Somali, Türkiye için neden stratejik önemde bir ülke?

Somali’nin jeopolitik açıdan Afrika Boynuzu’ndaki coğrafik pozisyonu epeyce önemli

10.05.2024 07:30

A⁺

A^-

İlk Türk savaş gemisinin Somali kıyılarına varması, iki ülke arasında on yıl sürecek yeni savunma muahedesinin sembolik bir göstergesi olmanın ötesinde bir mana taşıyor.

Bu görüntü, Türkiye’nin ülkede 10 yıl öncesine uzanan ve giderek artan ilgisine de işaret ediyor.

Savaş gemisi limana yanaştığında, Türkiye’nin Somali Büyükelçisi Alper Aktaş, “Bu Somali ile dostluğumuzun, kardeşliğimizin ve paylaştığımız ortak vizyonun ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor” mesajını verdi.

Türkiye, Somali ile Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Muahedesi’ni 8 Şubat’ta imzalamış, 23 Nisan’da da ilk Türk savaş gemisi başkent Mogadişu’ya ulaşmıştı.

İki ülkenin hedefleri

Somali’nin jeopolitik açıdan Afrika Boynuzu’ndaki coğrafik pozisyonu hayli önemli.

Denizcilik konusunda tahlil ve danışmanlık hizmetleri sağlayan Lloyd’s List’e göre, global ticaretin yaklaşık yüzde 12’sini oluşturan, yılda 1 trilyon doları aşan mal Aden Körfezi’nden, Somali’nin kıyı şeridi boyunca uzanarak Süveyş Kanalı’ndan geçiyor.

Bu da Mogadişu’nun dünyanın stratejik açıdan en çok önemli bölgelerinden birinde yer aldığı manasına geliyor.

Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Afrika Çalışmaları Programı’nda yer alan Profesör Elem Tepeciklioğlu, Somali’ninzamanda Türkiye’ye kendisini global bir güvenlik ortağı olarak pozisyonlandırma fırsatı verdiğini söylüyor.

Somali yıllardır terör akınları ve korsanlık nedeniyle istikrarsızlık içinde.

Hükümet, El Düstur temaslı Eş Şebab’ın varlığına 2024 yılı bitimine kadar son verme vdinde bulundu.

Şubat ayında Mogadişu ve Ankara arasında imzalanan savunma mutabakatı ikili ilişkileri ve bölgenin istikrarını güçlendirmeyi amaçlıyor.

Türkiye, Somali’nin deniz sonlarını korsanlığa karşı muhafazasına ve karada terörle mücadele etmesine yardımcı olacak.

Mart ayında iki ülke, Somali’nin kıyı şeridi boyunca açık denizde petrol ve doğal gaz arama fliyetlerinde bulunmalarını sağlayacak bir öteki anlaşma daha imzaladı.

Elde edilen gelirin iki ülke arasında nasıl paylaşılacağı net değil.

Profesör Tepeciklioğlu, Türkiye’nin Somali ile alakasının daha büyük bir planın modülü olduğunu ve Ankara’nın komşuları dışında jeopolitik alanda rol oynamayı hedeflediğini söylüyor.

Somali’nin bundan çıkarı ne?

Somali-Türkiye muahedesi, Cumhurbaşkanı Hasan Pir Mahmud’un, yıllar süren istikrarsızlığın akabinde ülkeyi bölgedeki komşuları arasında eşit bir aktör haline getirme eforlarının bir modülü.

Türkiye 2017’de Mogadişu’da Somali ordusu ve polisine eğitim veren en büyük denizaşırı askeri üssünü açtı.

Ankara ayrıyeten yıllar içinde okullar, hastaneler ve altyapı inşa etti ve Somalililerin Türkiye’de eğitim görmeleri için burslar sağladı.

Afrika Boynuzu ülkesi, kıyı şeridi boyunca ticaret yapma fırsatlarıyla, iç güvenlik sıkıntılarını çözdüğü konusunda bölge başkanlarını ikna etmeyi başardı ve kısa süre önce Doğu Afrika Topluluğu’na katıldı.

Türkiye ile Somali arasında Şubat ayında imzalanan denizcilik mutabakatı, Etiyopya ile Somali’den ayrılmaya çalışan ve bağımsızlığını ilan eden Somaliland Cumhuriyeti arasında imzalanan tartışmalı anlaşmanınardından geldi.

Anlaşma, Somaliland’ın hâkim bir devlet olarak tanınması karşılığında Etiyopya’ya Kızıldeniz’e erişim imkanı veriyordu.

Mogadişu bu durumu Etiyopya’nın egemenliğine yönelik bir tehdidi olarak gördü ve iki ülke arasında aylarca süren diplomatik gerginliklere yol açtı.

Afrika Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Timothy Walker, Somali-Türkiye savunma muahedesini, Somali’nin egemenliğinin ihlali olarak gördüğü ögelere karşı egemenliğini müdafaaya yardımcı bir anlaşma olarak değerlendiriyor.

Walker’ın savunma mutabakatının ehemmiyetine ilişkin görüşleri, Türk savaş gemisi ülkesine yanaştığında konuşan Somali Cumhurbaşkanı Hasan Mahmud tarafından da yinelendi.

Cumhurbaşkanı Mahmud, Somali donanmasının Türk halkının dayanağıyla ülke sularının denetimini tamamen ele geçirmesinin uzun sürmeyeceğini söyledi.

Türkiye’nin Somali Büyükelçisi Aktaş, Türkiye’nin Somali’nin toprak bütünlüğünü ve egemenliğini korumak için mümkün olan her şeyi yaptığını belirtti.

Etiyopya, Somali-Türkiye mutabakatı konusunda sessizliğini korurken, Somaliland muahedeyi tanımadığını açıkladı.

Somaliland’ın Kenya Temsilcisi Dr. Mohamed Ahmed Mohamoud BBC’ye yaptığı açıklamada Somali ile Türkiye arasındaki mutabakatın Somaliland topraklarında uygulanmayacağını söyledi.

Türkiye, bağımsızlık ilan eden Somaliland Cumhuriyeti ile Somali arasındaki durumdan duyduğu kaygıyı dile getirerek, bu sorunun uluslararası hukuk çerçevesinde çözülmesi gerektiğini kaydetti.

Profesör Tepeciklioğlu’na göre, Ankara’nın Kızıldeniz bölgesinde kilit bir rol oynamak istemesi nedeniyle Türkiye ile Somali arasındaki ilişkiler süratle gelişmeye devam edecek.

Tepeciklioğlu ayrıyeten Türkiye’nin Birleşmiş Milletler’de yürüttüğü diplomaside Afrika ülkelerinin takviyesine ihtiyacı olduğunu da belirtiyor.