Yenidoğan yoğun bakım oranının yüksek olduğu üç il; İstanbul, Şanlıurfa, Gaziantep

TBMM Bebek Vefatları ve Özel Sağlık Kuruluşlarını Araştırma Komitesi’nde konuşan Sağlık Bakanlığı’na bağlı olarak kurulan Yenidoğan Ağır Bakım Kontrol ve Değerlendirme Bilimsel Kurulu üyesi Prof. Dr. Ahmet Yağmur Baş, en yüksek yenidoğan ağır bakım oranın üç kent üzerinde ağırlaştığını ifade ederek, “Gerçekten Urfa başka bir gezegen. Orayı farklı ele almak lazım. Türkiye’nin üç dertli ili var yenidoğan ağır bakımı için. Bunlar; Urfa, Antep ve İstanbul. Buraları düzeltirsek diğer taraflar da düzelecektir” dedi. 

TBMM Bebek Vefatları ve Özel Sağlık Kuruluşlarını Araştırma Komisyonu, AK Parti Adıyaman Milletvekili İshak Şan başkanlığında toplandı. Komisyonda Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulan “Yenidoğan Ağır Bakım Kontrol ve Değerlendirme Bilimsel Komisyonu” ve Klinik Ağır Bakım Derneği temsilcileri sunum yaptı. Kurulan bu komisyon hazırladıkları denetleme formu ile pilot çalışma olarak ile ilk üç ay ülke genelinde hastane kontrolü yapacak. Sonrasında ise bu form hem komisyon üyesi hem Sosyal Güvenlik Uzmanı hem de Kent Sağlık Müdürlüğü’nden oluşturulan heyetler ile çapraz çalışmalarını sürdürecek. 

Komisyon üyelerine bilgi vermek gayesiyle Yenidoğan Ağır Bakım Kontrol ve Değerlendirme Bilimsel Kurulu ismine Profesör Doktor Şule Yiğit, Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nden Profesör Doktor İstemi Han Çelik ve Bilkent Yerleşkesinden Profesör Doktor Şerife Suna Oğuz,  Klinik Ağır Bakım Derneği Başkanı Prof. Dr. Sema Turan katıldı. 

 “Değerlendirmeler sonucunda sunacakları tahlil teklifleri oldukça önemlidir”

Komisyon Başkanı İshak Şan şunları söyledi:

“Bebek vefatları bilhassa yenidoğan dönemi sağlık sistemi kritik ve hassas alanlarından biridir. Hakikaten bu devirde sunulan sağlık hizmetlerinin en yüksek standartlarda ve titizlikle verilmesi gerekmektedir. Bu nedenle Yenidoğan Ağır Bakım Kontrol ve Değerlendirme Bilimsel Komitesi yenidoğan yoğun bakım hizmetlerini izleme, değerlendirme ve denetleme süreçlerine yönelik yürütmekte oldukları çalışmaları ile kontrol ve değerlendirmeler sonucunda sunacakları tahlil teklifleri epey değerlidir. Bunun yanı sıra ülkemizde ağır bakım biliminin ve ağır bakım hizmetlerinin geliştilmesinde katkıda bulunmayı, bu alanda hizmet verenlerin eğitim ve mesleksel marifet standartlarının yükseltilmesini sağlamayı hedef edinen Klinik Yoğun Bakım Derneğinin de bizlerle paylaşacağı bilgiler, bu alandaki eksikliklerin belirlenmesinde ve tekliflerin geliştirilmesinde yararlı olacaktır. Çünkü yoğun bakım süreçlerinin verimli bir şekilde yönetilmesi, gerek yenidoğan gerekse çocuk, engelli ve yaşlılar için hayati bir değere sahiptir.”

“Doğan hastanın yüzde 5’ine kadar hasta yatışı tolere edilebilir”

Yenidoğan Ağır Bakım Kontrol ve Değerlendirme Bilimsel Komitesi üyesi Prof. Dr. Ahmet Yağmur Baş, şunları söyledi:

“Komisyonumuz 5 Kasım 2024 tarihinde ilgili olaylardan sonra kuruldu. Farklı üniversitelerden 13 hocadan oluşuyor. Kurulumuzun amaçladığı yenidoğan bakımı bulunan hastanelerin denetlenmesi. Bizim kontrolümüz ise hasta bakım kalitesi ve niteliğini içeriyor. Denetlenen merkezlerin tescil düzeyine uygunluğu konusunda bakanlığa evrak vermeyi amaçlıyoruz. Gayemizde endikasyon dışı hasta yatışı yapılıp yapılmadığını da tespit etmeyi amaçlıyoruz. Yenidoğan bakımlarının takibinde bakım kalitesinin arttırılması hedefleniyor. Doğan hastanın yüzde 5’ine kadar hasta yatışı tolere edilebilir ama her 10 bebekten birinde hastane yatışı varsa o hastane bizim radarımıza girer. İki kilo üzerinde doğan bebeklerin mevt oranının arttığı hastaneler de incelemeye alınıyor. Biz yenidoğanda mevt oranı için yüzde 3-5 arasında değişiklik oluyor, prematüre bebeklerde ise yenidoğan uzmanı başındaysa yüzde 20 mevt oranı oluyor.

 “Urfa’da 6 hastane denetlemiş 4’ünde önemli aksaklıklar görmüştük”

Yenidoğan servislerinin denetlenmesi için görevlendirilecek komisyon, denetlenecek ünitenin bağlı olduğu vilayetten farklı bir vilayetten oluşturulmalıdır. Kontroller habersiz yapılacak. İlk kontrol mesai sti içinde öbürleri mesai sti dışında olacak. 5 gün içerisinde bir vilayetimizde büyük çaplı bir kontrolümüz olacak. 33 sorudan oluşan bir formumuz olacak. Bilhassa özel hastanelerde teşhis ve tedavi planı olmuyor. Teşhisin laborotuvar sonuçları ile desteklenip desteklenmediğine bakılacak. Doktor ve hemşire izlem notlarının tutarlılığına bakacağız. Geçen sene 80 tane 2 bin gramın üzerinde vefatla karşılaştık. Olağanda anneye verseniz ölmez. Urfa’da 6 hastane denetlemiş 4’ünde önemli aksaklıklar görmüştük. 

“Hemşire için sayı iyi ama nitelik sıkıntılı”

Bizim 456 tane düzey 3 içeren merkezimiz var. Bunun 300’ü özellerde, 101’i Sağlık Bakanlığı’nda, 53’ü üniversite hastanelerinde. 8 bin tane kuvözümüz var, bunun yüzde 54’ü özel hastanelerde. Burada doluluk oranları için bir şey söylemek lazım. Kimi vilayetlerde birtakım hastanelerin ağır bakım fliyeti durursa oradaki bebekler yataksız kalır mı, bu soruyu sormak lazım. 

Biz kendimize hep şu soruyu soruyoruz; kendi servisime çocuğumu yatırır mıyım? DSÖ’ye göre anne sütünün kullanımının arttırılması, cilt cilde teması gebelik öncesi ve sonrası takip çok önemli. İlk 6 ay yalnızca anne sütü kullanma oranı yüzde 14. Mamalar eczaneden çıkıp markete girdiği zaman bu mücadeleyi kaybettik. Hedef yenidoğancının 700 olması gerektiğini tespit ettik şimdi ise 364. Yılda 50 yan kol asistanı alırsak bu açığı 9 yılda tamamlıyoruz. Hemşire için sayı iyi ama nitelik zahmetli. Her yıl gelişimsel hastalık olarak 25 bin çok yüksek riskli bebek ortamıza katılıyor. Yaşayan bebeklere ne oluyor sorusunu sorduğumuz zaman erken müdahale sistemi kurulmasını öneriyoruz.çatı altında bütüncül bir izlem gerekiyor.”

“Devlet hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri sanıldığı kadar kötü çıkmadı”

CHP Samsun Milletvekili Murat Çan’ın, “Yeni doğan çetesi ifşa olduğunda ilk tespitiniz ne oldu? Öngörüleriniz doğrultusunda gerçekleşen bir durum muydu” sorusuna Prof. Dr. Ahmet Yağmur Baş, “Sahada heterojen bir hasta bakımı var. İstanbul’daki bir merdiven altı hastane ile Ankara’daki bir hastaneyi eşit kefeye koymam. Mesela İsveç’te, Amerika’da 25 hafta altı bebekler daha doğmadan aileye ‘bu çocuk yaşarsa yüzde 70- 80 morbidite kısmı olur, doğduktan sonra biz buna dokunmak istemiyoruz; kundaklayıp oksijen bile vermeyeceğiz, ağrısını dindireceğiz. Bırakalım mı?” diye soruluyor. Bizim tıp eğitimimiz hem maddelerimiz hem vicdanımız buna müsade etmiyor. Oradaki jargon çok itici, onlar aslında Avrupalıların yaptığını farklı bir şekilde yapmışlar” dedi.

CHP Bursa Milletvekili Kayıhan Pala, “2017 yılında da bir denetleme yaptınız ve rapor yazdınız. Sizce bu rapor ne işe yaradı” sorusuna Prof. Dr. Ahmet Yağmur Baş, “Biz 2017’de malumun ilanını yaptık. 2017 raporunda toplam 9 tane üniverite hastanesi olmak üzere 36 hastane denetlemiştik. Buradaki sonuçlar nitekim vahimdi. Birtakım hastanelerin ceza aldığını biliyoruzbiz kontrol grubuyduk. Yalnızca şunu tespit ettik; devlet hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri sanıldığı kadar kötü çıkmadı. Bizi sevindiren bahislerden biri buydu. Üniversite Hastaneleri daha yeterliydi. Özel hastanelerde ispata dayalı tıp kullanımı yerlerdeydi” tabirlerini kullandı. 

Pala, “Urfa’da yaptığınız kontrol çalışmaları ile ilgili çok dramatik kimi datalardan bahsettiniz. Örneğin 2 bin gramın üstünde ağır bakımda yatan 80’in üstünde hayatını kaybeden yenidoğandan bahsediyoruz. Bu hakikaten incelenmesi gereken bir şey. O raporda dile getirdiğiniz problemleri çözmeye dönük neler yapıldı” diye sordu. Baş ise, “Halk Sağlığı Müdürü ile biz periyodik olarak konuştuk. Nitekim rutin kontrollerini arttırmışlar. Bizim yazdığımız eksiklikleri engellemeye çalışmışlar. Sahiden uğraş gösteriyorlar ama nitekim Urfa başka bir gezegen. Orayı farklı ele almak lazım. Türkiye’nin üç problemli ili var yenidoğan ağır bakımı için. Bunlar; Urfa, Antep ve İstanbul. Buraları düzeltirsek diğer taraflar da düzelecektir” dedi. 

“Temel sorun paraya dayalı sistem”

CHP Uşak Milletvekili Ali Karaoba ise şunları söyledi:

“Yoğun bakımı tartışıyoruzbu çocuklar neden erken doğuyor onu konuşmuyoruz. Dünya’nın en iyi ağır bakımı annenin karnıdır. Yeni doğan yahut erken doğacak bir çocuk varsa anne karnında sevk etmek en doğrusu.fakat burada parasallaşmış bir sistem içinde bunu yaptıramazsınız. Bir bayan doğumcu o doğumu 3. basamak olan bir hastaneye göndereyim diyemez zira işverenlerin ciro telaşı ve tabiplerin aldığı yüksek mş korkusu ile sistem parasallaştığı için çözülemez. Temel sorun paraya dayalı sistem. Bugün yenidoğana para ödemeyin ve kontrol yapın özel hastanelerdeki yenidoğan yatak sayıları inanılmaz bir şekilde düşer. Burada acı olan üniversitelerin devlet hastanelerin yenidoğan yatak sayılarının geride kalması. Hemşire olarak baktığımızda yetişmiş hemşire devlette, yatak sayısı devlette az. Özel kesimde yatak çok, hemşire yok. Neden; çünkü tabibi yüksek para ile transfer edersiniz hemşireyi sömürü nizamı içerisinde en ucuz paraya çalıştırırsınız.”

“Yenidoğan hocalarının çok azaldığını görüyoruz”

DEM Parti Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu şu tabirlere yer verdi:

“Çalışmanızda şu tabloyu görüyoruz; özel hastanelerde artış var, yenidoğan bakımlarda artış var. Bahsettiğiniz çocuk doğum suratının yüksek olduğu vilayetlerde özele kaymış durumda. Bu vilayetlerde de istismara açık bir ortam var. Sağlıkta özelleştirme siyaseti yenidoğan ölümlerinin önünü açmış. Yenidoğan doktorları 364 sayı olarak. 700’e ulaşması yani yüzde yüz artması gerekiyor diyorsunuz. Bu sayı çok uzun yıllarda kapanabilir hatta eksiye bile varabilir. Yenidoğan hocalarının çok azaldığını görüyoruz. Teşvikte bulunulması gerektiği apaçık ortada. Bakanlık bu mevzuda adım atmalı, siz de bakanlığı harekete geçirmelisiniz.”

“Son dönem hastaların kanunen planlanması gerekiyor”

Klinik Ağır Bakım Derneği Başkanı Prof. Dr. Sema Turan ise sunumunda şu bilgilere yer verdi:

“Dünya’daki ağır bakım oranlarına baktığımızda 2012’den sonra yapılmış bariz bir çalışma yok. Yüz bin kişi başına düşen ağır bakım sayısı Türkiye 40 ile hayli üst bir sırada. Bunun avantajları ve dezavantajlarının tartışılması gerekiyor. ABD’de bile 34 gibi bir oran var. Kovid döneminde ağır bakım yeri arayan İtalya, İspanya’nın düştüğü durumları hepimiz biliyoruz. Bu noktada yüksek yatak sayısına sahip olmak bir avantajdı lakin bu ağır bakımın direnajı açısından bize sorun da yaratmakta.

Hastane sayısının ağır bakım sayısına oranının yüzde 10’u geçmemesi önerilir.fakat bizde bu oranlar epeyce yüksek. Bunlar bilhassa belli kentlerde vardı. İstanbul bazlı sağlık hizmetlerinde özel hastanelerin yeri hayli önemli. Bu orana baktığımızda Sağlık Bakanlığı’na bağlı hastanelerde yüzde 14 iken özel hastanelerde yüzde 30’larda. Kovid döneminde bu oranın arttırılasına müsade edildi. Bugünden sonra yapılacak en çok önemli şey ağır bakım yatak kapasitesine sahip olan özel hastanelerin yeniden kıymetlendirilmesi ve ruhsatlandırılması bir gereksinim.” 

Yoğun bakım yatak kapasitesinin aktif kullanılamadığını belirten Turan, son dönem hastaların kanunen planlanması gerektiğini, birtakım hastaların meskenlerinde yahut kurulacak diğer merkezlerde bakılması gerektiğini, hasta yakınlarının da zor süreçlerden geçtiğini söyledi. Turan, ağır bakım doluluğunun bu nedenle olduğunu ve acil hastaların alınmasında sorun yaşadıklarını ifade etti. (ANKA)