Kenya’nın alkolizmle mücadele planı: Her kasabaya bir pub

Emmanuel Igunza
BBC News, Kenya
Kenya Devlet Başkan Yardımcısı, ülkedeki alkolizm meselesini azaltmak için, yerel idarelerin her kasabada sırf bir pub’a izin vermesi gerektiğini söyleyerek, bağımlılık konusunda radikal bir adım attı.
Lakin herkes bunun iyi bir plan olduğu konusunda ikna olmuş değil. Konuştuğum Kenyalılardan Charles Ngugi, ünlü yerel bir birayı yudumlarken “Bütün bu barları kapatsalar bile içmeye devam edeceğiz” diyor. Karanlık sayılabilecek bir ortama sahip barda, rüzgarda sallanan kepenklerle birlikte sabah ışığı içeri giriyordu. Ngugi, “Bu ucuz değil, yasa dışı bir içki de değil. Öyleyse neden benim eğlenceme ve ömür şeklime karışmak istiyorlar ki?” diye soruyor. İçinde olduğumuz küçük barda, dört adam daha var. Her biri uzun masalardaki tahta iskemlelerde oturuyor. Orta yaşlarda bir adam yalpalayarak bara giriyor. Arkadaşlarının yanına doğru adımlarken Kikuyu lisanında söylediği müzikle birlikte dans ediyor. Birkaç dakika içinde de uyuklamaya başlıyor. Saat sabahın 11’i. Kanunlara göre bu barın altı saat daha açık kalması mümkün değil. Saat 23.00’te de kapanmalı. Başkent Nairobi’den yaklaşık 70 km uzaklıktaki Muranga’ya bağlı Kanderendu köyündeki diğer üç küçük bar da insanların hizmetinde. Başkan Yardımcısı Rigathi Gachagua’nın kızgınlığının merkezinde ise bu yerler yatıyor. Gachagua, Ocak ayında her kasabada bar ve restoran sayısının sırf bir tane ile sonlandırılması gerektiğini söyledi. Ancak içki içen insanlar, bunun tüketimlerini durduracağı konusunda hemfikir değil. Ngugi, “Bunun benzeri küçük barlar kapatılırsa, ben de dahil pek çok insan ırmak kenarına inip changaa (geleneksel bir bira) içmeye devam edecek” diyor. Yasa dışı pek çok bira üreticisi changaa yapmak için ırmak kenarlarında konumlandılar. Zira suya erişim kolay ve çoğu yerde de yetkililerin bu merdivenaltı yerlere ulaşması bir epey zor. Orta Kenya bölgesi, hükümetin de ihtarlarıyla alkol ve uyuşturucu bağımlılığı konusunda mücadele ediyor. Yetkililer, bunu destekleyecek herhangi bir data sağlamıyor. Fakat bir sorun olduğunu, bunun sorumlusunun da çok sayıda kayıt dışı bar ve pub ile birlikte ve ucuz, yasa dışı biralar olduğunu söylüyor. Özellikle Orta Kenya’nın neden seçildiği de net değil ama bölgeye yapılan bir ziyaret, içki içilen yerlerde bir çoğalma olduğunu gösteriyor. Muranga kentindeki yetkililer barların yanı sıra inhisar dükkanlarının Covid-19 pandemisinden bu yana katlanarak arttığını söylüyor.  

‘Bir kuşağı yok ediyor’
BBC’ye söylenene göre, içki ruhsatı sahibi olmak Muranga’da en çok talep gören iş kolu.

Ruhsat verme sorumluluğu teknik olarak yerel idarelere ait. Lakin Başkan Yardımcısı Gachagua, merkezden gelmesi nedeniyle büyük bir nüfuza sahip. Gachagua, “Yerel idarelerin, her büfeye, her pub’a ya da restorana ruhsat vermenin makul bir şey olmadığı konusunda karar almak zorunda. Bu bütün bütün bir jenerasyonu yok ediyor ve doğru değil” dedi. Rosemary Kimani, içki içmenin ne kadar ziyanlar verebileceğini şahsen deneyim etmiş biri. Kimani, kocasını alkolizm nedeniyle kaybetmiş. Üç çocuğu da kendisi de bağımlılık konusunda mücadele veriyor. 58 yaşındaki Kimani, Kiunyu köyündeki evinde “Bu barlar ve bu ırmak hepimizin sonu olacak” diyor . 1990’ların başında bir aile kurmak için oraya taşınan Kimani, “Kaçak bira fabrikalarını denetim eden çeteler burayı ele geçirdiği için buradan su bile alamıyoruz” diye konuşuyor ve şöyle devam ediyor: “Kendi çocuklarımız eşlerini terk ettiyse, cinsel bağlantı istemiyorsa ve bütün gün yalnızca içki içip uyuyorsa, nasıl torun sahibi olacağız?” Kimani, merkezi hükümetin kısıtlama atağını destekleyenler arasında.   Merkezi hükümet, tüm yerlerde içki satışının 17.00 ile gece yarısı arasında sonlandırılmasını istiyor. İçki satış ruhsatlarının kademeli olarak yenilenmediğine dair birtakım ispatlar söz konusu. Lakin alkollü mekanlar topyekün kapatılmış değil. Bar ve restoran sahipleri ise hükümetin işletmeleri hedef almasını yanlış bir öncelik olarak görüyor. Bar İşletmeleri Derneği Genel Başkanı Simon Mwangi Njoroge, “Sorun barlarda ve publarda değil. Zira biz insanlara sosyal bir ortam sunuyoruz. Vergimizi ödüyoruz ve on binlerce istihdam sağlıyoruz” diyor. Njoroge, sırf Orta Kenya bölgesinde 17 bin işletmede 100 bin kişinin çalıştığını belirtiyor. Yerel sivil toplum kuruluşlarının ve kilisenin rehabilitasyon merkezleri kurmaki adımlar oldu. Lakin bu gayretler hayli pahalı ve pek çok bağımlının da erişmesi de kolay değil. Muranga kentinin sağlık sorumlusu Steven Kimani, kendilerinin alkolizm ve bunun olumsuz sosyal tesirleri konusunda sahiden mücadele etmek istediklerini söylüyor lakin ani yansılar karşısında da titiz olmaları gerektiğini ifade ediyor: “Sorunumuz yasal işletmelerle mi, yoksa yasa dışı içkilerle mi?” Şu anda bölgesel hükümet tarafından finanse edilen herhangi bir rehabilitasyon merkezlerinin olmadığını vurgulayan Kimani, “Çünkü önceliğimiz bu değil. Yasa dışı içki satışını engellemeye odaklanıyoruz” diyor ve şöyle devam ediyor: “Barların kapatılmasıyla ilgili tartışma çok erken. İşletmeleri kapatırken hangi kriterleri uygulayacaksınız? Hangi dataları kullanacaksınız? Ortada hiçbir data yok.” Ulusal Uyuşturucu ve İçki Bağımlığı ile Mücadele Merkezi, şimdi data toplama aşamasında. Lakin kurum, barların artış suratından ve yasa dışı içki satışından duyulan rahatsızlığı da dile getiriyor. Uzmanlar, şayet bu bahiste herhangi bir adım atılmazsa bir jenerasyonun tamamen yok olabileceği konusunda ihtarlarda bulunuyor. Halihazırda bağımlı bireyler için değişimin süratlice gelebileceğini söylemek çok zor. Eşini kaybeden Rosemary Kimani, bu durumu “ulusal bir felaket” olarak nitelendiriyor.