Türkiye Raportörü: NATO ile AB arasında bağ hatalı

Kayhan Karaca

AP’nin Türkiye Raportörü Sanchez Amor, Türk vatandaşlarına vize serbestisi tanınması, Gümrük Birliği’nin modernizasyonu ve Türkiye’nin AB’ye üyelik sürecine ilişkin DW Türkçe’nin sorularını yanıtladı.

Avrupa Parlamentosu’nun (AP) İspanyol Sosyal Demokrat Türkiye Raportörü Nacho Sanchez Amor, DW Türkçe’ye Türkiye’nin İsveç’in NATO üyeliğine onaylamasına ilişkin sağlanan muahedeyi değerlendirdi. İsveç’in NATO üyeliği ile Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) üyeliği arasında bağ kurulmasını yanlış bulduğunu söyleyen Sanchez Amor, Türkiye’nin AB üyeliğinin Kopenhag kriterlerini yerine getirmesine bağlı olduğunu ifade etti. İnsan hakları aktivisti ve iş adamı Osman Kavala, HDP’nin eski Genel Başkanı Selahattin Demirtaş ve HDP’li belediye liderlerinin serbest bıkarılması gerektiğini söyleyen Sanchez Amor, vize serbestisi sağlanması konusunun da Türkiye’ye bağlı olduğunu ifade etti. Sanchez Amor, AP’nin Gümrük Birliği’nin modernizasyonu görüşmelerinin başlamasına ise karşı olmadığını, ama bunda da prensip ve bedellerin değer taşıdığını kaydetti.

DW Türkçe: Ankara, Vilnius’taki NATO Tepesi’nde İsveç’in Kuzey Atlantik İttifakı üyeliğine onay sinyali verdi. Bu gelişmeyi Avrupa Parlamentosu’nda nasıl değerlendiriyorsunuz?

Nacho Sanchez Amor: Türkiye açısından bu hususta kolay bir çıkış söylediği söz edilen değildi. Türkiye kendi kendini bu duruma soktu. Herkes biliyor ki İsveç’in üyeliğini geciktirmek, Rusya’nın askeri gündemine yardım etmekten öteki bir şey değil. Bu kadar kolay. Tahminen de bu yüzden Azov tutukluları konusunda kimi jestler yaptılar. Evet, bunu Türkiye’den istemiştik, bundan ötürü mutluyuz. Türkiye nihayet bu durumun ülkenin imajına çok zarar veren bir mesele olduğunun farkına vardı.

İsveç’in NATO üyeliği ile Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) üyelik perspektifi arasındaki paralellik AP kulislerinde nasıl yankılandı?

Sanchez Amor: İsveç’in NATO üyeliği ile Türkiye’nin AB üyeliği arasında bağ kurulmasını desteklemem mümkün değil. Bunlar tabiatı gereği, jeopolitik ve politik açıdan, iç siyaset açısından tamamen iki farklı dünyadır. NATO demokrasilerin askeri kulübüdür. AB ise demokrasiler kulübüdür. Tam manasıyla demokrasi değilseniz AB üyesi olamazsınız. Bunun kestirme yolu yoktur. Kopenhag kriterlerine uymak zorundasınız. Katılım süreci; unsurlar, pahalar ve bunlara ahenkle ilgilidir. Bundan Ötürü bu bağı kurmak yanlışlı bir adım oldu kanısındayım. Katılım sürecini yeniden canlandırmak istiyorsanız yapacağınız tek şey kriterlerle ahenk sağlamaktır. Türkiye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan ne yapılması gerektiğini çok iyi biliyorlar.

Yani…

Sanchez Amor: Yıllardır söylüyorum, jeopolitik duruşunuz AB katılım süreciyle ilgili bir mevzu değildir. Türkiye ile birçok alanda iş yapabiliriz. üyelik unsur ve bedellerle ilgili bir husustur. Katılım sürecine yeniden dönmek istiyorlarsa ne yapılması gerektiğini çok iyi biliyorlar. Kavala’yı, Demirtaş’ı ve HDP’li belediye başkanlarını serbest bırakın, HDP belediye liderlerine vazifelerini iade edin, LGBT aktivistlerine yönelik baskıyı sonlandırın, medya özgürlüğüne karışmayın, medyaya ve sosyal medyaya ceza kesmeyi durdurun. Hepsini biliyorlar, zira dünyadaki tüm insan hakları kuruluşları bunları yıllardır söylüyor.

Genişleme sürecinde bugün Batı Balkanlara ek olarak Gürcistan, Moldova hatta Ukrayna konuşuluyor. AB yeniden katılım müzakerelerine dönecek bir Türkiye’ye hazır mı sizce?

Sanchez Amor: Raporumda da belirttiğim üzere, Türkiye baskıcı siyasetlere son verip AB’ye yakınlaşma yönünde adımlar atar ve bu süreç, mesela 10-12 yıl sonra muvaffakiyetle sonuçlanır ise her halükârda gelecekte demografik, dinî ve kimliksel planda kimi şeyler öne sürülebilir. Bunu bilmek gerekiyor. AB’nin genişleme süreçleri ebediyen jeopolitik sarsıntılara bağlı olmuştur. Sovyetler Birliği’nin çöküşünde de o denli oldu, şu anda savaşla da o denli. Savaş her geçen gün daha da tehlikeli hale geliyor. Ben demokratik bir Türkiye’nin AB üyeliğinin iyi bir şey olacağına inanıyorum. Lakin burada net olmamız gerekiyor: Şayet müzakerelere yeniden başlayalım, fasılları açıp kapatalım diyeceksek, herhangi bir siyasi mahzur varsa şu anda ortaya çıkmalı, sürecin sonunda değil. Doğu’ya genişleme inanılmaz geliyorfakat jeopolitika bu türlü bir şey. Hazırlıklı olmalıyız.

Sonbaharda oylanacak raporunuzda “Türk hükümetinin Türkiye ile AB arasında pahalar ve normlar konusunda mevcut ve derinleşen uçurumu kapatma niyeti yok” diyorsunuz. Türkiye’ye inancınız kalmadı mı?

Sanchez Amor: Türkiye değil, Türkiye’deki sivil toplum değil. Bu aslında benim ana korkum. Türkiye’nin Avrupa yanlısı, demokrasi yanlısı sivil toplumunun büyük eforlarını yalnız bırakmak istemiyoruz. Bunu tüm siyasi tavırlarımda dile getiririm. İktidar partisi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’a olan itimadımızı tamamen yitirdik. Katılım süreci şayet siyasi iradeniz varsa AB ile yakınlaşmak için işlevseldir. Siyasi irade yoksa içi boş bir kabuktur. Bu nedenle ve kanımca giderek fonksiyonsuz hale geldi. Olağan olarak katılım sürecinde duruma göre daha yaratıcı, daha yeni, daha uygun bir format arayışında olmazsınız. Türkiye’de siyasi irade değişirse, ki bu bahiste iç siyasette Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın değişikliğe gideceğine dair işaret görmüyorum, Avrupa Parlamentosu da süreci destekleyecektir. Birçok alanda birçok şeyi konuşabiliriz. ama tekrarlıyorum: Katılım süreci unsur ve kıymetlerle, gerçek bir demokrasi olduğunuzu gösterme yönünde siyasi iradeyle ilgilidir. Bir ülkenin siyasi iradesi değişebilir. Nasıl yönetileceğine, ne tip bir toplum olacağına Türkiye’yi yönetenler karar verir. AB ile yakınlaşma istiyorlarsa işte bizim toplumlarımız. Şayet Rus modeli bir toplum istiyorsanız, bu sizin hakkınız. açık olalım: AB üyesi olmak ve katılım süreciyle uyumlu hale gelmenin çekirdeği esasen unsur ve bedellerdir.

Raporunuzda Türkiye’nin üyeliğine “gerçekçi alternatif çerçeve” daveti yer alıyor. Ne olabilir bu gerçekçi çerçeve?

Sanchez Amor: Türkiye ekonomik, coğrafik, askeri birçok açıdan çok önemli bir komşu. Bağlarımızı en muteber ve fonksiyonel planda yürütmeliyiz. Bu çerçevenin ne olabileceği konusunda değişik kanılar var. Bazıları 1960’lardaki paydaşlık muahedesine dönülmesini savunuyor. Bazıları ise içinde “Gümrük Birliği’ni yeniden ele alacağımız, Türkiye’de toplum açısından çok önemli bir bahis olan vize serbestisini de görüşeceğimiz yeni bir gündem yaratalım” diyor.

Ama Gümrük Birliği için de demokratikleşme şartı öne sürüyorsunuz raporunuzda…

Sanchez Amor: Gümrük Birliği’nin yeniden müzakere edilmeye başlanması için değil o şart. Avrupa Parlamentosu, Gümrük Birliği modernizasyonu görüşmelerinin başlanmasına karşı değil. Oturup konuşalım. fakat işin sonunda Avrupa Parlamentosu’nun unsur ve bedeller problemine bakacağı ve bu alanlarda ilerleme yoksa Gümrük Birliği’nin modernizasyonuna yeşil ışık yakmayacağı da bilinmeli. 

Vize serbestisi ne olacak?

Sanchez Amor: Bu hususta Türk kamuoyu yıllardır yanlış yönlendiriliyor, göç konusunda yükümlülüklerimizi yerine getirmediğimiz söyleniyor. Lakin kriterler var. Bunlardan ikisi çok önemli: Terörle mücadele yasalarınızı değiştirmelisiniz ve bilgilerin korunmasıyla ilgili düzenleme yapmalısınız. Türk hükümeti bu mevzuda Meclis’e hiçbir ıslahat paketi göndermedi. Türkiye kalan altı kriterle ilgili yükümlülüklerini yerine getirirse biz de vize serbestisiyle ilgili yükümlülüğümüzü yerine getireceğiz. Bu bahiste kademeli bir yaklaşım da benimsenebilir. Örneğin Erasmus öğrencileriyle başlanabilir, akabinde iş dünyası gibi diğer bölümlere genişletebiliriz. Burada sorulması gereken soru; Türkiye’nin kriterleri neden yerine getirmediğidir. Kriterler yerine getirilse sorun aşılmış olacak. AB birçok ülkeye vize kolaylığı sağlıyor. Türk kamuoyunun bu husustan bıktığını biliyorum. Kriterlerin neden yerine getirilmediğini Türk hükümetine sormalı.

Türkiye kriterleri yerine getirse dahi kimi AB ülkelerinin siyasi mani çıkarma mümkünlüğü yok mu?

Sanchez Amor: Sanmıyorum. Avrupa’da her ülke Türkiye ile daha yakın ilişkiler içinde olunması gerektiğinin şuurunda. Buna ekonomik ilişkiler de dahil. Vize serbestisi ekonomik planda iki taraf için de olumlu. Burada gerek Avrupa gerekse Türk vatandaşları açısından ferdî bilgilerin korunması çok önemli. Bu öbür ülkeler için de bu türlü oldu. Neden Kosova yahut Gürcistan bundan yararlanabiliyor? Zira kriterleri yerine getiriyorlar. Bu kadar kolay.