Yalnızca kağıt üzerinde var olan ormanlar göz boyamak için nasıl kullanılıyor?

Son periyotta dünya çapında çok sayıda orman onarımı ve ağaç dikim programı başlatıldı. Bu programların akıbetini izleyen BBC yalnızca kağıt üstünde var olan birtakım ormanları ortaya çıkardı. Uzmanlar, ağaç dikiminden çok projelerin takibinin eksikliğinin altını çiziyor ve bu projeleri göz boyama olarak niteliyor. Besin ve Tarım Örgütü (FAO) ağaç dikimlerinin izlenmesi için bu hafta yeni bir çerçeve yayımlıyor ve gelişen uydun teknolojilerinin bu çalışmaları desteklemesi bekleniyor.

Dünyanın en tanınmış mangrov ormanları araştırmacılarından Dr. Jurgenne Primavera, Filipinler’in pastoral lloilo kıyısına bakarken kaşlarını çatıyor. Altı yıl önce ülkenin argümanlı Ulusal Yeşillendirme Programının bir kesimi olarak bu sığ sulara mangrovlar dikilmişti. Fakat bugün mavi sular ve gökyüzünden öbür bir şey görünmüyor.

Tropik kıyı şeritlerinde bulunan mangrov ormanları, sayısız cins için besin açısından varlıklı üreme alanları olarak fonksiyon görüyor. Bu özel ormanlar hayli yüksek kapasitede karbon tutmasıyla iklim kriziyle mücadelede kritik rol üstleniyor.

Dr. Primavera, fidanların yüzde 90’ının öldüğünü zira ekilen mangrov çeşidinin bu kumlu kıyı bölgesinden fazla çamurlu derelere uygun olduğunu söylüyor. Hükümetin buna benzer fidanları, bulunması ve ekiminin kolay olması nedeniyle tercih ettiğini söylüyor.

Dr. Primavera: “Ekimde kolaylık sağlamak için bilim feda edildi.” diyor.

Filipinler’in Ulusal Yeşillendirme Programı, 2011 ve 2019 yılları arasında 1,5 milyon hektar orman ve mangrov yetiştirmeyi hedefliyordu. Buna rağmen ülkenin Kontrol Kurulu’ndan gelen bir rapor, programın ilk beş yılında dikimlerin yüzde 88’inin başarısız olduğunu tespit etti.

Dr Primavera’nın elinde tuttuğu mangorv meyvesi kumlu topraklarda yetişiyor

Son devirde dünya çapında hükümetler tarafından çok sayıda orman onarımı ve ağaç dikimi programı başlatıldı. Kimileri bölgesel kimileri global bu programlar asmosferden karbondioksiti emerek global ısınmanın tesirlerini sonlandırmayı amaçlıyor.

Bu projelerden en büyüğü 2030 yılına kadar maksadına ulaşmayı planlıyor lakin projede ne karar ilerleme sağlandığı şimdi bilinmiyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Çevre Programı’nın İklm için Tabiat ünitesinin eski başkanı Tim Christophersen, dünya çapında onarımı taahhüt edilen 1 milyar hektar arazinin büyük bir kısmının onarımının gerçekleşmediğini söylüyor.

Gösterişli dikim programlarının devam edip sınırlı sonuçlar verdiği durumlar da var. BBC, Filipinler’de olduğu, ekseriyetle kâfi ihtimam gösterilmediği için başarısız olan onlarca örneği araştırdı.

Filipinler hükümeti, Ulusal Yeşillendirme Programının yüzde 88’inin başarısız olduğu resmi Kontrol Kurulu değerlendirmesine ilişkin BBC’nin yorum taleplerine cevap vermedi.

Dr. Primavera’nın kıyı bölgeleri için yanlış mangrov tipi olduğunu söylediği bitkileri diken yerel yönetim, birtakım yerlerde fidanların yüzde 50’sinin hayatta kaldığını belirtti.

Dikimlerin yapıldığı birçok ülkede çalışmaların akibeti bilinmeyen.

Örneğin Hindistan’ın Uttar Pradeş Eyaleti, son beş yıl içinde on milyonlarca fidan dikti, lakin BBC, Banda yakınlarındaki dikim alanlarını görmeye gittiğinde buradaki fidanların çok azının yaşadığını buldu.

Dikimlere dair posterlerin varlığına karşın ağaçların yerini çalılıklar almıştı.

Ekosistem onarımı üzerine araştırma yapan Hindistan İşletme Okulu’nda Doç. Dr. Ashwini Chhatre, bu ekimler çoğunlukla gösteriş için yapıldığını belirtiyor ve sürecin dikim alanlarının hazırlanması için yapılan ihalelere daha fazla odaklandığını söylüyor:

“Bütün bu materyallerin temini için kontratlar yapılıyor ve bu süreç sağlam olmayabiliyor. Sürece katılanların çoğu dikimle ilgileniyor, dikimin başarısıyla ilgilenmiyor.”

Uttar Pradeş’in Orman Müdürü Mamta Dubey, BBC’ye, kamu fidanlıkları için tüm gereçlerin resmi hükümet kanalları aracılığıyla rekabetçi fiyatlarla satın alındığını ve çoğu dikimin üçüncü taraflarca başarılı olarak değerlendirildiğini belirtti.

Uzmanlar Hindistan’ın 1990’lardan bu yana Danimarka büyüklüğünde bir alanda dikim çalışmaları yaptığını lakin orman örtüsünün sırf kademeli olarak arttığını söylüyor.

‘Dikimlerin çoğu reklam amaçlıydı’

Buna göre yapılan dikim çalışmalarında hayatta kalma oranı yüzde 50’nin altında.

BM Besin ve Tarım Örgütü (FAO) Yardımcı Yöneticisi Tina Vahanen’e göre, bu yalnızca Hindistan’ın sorunu değil:

“Dikimlerin çoğu reklam hedefliydi; ağaç yetiştirmek için elzem olan herhangi bir takip yapılmadı.”

BBC, Mozambik’te de aynı bir meseleyle karşılaştı. AFR100 ismindeki Orman Onarımı Teşebbüsü’ne katılan özel şirketlerin çok sayıda tek çeşit (monokültür) bitki dikimi yapmasına izin veriyordu.

Dikimlerin çoğu büyümüştü fakat çalışmaların merkezindeki köylüler ve Sivil Toplum Kuruluşları (STK) bu dikimler için doğal ormanların yok edildiğinden şikayet ediyor.

Bu dikimleri yapan şirketler, toprakta daha önce sağlıklı bir orman olduğu tezini reddettiler ve yerlerin farklı ticari hedeflerle kullanıldığını söylediler.

BBC ayrıyeten dikilen okaliptüs ağacının Portucel isimli bir şirket tarafından kesildiğine de şahit oldu. Portucel’den bir sözcü, yeni ağaçların dikileceğini ve sürecin yeniden başlayacağını söyledi.

• Büyük fidan dikme programları etrafa ‘yarardan çok zarar verebilir’

Portucel, Dünya Bankası’nın Uluslararası Finans Kurumu’ndan (IFC) fon almıştı. Kurum, BBC’nin yorum talebine cevap vermedi.

Mozambik hükümeti de BBC’nin yorum talebine karşılık vermedi.

FAO’dan dikim projelerini izlemek için yeni bir çerçeve

Tarım ve Besin Örgütü (FAO) bu hafta arazi onarımı projelerini izlemek için yeni bir çerçeve tanıtacak.

FAO’nun Ulusal Orman İzleme Ekibi Lideri Julian Fox, hükümetler ve diğer ortak kuruluşlarla 20 gösterge üzerinde mutabakata varıldığını söyledi. Dikim faaliyetlerinin yerel topluluklar tarafından desteklenmediğinde ekseriyetle başarısız olduğu anlaşıldığından, ormanların yerel topluluklara sağladığı yararlar öne çıkarılıyor.

Fox bu çerçeveyle temelde, “ülkelerin ilerlemelerini manalı ve şeffaf bir şekilde ölçme ve raporlamalarını” sağlayacak kapasiteyi oluşturmasının amaçlandığını söylüyor.

• Toplu ağaç dikim kampanyaları iklim kriziyle mücadelede ne kadar tesirli?
• İngiltere’de yapılan araştırma: Her 3 ağaç tipinden biri yok olabilir, Türkiye’de 13 tıp tehdit altında

Fox’a göre burada esas olarak kaliteli izleme datalarının uluslararası arenada paylaşılması önemli.

Lakin dataları toplama görevi hala ülkelerin sorumluluğunda ve bunu yapacaklarının garantisi yok.

Lakin uzmanlar bu yeni teşebbüsün uydu izleme sistemlerindeki gelişmelerle desteklendiğini söylüyor.

BM Çevre Programı’ndan Tim Christophersen, bu hususta greenwashing olarak bilinen çok fazla göz boyama yapıldığını söylüyor ve; “Bunu ortaya çıkarmamız gerekiyor.” diyor.

Christophersen: “Greenwashing cazip geliyor eyleme geçmekten ve doğru şeyi yapmaktan daha ucuza mal oluyor.” diyor.