Kayıtlı olduğu adreste bulunamayan 729 bin Suriyeli, kaydını güncellemezse ne olacak?

İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, Türkiye’de kayıtlı 3 Milyon 103 bin Suriyelinin 729 bininin “adresinde bulunmadığını” açıkladı.

Bakan Yerlikaya, 5 Ağustos’ta AKP genel merkezinde düzenlenen İnsan Hakları Eğitim Programı’nda konuştu.

Beyan ettiği adreste bulunmayan 729 bin Suriyeliye adreslerini güncellemeleri için önce 90 gün, akabinde 2 ay daha süre verdiklerini söyledi.

Bu şahıslara adreslerini güncellemeleri için Türkçe, İngilizce ve Arapça ikazlar gönderdiklerini belirtti.

Bu açıklama, Suriyelilere ilişkin datalar açısından bir ilk niteliği taşıyor.

Türkiye’deki Suriyelilerin bedelsiz eğitim ve sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi için, kayıtlı bulundukları ikametgah adresinde yaşamaları gerekiyor.

Farklı bir kente yahut adrese taşınmak isteyenlerin, gittikleri yerdeki Kent Göç Yönetimi Müdürlüğü’ne müract ederek yeni bir kayıt oluşturması gerekiyor.

Aksi halde bulundukları kentte kaçak durumuna düşüyor, Göç Yönetimi’ndeki kayıtları “pasif” ibaresiyle askıya alınıyor ve süreksiz muhafaza statüsünün sağladığı haklardan yararlanamıyorlar.

Adreslerini güncellemezlerse ne olacak?

Peki, 729 bin kişi adresini güncellemek için başvurmazsa ne olacak?

BBC Türkçe’nin bir hükümet yetkilisinden edindiği bilgiye göre, bahsedilen 729 bin Suriyelinin kaydı şimdi “pasife” alınmadı.

Ancak kendilerine tanınan süre içerisinde adresini güncellemeyenlerin kaydı sistemden düşebilir.

Bu da Türkiye’de süreksiz muhafaza statüsünde bulunan toplam Suriyelilerin resmi sayısının düşmesine yol açabilir.

Ankara Üniversitesi Mülkiye Göç Araştırmaları Merkezi Yöneticisi Prof. Dr. M. Murat Erdoğan, bu ihtimali şöyle açıklıyor:

“Göç Yönetimi, Türkiye’deki Suriyeliler konusunda entegre bir sisteme sahip. Şayet bir Suriyelinin eğitim, sağlık, çalışma vb alanda hareketliği yok yahut davete karşın kaydını güncellememişse, hesabı pasife alınıyor. Bundan Ötürü o şahıslar kayıt güncellenmesi yapılıncaya kadar Suriyeli sayısından düşülüyor. Hesapları pasife alınanların güncelleme yapmaması halinde ise pasife alınanların Türkiye’den ayrıldığı bedellendiriliyor.”

“Daha önce de bir gecede Suriyelilerin sayısı 200 bin azalmıştı. Bu sayıların neden düştüğünü sorduğumuzda, hiçbir hareketlilik görülmeyen hesapların pasife alınmasından kaynaklandığını söylemişlerdi.”

“Bu esasen mültecileri kamuya bilgi verme ve kamuyla iletişim içinde olmaya zorlayan bir sistem. Şayet haklardan yararlanmak istiyorsan gidip nerede olduğunu ispatlaman gerekiyor.”

‘Sayılar konusunda güven tartışması yaratabilir’

2022 sonunda Suriyelilerin sayısının rekor düzey olan 3 milyon 737 bine çıktığını,fakat 2023 ve 2024 yılında düzenli olarak azaldığını, bugünkü sayının 31 Aralık 2022’deki sayıdan 634 bin daha az olduğunu belirten Erdoğan, “Bunu açıklamakta zahmet çekiyorum” diyor.

“Suriye’ye dönenlerin sayısı az, öbür ülkeye gidenlerin sayısı çok daha az. Ayrıyeten her yıl yaklaşık 100-120 bin Suriyeli bebek doğuyor. Bugüne kadar Türkiye’de doğan Suriyeli bebek sayısı 900 bini aştı.

“Dahası şayet söz konusu 720 bin kayıt 4-5 ay sonra silinirse, bir anda Türkiye’deki Suriyeli sayısı 2.4 milyona geriler. Bunun da toplumda sayılar konusunda diğer bir güven tartışması yaratacağı açık.”

1169 mahalle yabancıların ikametgah kaydına kapalı

Kayıtlı olduğu kentten diğer bir yerde yaşayan Suriyelilerin münasebetleri arasında, iş bulma korkuları da yer alıyor.

Suriyeliler bu maksatla ekseriyetle iş bulma imkanlarının daha fazla olduğu büyük kentlere ve sanayi bölgelerindeki mahallelere göç ediyor.

Ancak Suriyelilerin kentlere istikrarsız dağılması sorunu, ilk göç hareketinin başladığı 2011 yılına dayanıyor.

Prof. Dr. Erdoğan, Türkiye’nin kotalama sistemiyle kentler arasında istikrarlı bir dağılım yapmadığı için bugünlere gelindiğini söylüyor:

“Suriyeliler nereye yerleşeceklerine dair planlamayı tamamen kendileri yaptı ve Türkiye’nin her tarafına çok istikrarsız bir şekilde dağıldılar. 2017’de devlet ‘Artık yerinizden hareket edemezsiniz, orada kalacaksınız’ dedi lakin dağılım aslında istikrarsızdı.”

Haziran 2022’den bu yana Türkiye’de yaklaşık 1169 mahallenin ikametgaha kapalı olduğunu belirten Erdoğan, bu düzenlemenin de mevcut yoğunluğu azaltmaya yetmediğini kaydediyor:

“Kayıt müsaadesine kapatılan kimi mahallelerde yoğunluk hali hazırda yüzde 20’nin çok üzerinde. Yeni geleni engelliyorsun ama orada mevcut yoğunluğu ne yapacaksın? Onu alıp öbür yere göndermek olağanüstü zor. Orada bir hayat kurmuşlar, evi işi var. Sen onu alıp öbür bir yere gönderdiğinde, bu defa gönderdiğin yer isyan ediyor.”

“Ülke güvenliği açısından çok riskli”

Yerlikaya’nın açıklaması, kamu güvenliği açısından pek çok soruyu da beraberinde getirdi.

BBC Türkçe’ye konuşan Prof. Dr. Nuray Ekşi, 720 bin Suriyelinin kayıtlı oldukları adreslerde bulunamamasını ‘kabul edilemez’ olarak değerlendiriyor.

Etkili bir kontrol sisteminin işlemediğini belirten Ekşi, “PKK ve diğer terör örgütleriyle mücadele eden bir devlet olarak, nasıl bu kadar rahat hareket edebiliyorsunuz” diye soruyor.

Ekşi, mahkemelerdeki kayıt düzeltme davalarından örnek vererek, kimi Suriyelilerin kimlik bilgilerinde dahi şaibeler olduğunu belirtiyor:

“Suriyelilerin Türkiye’deki kayıtları, kendi beyanları üzerine tutuldu. Ben Hasan’ım diye kendisini kaydeden aslında Hasan değil, bu benim eşimdir dediği aslında eşi değil. Bu şekilde Türk mahkemelerinde açılmış kayıt düzeltme davası var.”

“Siz bir kişinin yalnızca beyanı üzerine kimliğini oluşturuyorsunuz ve sonra kalkıp bu insanların mobilitelerini kontrol altında almadığınızı rahat bir şekilde kamuoyu ile paylaşıyorsunuz. Bu ülke güvenliği açısından çok riskli.”

Göçmenlerin Anayasa ve mevzuatlarla belirlenmiş hukuk nizamını tanımaları gerektiğini söyleyen Ekşi’ye göre, göçmenlere yönelik ahenk siyasetleri da bu eksende ilerlemeli.

“Sadece Türkiye’yi değil, Avrupa’nın da güvenliğini etkiler”

Ekşi’ye göre bu alandaki denetimsizlik yalnızca Türkiye’nin değil, başta Avrupa ülkeleri olmak üzere tüm dünyanın güvenliği açısından bir tehdit oluşturuyor:

“Türkiye’nin risk altında olması demek, başta Avrupa olmak üzere diğer ülkelerin de risk altında olması demektir. Bu yalnızca Türkiye’nin kamu sistemini ve güvenliğini bozmaz, Avrupa’ya da sıçrayacaktır.”

“Hem Türkiye’yi hem de Avrupa ülkelerini çok önemli riskler bekliyor. Zira Türkiye, mevcut ekonomik şartlarda bunun altından kalkamaz. Kontrol altında olmayan bu kitlelerden çok büyük bir küresel terör kaynağı yaratılıyor.”

Bakan Yerlikaya: “Daha fazla göçmen olduğunu söylemek akıl tutulması”

Bakan Yerlikaya, düzenli ve sistemsiz göçmenlerle ilgili sayıların her cumartesi Göç Yönetimi Başkanlığı tarafından açık kaynaklara verildiğini söyleyerek, Türkiye’de bu sayılardan çok daha fazla göçmen olduğunu söylemenin “akıl tutulması olduğunu” söyledi.

Bakan ayrıca Suriye’nin kuzeyine düzenlenen 3 harekat ve o bölgede oluşturulan inançlı bölge sayesinde potansiyel 4 milyonun üzerinde kişinin Türkiye’ye gelirken durdurulduğunu kaydetti.

Sınırların sensörlü aydınlatma, zırhlı gözetleme aracı, optik kuleler ve termal kameralarla korunduğunu belirten Yerlikaya, 2023’ten beri 202 bin 705 sistemsiz göçmenin sondan girmesinin engellendiğini söyledi.