Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Kavala ve Demirtaş davalarıyla ilgili hangi kararları aldı?

Avrupa Konseyi’nin icra organı olarak görev yapan Bakanlar Komitesi, 5-7 Aralık tarihlerinde yaptığı toplantılarda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmasında yaşanan sorunları ele aldı. Komite, Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş davalarında AİHM kararlarına uymayan Türkiye’ye bu kişilerinserbest bırakılması davetinde bulundu.

Komite, Mart 2024’te yapılacak toplantıya kadar Ankara ile teknik temasın artırılmasını kararlaştırdı. Komite ayrıyeten, Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) yapısının kozmik standartlara uymadığını ve değiştirilmesi gerektiğini de yineledi.

Bakanlar Komitesi, 2017’den bu yana cezaevinde bulunan iş adamı Osma Kavala ile ilgili kararında, AİHM kararlarına ve Komite’nin sayısız davetine karşın müracaat sahibinin serbest bırakılmamasından ve kendisi hakkında ağırlaştırılmış müebbet cezası verilmiş olmasından derin keder duyulduğunu belirtti.

Dava sürecinde Türk ceza yargılama sisteminin istismar edildiği, Kavala’nın susturulmak için cezaevinde tutulduğu görüşlerine yer verilen kararda, hakkında karar verilmiş dahi olsa müracaat sahibinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nden (AİHS) kaynaklanan haklarının ihlaline devam edildiği vurgulandı.

“AİHS’i ve Anayasanızı onurlandırın”

Komite, Kavala’nın tutukluğunu sonlandırmak için Anayasa Mahkemesi’ne iki farklı müracaatının olduğunu kaydetti, Türk yetkililere hem AİHS’i hem de Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nı onurlandıracak şekilde müracaat sahibinin özgürlüğünün sağlanması davetinde bulundu.

Komite, Mart ayında yapılacak toplantılar öncesi Türkiye ile Avrupa Kurulu arasında AİHM kararlarının uygulanmasında yaşanılan sıkıntıların ortadan kaldırılması gayesiyle yüksek seviyeli teknik görüşmeler yapılması istemini karara bağladı. Bu görüşmelerin yapan ve sonuç alıcı şekilde, Türk yargı sisteminde Kavala’nın serbest kalmasını sağlayacak yolların araştırılması içeriğiyle yapılması daveti da yapıldı.

Bakanlar Komitesi’nin Mart ayında yapacağı toplantıda, bu çalışmaların sonucunu değerlendirmesi öngörülüyor. Komite’nin bir sonraki adımının da Türkiye’de 31 Mart 2024’te yapılacak yerel seçimlerin sonrasına kalacağı bedellendiriliyor.

“HSK, yürütme tesirinden çıkarılmalı”

Bakanlar Komitesi, Kavala ve Demirtaş davalarında görüldüğü üzere Türk yargısının bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin yaygın sıkıntılarla karşılaşıldığını kayda geçirirken bilhassa HSK’nın yapısına işaret etti. Türk yetkililere bir an önce Türk yargısının karşı karşıya olduğu yapısal sıkıntıları çözme davetinde bulunan Komite, HSK’nın yürütme tesirinden çıkarılması gerektiğinin altını çizdi.

Türkiye’nin Avrupa Kurulu nezdindeki Daimi Temsilciliği, Kavala davasından önce Bakanlar Komitesi’ne gönderdiği bilgilendirici mektupta, HSK’nın bağımsız ve tarafsız işleyen bir kurum olduğunu, son yapılan anayasa değişikliğiyle yapısının oluşumunda TBMM’nin de devreye girdiğini kaydetmişti.

AİHM, 2017’den bu yana tutuklu olan Kavala’nın davasında kararın uygulanmaması üzerine mevzuyu Bakanlar Komitesi’nin gündemine getirmiş ve Türkiye hakkında “ihlal prosedürü” başlatılmıştı. İhlal prosedürüne göre, AİHM kararına uymayan ülke hakkında yaptırım kararı alınabiliyor.

Ankara’dan ayrıntılı açıklama isteniyor

Bakanlar Komitesi, Selahattin Demirtaş davasını da ayrıyeten ele aldı. Demirtaş ve kendisi gibi TBMM üyesi olmasına karşın siyasi açıklamaları nedeniyle hakkında cezai işlem başlatılıp tutuklanan eski HDP Eş Genel Başkanı Figen Yüksekdağ’ın haklarının ihlal edildiğinin AİHM kararlarıyla somutlaştığını anımsatan Komite, Türkiye’nin her iki siyasetçinin farklı soruşturmalar nedeniyle tutukluluklarının sürdüğü açıklamasının yerinde bulunmadığını kaydetti.

Komite, Türk yetkililerin hem Demirtaş hem de Yüksekdağ davalarında yeni kanıtlar ortaya çıktığını, bunların AİHM tarafından dikkate alınmadığı görüşünün not edildiğini belirtildi.

Kararda, Yüksekdağ’a isnat edilen suçlara teşkil eden hareketlerin AİHS’e göre bir siyasetçinin siyaset yapma hakkı kapsamına girdiği; bu nedenle Türk yetkililerden Yüksekdağ’ın tutukluğu hakkında daha ayrıntılı bir açıklama beklendiği vurgulandı.

Anayasa Mahkemesi’ne çağrı

Komite, Selahattin Demirtaş’ın Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) yaptığı müracaatın hala karara bağlanmamasından duyulan üzüntüyü ifade etti ve Yüksek Mahkeme’ye AİHM kararlarına uygun şekilde ve en kısa sürede kararını açıklaması daveti yaptı. Demirtaş, AYM’ye ilk defa 2019’da başvurmuş, müracaat daha sonraki müracaatlarla birleştirilerek son halini almıştı. Mahkeme, Temmuz ayında mevzuyu gündemine almış fakat teknik bir münasebetten ötürü ertelediğini açıklamıştı.

Komite, Demirtaş ve Yüksekdağ’ın bir an önce serbest bırakılması davetini yinelerken, Demirtaş için Anayasa Mahkemesi kararının beklenmesi sürecinde tutukluğa alternatif tedbirlerin araştırılması daveti yapıldı.

Türkiye’nin Avrupa Kurulu nezdindeki Daimi Temsilciliği, 5-7 Aralık toplantılar öncesinde Bakanlar Komitesi’ne ilettiği mektupta Demirtaş hakkında Anayasa Mahkemesi’nden karar çıkana kadar Komite’den herhangi bir karar almamasını istemişti. Komite ise Demirtaş ile ilgili sürecin Mart ayında yapılacak toplantıda yeniden ele alınacağı belirtti.