Tahran Büyükelçisi Kırlangıç: Suriye’de İran’ın yapıcı rolüne ihtiyacımız var

Türkiye’nin İran Büyükelçisi Hicabi Kırlangıç, Suriye rejimiyle ilişkileri olağanlaştırma eforlarını ilerletmek için İran’ın iş birliğine ihtiyaç duyduklarını ifade ederek, “Suriye ile bağlantıların olağanlaşması konusunda İran’ın yapan rolüne muhtaçlığımız var. Suriye ile ilişkiler kurmak istiyoruz ve Suriye ile görüşmelerin sürdürülmesinde İran’ın rolünün çok önemli olduğunu düşünüyoruz. İran, Suriye’yi barışa teşvik edebilir” dedi.

İran’da devletin kontrolünde bulunan Tesnim Haber Ajansı’na açıklama yapan Türkiye’nin İran Büyükelçisi Kırlangıç, Suriye rejimi üzerindeki tesirine dikkat çekerek, Türkiye’nin Suriye rejimi ile görüşme talebine karşılık verilmesi için İran’ı harekete geçmeye davet etti. Tesnim’in Suriye’de yaşananlar ve sorunun tahliline yönelik soruları ve Kırlangıç’ın cevapları şöyle:

“Hem Suriye hem Türkiye’nin titiz hareket etmesi gerekiyor”

– Tesnim: Bölgesel bahislerde İran ve Türkiye’nin en çok önemli problemlerinden biri Suriye bölgesi. Geçtiğimiz ay boyunca Sayın Erdoğan ilişkileri normalleşme dileğini tekraren ifade etti fakat Suriye’nin de bir koşulu vardı: Türk askerinin geri çekilmesi. Türkiye’nin bu mevzuda Suriye tarafının kuzey hudutlarını koruyamayacağı şeklinde bir yanıtı var. Görünen o ki taraflar müzakerelerin başlatılması için ön şartlar koymuşlar, bu durum nasıl ilerleyecek? Şam’ın durumunu makul görüyor musunuz?

Kırlangıç: Suriye bizim en yakın komşularımızdan biri ve kültürel olarak da bize yakın ülkelerden biri. Geçmişte Suriye ile bilhassa terör alanında çeşitli sebeplerden problemler yaşadıksonraki periyotlarda Suriye’de hepimizin bildiği olaylar yaşandı. Tahminen İran ve Türkiye’nin bu bahiste farklı görüşleri vardı ama her halükarda Suriye’de bir insan hakları sorunu var. Suriye hükümeti ile halkı arasında açık bir ayrılık var ve Türkiye ile Ürdün’e göç eden Suriyelilerin sayısının çokluğu bunu açıkça gösteriyor. Bu mevzuda Türkiye elinden geleni yaptı. Bundan önce sürecin buraya geldiği günümüze kadar Suriye ile istişarede bulunma gayreti içindeydi.fakat burada büyük güçlerin, bilhassa de bölgede çıkan güçlerin oyunu tesirli ve bunun önlenmesi için hem Türkiye’nin hem de Suriye’nin titiz hareket etmesi gerekiyor. Suriye’de halkıyla barışık olmayan bir yönetim olabilirfakat diğer güçlerin de farkında olup titiz denetim etmemiz gerekiyor. Bu mevzuda yapan adımlar atmaya çalışıyoruz. Bunu yetkililerimiz de söylüyor. Tahminen Suriye kendi açısından haklı görünüyor olabilirfakat Türkiye, Amerika’nın Kuzey Irak’a hakim olduğu periyottan bu yana yaşadığı tecrübelere göre terör problemini çok iyi biliyor ve buna göre tedbir alıyor.

“Ordumuzun orada olmaması ABD kaosunun önünü açmak manasına geliyor”

Aslında Türkiye’nin diğer ülkelerin topraklarında gözü yoktur ve yalnızca kendi güvenliğini sağlamaya çalışmakta ve bu yönde önlemler almaktadır. Türkiye, Suriye’nin toprak bütünlüğüne en çok kıymet veren ülkelerden biri. Suriye’nin parçalanması, bölgedeki krizin daha da artması manasına gelmekte olup, Suriye’nin toprak bütünlüğünün korunması bizim için çoğu zaman önceliklidir ve bu bahisteki tutumumuz hayli açık ve nettir. Suriye ile ilgilerin olağanlaşması konusunda İran’ın yapan rolüne gereksinimimiz var. Suriye’nin bize sunduğu kaidelere dair elimizde evraklar de var. Terör tehdidinin olmaması ve bu hususta önlemlerin alınması, yabancı güçlerin Suriye’den çekilmesi; ordumuzun orada olmaması Amerika’nın kaosunun önünü açmak manasına geliyor. Rusya orada ve öbür birtakım ülkeler ve kimi terör grupları orada örgütleniyor ve ABD burada açıkça yardım ediyor, biz de bunun farkındayız ve yaklaşımımız net. Suriye ile ilişkiler kurmak istiyoruz ve Suriye ile görüşmelerin sürdürülmesinde İran’ın rolünün çok önemli olduğunu düşünüyoruz.

“İran, Suriye’yi barışa teşvik edebilir”

Bu bahiste İran’la da efor ve temaslarda bulunuyoruz, bölgenin bu sıkıntılara tahammül edecek durumda olmaması nedeniyle yakın gelecekte ileri adımlar atmak için razıyız ve umutluyuz. Nitekim kendi kararlarımızı verip bölgede barışı tesis etmeliyiz. Sahiden kendi kararlarımızı verip bölgede barışı tesis edip istikrara kavuşturmamız lazım. İran ve Türkiye bu bahiste büyük rol oynuyor, bilhassa İran’ın Suriye ile olan münasebeti, Suriye’yi Türkiye ile barışa teşvik edebilir.

“İran, Suriye’de yapan rol oynayacak güce sahip”

– Tesnim: Geçtiğimiz ay boyunca Suriye’nin kuzeyinde olaylar yaşandı ve Suriye Demokratik Güçleri tarafından seçimler planlandı. Bunun Türkiye’nin on yıl sonra Şam’la ilişkileri olağanlaştırmaya yönelmesiyle mi, yoksa Suriyeli mültecilerin Türk toplumuna uyguladığı baskıyla mı ilgisi var?

Kırlangıç: Her biri kendi çapında tesirli ama hepsi bu kadar değil. Suriye’nin kuzeyinin Suriye’den başka olması ve seçim planlaması ne Suriye’nin ne de Türkiye’nin çıkarına. Biz bu bahiste gerekli önlemleri alıyoruz, aksi yönde hareket etmek tehlikelidir ve Suriye’nin toprak bütünlüğünün bozulmasına neden olur, bunun arkasında kimin olduğu muhakkaktır, biz de buna karşıyız. Biz aslında meseleleri çözmek, tahlil bulmak, dostluk eli uzatmak için varızfakat Suriye artık kendi kendini yönetebilecek duruma geldi.askeri alanda zayıf ve bu zayıflık da işi zorlaştırıyor. Yeniden ilgi kurmanın sebeplerinden biri de bu krizin tahliline yardımcı olmak olabilir. Burada İran’ın yapan bir rol oynaması bekleniyor zira İran bu güce sahip ve bilhassa emperyalizmin bölgedeki planlarını bozmaya çalışıyor.

– Tesnim: Türk yetkililer tekraren Suriye’nin toprak bütünlüğüne gözlerini dikmediklerini söylediler. Fakat öte yandan Türk askeri güçlerinin son birkaç yılda Suriye’nin kuzeyinde ve Irak’ta birçok operasyon gerçekleştirmesi, hatta bu bölgelerde kalıcı ve süreksiz askeri üsler kurması, Türk yetkililerin açıklamalarıyla çelişiyor. Bu mevzuyu nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Diğer ülkeler orada ne arıyor?”

Kırlangıç : Bu çelişkiyi nasıl gördüğünüzü anlamıyorum. Suriye’de terör fliyeti var ve Suriye bunu durduramıyor, Türkiye de kendi topraklarını terörden muhafazaya çalışıyor. İçeriden terörle pek çok çabamız olduterörün ağırlaşması Kuzey Irak ve Kuzey Suriye’de devam ediyor ve bunu önlemek için bu tedbirleri almak zorundayız ve bu yüzden askeri olarak orada konuşlandık ve çoğu zaman oradaydık. Bunu duyurduk. Bu gereksinimler ortadan kalktığında Türkiye’nin askeri sistemleri artık orada çalışmayacaktır, biz de bunu çoğu zaman söyledik ve toprak bütünlüğüne hürmet duyuyoruz. ama şunu da sormak lazım, oradaki diğer ülkeler ne arıyor? Ayrıyeten Irak ve Suriye’nin komşusu değillergüçlü üsler kuruyorlar. Temel olarak onlara sormalısınız.

“Kuzey Suriye ve Kuzey Irak’taki tehditlerin sona ermesiyle üslerimiz çalışmalarına son verecek”

Tesnim: İşgalci olarak varlar ama Türkiye işgalci olmayan bir güç olarak kalıcı bir üs kurmuş durumda.

Kırlangıç: Kalıcı üs olarak önerdiğimiz şey, tehditler sona erdiğinde sona erecek ve bu, yetkililerimiz tarafından da belirtildi ve tüm komşu ülkeler bizim bir sorun ya da tehdit olarak görülmediğimizi biliyor.

“Türkiye, İran’ın Gazze konusundaki uğraşlarını takdir ediyor”

Tesnim: Bir sonraki mevzumuz Gazze savaşı. Bu trajedinin üzerinden yaklaşık bir yıl geçti ve Türkiye, ateşkesin arabuluculuğu ve garantörü rolü de dahil olmak üzere birçok teşebbüste bulundu ve akabinde İsrail rejimiyle bağlarını kesti. Artık mesele İslam ülkelerinin bu rejime baskı yapmak için işbirliği yapması ve bu rejimin Lahey Mahkemesi’ndeki davasıdır. İran, Suudi Arabistan ve Türkiye arasında İsrail rejimine baskı yapmak için bir iş birliği planı var mı?

Kırlangıç: Tabii çok acı verici bir durumdan bahsediyoruz. Yaklaşık bir yıldır her gün müthiş katliamlar yaşanıyor, uluslararası örgütler ve hükümetler ise yalnızca seyirci kalıyor. İslam ülkeleri de bu mevzuda iyi bir şekilde imtihandan geçemedi. İran’ın diplomatik gayretlerini kendi ülkem ismine takdir ediyorum. İran eski dışişleri bakanı Sayın Emir Abdullahiyan‘ın da gayretlerini unutmak nitekim mümkün değil, bunlar yakından şahit olduğumuz şeylerfakat hala sonuç alamadık.

Güney Afrika’nın mahkemede açtığı ve harekete geçtiği dava çok çok önemli bir adımfakat bundan önce İslam ülkelerinin bunu yapması gerekirdi ve biz bundan yoksun kaldık. Böylesine çok önemli bir husus karşısında bu İslam ülkelerinin ortak görevlerinden biriydi ama olmadı. Biz de bu davaya katıldık ve İran’la istişarede bulunuyoruz. Önlemlerin uygulanması için daima olarak İran’la istişarede bulunuyoruz. ama ne yazık ki şu ana kadar bir sonuç alınamadı.

İslam ülkelerindeki yönetim hali nedeniyle İsrail’e karşı koyabilecek kâfi güç yok ki bu da hiç güzele işaret değil. İran ve Türkiye çok çabalıyorİran bu bahiste çok önde. Fakat İran’ın da kendi sonları, imkanları ve toprak bütünlüğü üzerinde düşünmesi ve dikkat etmesi gerekiyor.

Bütün misyonlar yalnızca İran’ın omuzlarında olacak şekilde olmamalı yahut Türkiye yanıt versin geri kalan İslam ülkeleri hiçbir şey söylemesin bir tablo olmamalı. Bu olaya Moğol istilası dönemi bakmamız lazım. İran’ın Moğol istilası sırasında Kemaleddin İsfahani isimli şair şöyle demiştir: Evvelden bir kişi öldürülürken yüzlerce kişi yas tutardı, şu anda yüz kişi öldürülüyor ve onları gömecek kimse yok. Gazze’yi tanımlıyor gibi görünüyor. Şu Anda bunu Gazze’de yaşıyoruz ve hiçbir ilerleme yok. Mahkemenin sonucu yıllar sonra alınabilirfakat nasıl tesirli olabilir?

Tarih elbette suçluları yazacakbizi nereye ve nasıl yazacaklar? Bizi nasıl konuşacaklar? Bu mevzuyu derinlemesine düşünmeniz gerekiyor. Yani bunları ferdî olarak söylüyorum zira bu diplomasi ile çözülebilecek bir mevzu değil bana göre. Yani bu durum İslam ülkeleri halklarının elinde olsaydı Gazze bu zulmün baskısı altında olmazdı ama iktidarların elinden çıkan bu kadar!

“İran’ın şehit Haniye suikastına yanıtı makul”

Tesnim: Şehit İsmail Haniye İran’a geldi ve Tahran’da suikast saldırısının maksadı oldu. Şehit Haniye, Hamas hareketinin siyasi lideri olmasının yanı sıra İsrail rejimiyle ateşkes müzakeresinin de başkanıydı. İran bu hücumun intikamını iki nedenden ötürü alacağını açıklamıştır; birincisi Hamas hareketinin lideri olması, ikincisi ise İran topraklarında atağa uğramasıdır. Birtakım ülkeler tansiyonu artırmamak için İran’a cevap vermemesini söylüyor. İran’ın karşılığı konusunda Türkiye’nin tavrı nedir ve Ankara İran’a yanıt hakkını tanıyor mu?

Kırlangıç: Ankara’nın tavrı ne olur sorusuna net bir yanıt verememŞehit İsmail Haniye, İran’da cumhurbaşkanlığı açılış merasimine katılmak için geldiğinde böylesine yırtıcı bir taarruza maruz kaldı ve şehit oldu ki bu önemli bir olay. İran’ın başşehrinde bu türlü bir olayın yaşanmış olması ise durumu daha da berbatlaştırıyor. İran’ın bu husustaki karşılık hakkının makul olduğunu düşünüyorum. Her ülke benzeyentepkiyi gösterir, ülkelerin gücünün yetmediği birtakım durumlarda karşılık vermeyebilirler ama İran büyük ve güçlü bir ülke, büyük bir devlet ve büyük bir takviyeye sahip.

“İsrail saldırıyor, sonra ‘ateşkesi müzakere edin’ diyor”

Öte yandan, hem bir siyasi önderin, hem de ateşkes müzakerelerini destekleyen bir başkanın öldürülmesi , çok daha önemli bir olaydır ve uluslararası hukuk açısından da ağır bir ihlaldir ve çok büyük reaksiyonlar gösterilmesi gerekir ama gördüğünüz aynıi (kurumlar ve ülkeler) yalnızca tasalarını dile getiriyorlar. Burada kurban edilen ve öldürülen ateşkes süreciydi.

Elbette ateşkes derken her iki tarafın da çatıştığı bir durumdan bahsediyoruz.fakat burada bir taraf saldırdı ve beyhude bir durumla karşı karşıya olduğumuz çok açıkfakat mecburuz. Yani İsrail saldırıyor, sonra ateşkesi müzakere edin diyor. Şu anda bu türlü bir durumla karşı karşıyayız.

“‘Askeri karşılık vermeyin’ diyemeyiz”

Bu bağlamda İran’a sabırlı olun, sert yanıt vermeyin, askeri yanıt vermeyin diyemeyiz. Ülkeler bu hususta teklifte bulunabilir mi? İran bu mevzuda kararlı görünüyor ama nasıl tepki vereceğini tahmin edemiyoruz, zaman gösterecek. Beklemedikleri bir karşılık olabilir. Askeri bir karşılık mı bilmiyoruzen büyük karşılık, saldıran ülkelerin geri çekilmesini ve dizlerinin üzerine çökmesini sağlayacak şekilde karşılık vermektir ki bu elbette yalnızca İran’ın değil, tüm bölge ülkelerinin sorumluluğundadır. Bundan sorumludurlar. Yani yalnızca İran’ın bir şeyler yapmasını beklemek mantıklı değil. Elbette İran’a sabır diliyorum, İran sabırla, itidalle karar veren ve tahminen de en doğru kararı verecek bir ülkedir, yalnızca hürmet duyuyoruz.

“Diplomasi artık Gazze’de işe yaramıyor”

Tesnim: Son olarak dile getirmek istediğiniz bir bahis var mı?

Kırlangıç : Teşekkür ederim. Tahminen farklı bahislerle ilgili birçok söz vardır. Bu hususları çok diplomatik bir şekilde konuşmadım zira diplomasinin artık işe yaradığını düşünmüyorum. Hepimiz biriz, bir manada hepimiz aynı gemideyiz,coğrafyadayız ve bu işgalcilerin; mal, toprak çalanların amacı şimdi gördüğümüzün çok ötesinde. Buna dikkat etmezsek işimiz çok zor ve bunu görüp İslam coğrafyası olarak birlik ve beraberlik anlayışına ulaşmamız gerekiyor.