Türkiye kontrolde kalmaya devam edecek

Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi (AKPM) Kontrol Kurulu tarafından hazırlanan “Türkiye’nin Avrupa Kurulu Üyeliğinden Kaynaklanan Taahhütleri ve Yükümlülükleri” başlıklı rapor ve beraberindeki karar tasarısı bugün Strasbourg’da düzenlenen genel heyet toplantısında oy çoğunluğuyla kabul edildi.

Türkiye’de yargı bağımsızlığı, AİHM kararlarının uygulanışı ve 2023 seçimlerine odaklanan karar tasarısı 16’ya karşı 94 oyla kabul edildi. Oylamada 7 parlamenter çekimser kaldı. AKPM’de temsil edilen Türk heyetinin AKP ve MHP’li üyeleri karara karşı oy kullanırken, CHP ve HDP’li üyeleri karar lehinde oy verdi. Türk heyetinin İYİ Partili üyesi ise genel kurulda konuşma yapmakla birlikte oylamaya katılmadı.

Dezenformasyon düzenlemesi de kararda

Oylama sırasında AKP ve MHP’li üyelerin karar metnini değiştirmek için sunduğu önergeler reddedildi. Buna karşılık karar metnine, “dezenformasyonla mücadele düzenlemesi” olarak anılan ve Türk Ceza Kanunu’nun 217/A unsurunda değişiklik öngören kanun teklifinin “kabul edilmemesi” daveti yer alan bir paragraf eklendi. Bu paragraf, mevzu hakkında Venedik Kurulu tarafından geçen hafta sonu yayımlanan görüş belgesine dayandırıldı.

Oylama sırasında sunulan bir önergeyle karar metnine Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş’ın durumlarıyla ilgili birer paragraf da eklendi. Kavala paragrafında hususun, “AKPM ve Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi Başkanları arasındaki sıkı temaslarla ele alınması ve Türkiye’nin Kavala hakkındaki AİHM kararını yerine getirmemekte ısrar etmesi halinde eldeki tüm imkanların kullanılması” daveti yer alıyor. Selahattin Demirtaş’ın Anayasa Mahkemesi önündeki müracaatının, hakkındaki AİHM kararı ışığında acilen ele alınması isteniyor.

Raportörler ne dedi?

Oylama öncesi genel konseydeki oturumda söz alan AKPM Türkiye raportörlerinden, Muhafazakâr Grup üyesi İngiliz parlamenter John Howell, Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş hakkında AİHM tarafından verilmiş kararların uygulanmadığına işaret ederek, AKPM ve Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi’nin bu bahislerde ortak hareket etmesini istedi. Adalet sisteminin bağımsızlığının “çok çok önemli bir konu” olduğuna vurguda bulunan Howell, Hakimler ve Savcılar Konseyi’nin yapısının Avrupa Kurulu standartlarıyla uyumlu olmadığını, Anayasa Mahkemesi’nin bağımsızlığının da kuvvetlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

AKPM’nin diğer Türkiye raportörü, Sosyal Demokrat Grup üyesi Letonyalı parlamenter Boriss Cilevics, konuşmasını 2023 yılında yapılacak Cumhurbaşkanı ve parlamento seçimlerine ayırdı. Seçim barajının yüzde 10’dan yüzde 7’ye çekilmesini “memnuniyet verici” bulduklarını belirten Cilevics, buna karşılık yeni seçim kanununun sıkıntılar içerdiğini söyledi ve Yüksek Seçim Şurası’nın yapısını örnek gösterdi.

İfade ve medya özgürlüğünün ehemmiyetine işaret eden Letonyalı parlamenter, “dezenformasyonla mücadele” düzenlemesinin Venedik Komitesi tarafından “meşru amaçla orantısız, demokratik bir toplumda gereksiz ve ifade özgürlüğüne müdahale” şeklinde değerlendirildiğini belirtip, uygulamaya konmaması davetinde bulundu.

Sosyal Demokrat Grup (SOC) ismine konuşan Portekizli parlamenter Pedro Cegonho, AKPM olarak 2023 seçimlerini gözlemlemeleri gerektiğini savundu. AKPM’nin bayan hakları ve cinsiyet eşitliği hususlarına bilhassa kıymet vermesi ve Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararından duyduğu üzüntüyü dile getirmesi gerektiğini söyledi.

Bakoyannis’ten “olmayan düşman arama” çıkışı

Hristiyan Demokrat Grup (EPP) ismine söz alan Yunan parlamenter Dora Bakoyannis, “Rapor Türkiye’de demokrasinin son yıllarda çok süratli ve çok fazla kötüleştiğine, hatta kalmadığına dair acımasız gerçeği ortaya koyuyor” sözlerini kullandı. Bakoyannis, “Türkiye’nin durmaksızın dışarıda savaş aramaya ya da öteki ülkeleri tehdit etmeye ve olmayan düşmanlarla mücadele etmeye ihtiyacı yok. Gerçek mücadele demokrasisi için yapacağı arbede olacaktır” tabirini kullandı..

Azeri parlamenter Nigar Arpadarai, Avrupalı Muhafazakârlar ve Demokratik İttifak Grubu (EC/DA) ismine yaptığı konuşmada, Türkiye’nin “kendi zor coğrafyasında oynadığı pozitif role” odaklandı. Ukrayna ile Rusya arasındaki diyalog sürecini örnek gösteren Azeri parlamenter, Türkiye’nin kimi zaman “kültürel ve dini nedenlerden dolayı haksız yere eleştirildiğini” savundu.

Liberal Grup temsilcisi Avusturyalı parlamenter Stephanie Krisper, Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilerek bu alanda Avrupa Kurulu ile işbirliğini zayıflattığını ve Türkiye’de bayanları şiddete karşı koruyan çok önemli bir araçtan yoksun bıraktığını dile getirdi. Krisper, gelecek yıl yapılacak seçimleri dikkatle takip edeceklerini bildirdi.

Türk heyeti başkanından “siyasi ayrımcılık” suçlaması

Birleşik Avrupa Solu (GUE) ismine söz alan Hişyar Özsoy Türkiye’de “insanların siyasi görüşleri nedeniyle hâlâ tutuklandığını” ve “seçimler yaklaştıkça baskının artmasını beklediklerini” söyledi. Türk hükümetini “Avrupa Kurulu ve AKPM kararlarını hiçe saymakla” suçlayan Özsoy, üye devletlerin Avrupa Kurulu kararlarını yerine getirmelerinin sağlanması gerektiği, aksi takdirde “birçok Avrupa ülkesinin Avrupa Kurulu’nu ciddiye almayacağı” görüşünü dile getirdi.

AKPM Türk heyeti başkanı Ahmet Yıldız ise Türkiye’nin AİHM kararlarını görmezden gelmediğini, hatta AİHM kararlarını yerine getirmede birçok Avrupa devletinin önünde olduğunu, Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi’nin bu bahiste Türkiye’ye karşı “siyasi ayrımcılık” yaptığını savundu. AKPM raporunun Türkiye’nin terörle mücadele şartlarını dikkate almadığını da söyleyen Yıldız, serbest seçim düzenleme konusunda bir sıkıntıları olmadığını da ifade etti.

Denetim süreci nedir?

Türkiye; Arnavutluk, Ermenistan, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Gürcistan, Moldova, Polonya, Sırbistan ve Ukrayna ile birlikte AKPM’nin “daimi denetim” sürecinde yer alıyor. Bu süreçte üye devletlerin demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü alanlarında Avrupa Kurulu bünyesinde son 70 yılda oluşturulan müşterek bedellerle ahenkleri ölçülüyor.

Türkiye 1996’da dahil edildiği kontrol sürecinden, gerçekleştirdiği ıslahatlar sayesinde Haziran 2004’te çıkarılmış, lakin 15 Temmuz darbe teşebbüsü sonrası ilan edilen OHAL kapsamındaki kimi uygulamalar nedeniyle Nisan 2017’de bu sürece yeniden dahil edilmişti.

Türkiye 1949’dan bu yana üyesi olduğu AKPM’de 18 parlamenterle temsil ediliyor.