katolik Kilisesi’nin yönetim merkezi Vatikan’da bakanlığa denk gelen Kültür ve Eğitim Departmanı ile İnsani Gelişmeyi Teşvik Departmanı bu bahiste bir ortak bildiri yayımladı.

Keşif doktrinine ilişkin bildiride, 1400’lerde, devrin papaları tarafından yayımlanan kimi evrakların ‘’yerli halklara karşı ahlaka aykırı eylemleri mazur göstermek için, birbirine rakip kolonyal güçler tarafından siyasi emelle manipüle edildiği’’ belirtiliyor. Kilise yetkililerinin de buna karşı çıkmadığı vurgulanıyor.

Öte yandan bildiride, bu doktrinin hiçbir zaman Katolik inancını yansıtmadığının altı çiziliyor.

Bazı araştırmacılar, keşif doktrinine referans olarak gösterilen papalık evraklarını, 1452 tarihli ‘’Bulls Dum Diversas’’, 1455 tarihli ‘’Romanus Pontifex’’ ve 1493 tarihli ‘’Inter Caetera’’ olarak sıralıyor.

ABD’de Yüksek Mahkeme’nin 1823’te aldığı bir kararda, papalık dokümanlarına işaret edilerek “keşif unsurunun Avrupa uluslarına Yeni Dünya toprakları üzerinde mutlak bir hak verdiği” savunulmuştu.

Vatikan’ın bildirisini dün kamuoyuna açıklayan İnsani Gelişmeyi Teşvik Departmanı Başkanı Kardinal Michael Czerny, ‘’keşif doktrini’’ kavramının 19. yüzyılda ABD Yüksek Mahkemesi tarafından icat edildiğini, temelinde bir Katolik öğretisi yahut doktrini olmadığını söyledi.

Bu kavrama temel olarak gösterilen papalık dokümanlarına karşın, Katolik Kilisesi’nin ve papaların daha sonra yerli halkların haklarını savundukları da vurgulandı.

1537’de periyodun papası 3. Paolo’nun ‘’Hristiyan olmasalar bile’’ yerli halkların köleleştirilmesine, özgürlüklerinin ve mallarının ellerinden alınmasına karşı bir kararname yayımladığı hatırlatıldı.

Vatikan’ın dünkü bildirisinde, ‘’Pek çok Hristiyan, yerli halklara karşı kötü hareketlerde bulundu, son zamanlardaki papalar ise bunlar için birçok sefer af diledi’’ ifadesi yer aldı.

Kanadalı yerli halkların talebiyle gündeme geldi

Kanadalı Kardinal Czerny, bildirinin bu mevzuda ‘’defteri kapatarak süreci sona erdirmedığını fakat güzelleşme ve uzlaşma yolunda çok önemli bir adım’’ teşkil ettiğini söyledi.

Vatikan’ın keşif doktrinini reddetme kararının temelinde, bilhassa Kanada’daki yerli halkların bu istikametteki talebi yer alıyor.

Papa Francesco’ya geçen yılki Kanada ziyaretinde bu bahisteki talepler iletilmişti.

Papa da Kanada’daki bir konuşmasında, “Hristiyan topluluğu, bir kültürün başkalarından üstün olduğu ya da diğerlerini zora başvurmanın yasal olduğu fikrinin kendisine bulaşmasına bir daha asla izin vermemeli” demişti.

Vatikan’ın resmî yayın organı L’Osservatore Romano kararı duyurduğu haberinde, ‘’16. yüzyıldan itibaren yerleşimcilere ‘yerli halkların toprak mülkiyetini satın alma ya da fetih yoluyla ortadan kaldırma hakkını’ tanımak için kullanılan ‘keşif doktrini’ Katolik Kilisesi öğretisinin bir kesimi değildir’’ diye yazdı.

Gazete, Papa Francesco’nun 2020’de yayımladığı ‘’Fratelli Tutti’’ (Hepimiz Kardeşiz) isimli evrakta geçmişteki adaletsizlikler ve savaş suçlarından bahsederken kullandığı şu sözleri de hatırlattı:

‘’Bugün, aradan çok zaman geçtiğini ve ileriye bakmamız gerektiğini söyleyerek sayfayı çevirmenin cazibesine kapılmak kolay. İlah aşkına, hayır! Hafıza olmadan asla ilerleyemeyiz, sağlam ve parlak bir hafıza olmadan gelişemeyiz.”