Türkiye’nin doğusunda hekim krizi; 90 kilometre uzağa hasta taşınıyor

Ruşen Takva

VAN – Türkiye’nin doğusundaki kentlerde hekim sayısı azalıyor ve uzmanlık alanlarında hekim bulmak gitgide zorlaşıyor. Van’da toplam nüfusları 250 bin kişiyi aşan Saray, Özalp, Bahçesaray, Başkale, Çatak ve Çaldıran gibi ilçelerde bulunan kamu hastanelerinde, bayan doğum uzmanı yok. Bu ilçelerde yaşayan gebe bayanlar ve hastalar, en az 70 kilometre uzaklıkta bulunan Van kent merkezindeki hastanelere gitmek zorunda kalıyor ama Van’da bulunan bölge eğitim araştırma hastanesinde dahi günler sonrasına lakin randevu bulunuyor.

Pek çok hekim ise yurtdışına, bilhassa işçi açığı yaşanan Almanya’ya gitme fırsatını arıyor. Lisan eğitimi veren kurslar Almanca öğrenmek isteyenlerin taleplerine yetişemiyor.

Kent merkezi nüfusu 631 bin 827 kişi olan Van, Doğu Anadolu Bölgesi’nde Hakkâri, Şırnak, Ağrı ve Bitlis gibi vilayetlerin sağlık üssü pozisyonunda. Lakin bölgedeki hastanelerin her ne kadar fiziki kapasiteleri yükseltilse de poliklinik yapacak tabip sayısı her geçen gün azalıyor.

Van-Hakkari Tabipler Odası Başkanı Ahmet Koç, “Avrupa ülkeleri arasında tabip başına düşen hasta sayısının en fazla olduğu ülke Türkiye’dir. Türkiye’nin nüfusu 85 milyon iken acil servislere başvuran hasta sayısı yıllık 130 milyon kişidir. Yani nüfusun iki katıdır” diyor.

“Hasta sayısı bini geçiyor”

Diyarbakır’ın kırsal kesitlerinde 10 yıldır aile tabibi olarak görev yapan ve ismini vermek istemeyen bir hekim, “Bölgede çalışan tabipler kısım fark etmeksizin ortalama günlük 70 hasta bakar. 40 bakan da var, 140 bakan da var. Acil servislerde bu sayı 500’ü, hatta kimi vilayetlerde 1000’i geçer” diyor.  

Kamuda çalışan tabip sayısının her geçen gün azalması ve çalışma koşullarının ağır olması sebebiyle tabipler iki yıl olan zarurî doğu sorumluluğunu bitirdikten çabucak sonra Türkiye’nin batı kentlerine atamalarını talep ediyor. Hekimlerin bu göçü, nüfusları yüzbinleri bulan doğu ilçelerinde uzmanlık gerektiren pek çok alanda tabip bulunamamasına sebep oluyor.  Ancak Türkiye’de yaşanan tabip eksikliğinin tek nedeni bu değil. Hekimlerin görevi başındayken hasta yakınları tarafından akına uğraması, hatta öldürülmesi ve ekonomik krizle maddi şartlarının berbatlaşması aynıi nedenlerden ötürü hekimlerin yurtdışına kaçma isteklerini her gün artırıyor.

Aile doktoru olarak kırsalda görev yapan bir tabip, uyuşturucu bağımlısı olduğunu düşündüğü bir hasta ile yaşadıklarını şöyle anlatıyor:

“Neredeyse her gün ‘Yeter artık’ dediğimiz birçok olayla karşı karşıya kalıyoruz. Mesela en son, bağımlılık yapan bir ilaç kullanan ve bunu reçetesiz alamadığı için benden reçete yazmamı isteyen bir şahıs, durumu anlatmama karşın ısrarına devam etti. Reçeteyi yazmamam üzerine poliklinik dışında telefonla konuşup birilerini çağırdı. Bu gerilimle çalışmaya devam etmek zorunda kaldım. Sonra polise başvurdum, adamın ifadesi alındıktan sonra serbest kaldı. Bu adamın önümüzdeki günlerde bana zarar vermeyeceğine dair garantim yok.”

“Talebe yetişemiyoruz”

Öte yandan Türkiye’de yabancı lisan eğitimi veren özel lisan kursları ise talebe yetişemediklerini söylüyor. Van’da lisan kursu olan bir yetkili, 2021 yılında yalnızca dört Almanca öğrencisi olduğunu, 2022 yılında bu sayının 70 bireye ulaştığını ve çoğunluğunun hekim ya da hemşire olduğunu söylüyor.

Almanca öğrenen tabipler ile konuştuğumuzda, Türkiye’de doktorluk yapmaktan mutlu olmadıklarını söylüyorlar. Van–Hakkâri Tabip Odası Başkanı Ahmet Koç da, bu tespite paralel olarak “Türkiye’de tıp tabiplerinin meslekten memnuniyeti son 20 yılın en berbat düzeyine geriledi” yorumunda bulunuyor.

İlk altı ayda bin 700 hekim

Yurtdışına giden tabiplerden istenen evraklar arasında bulunan iyi hal evrakı, Türk Tabipler Birliği (TTB) tarafından veriliyor. Geçmiş yıllarda TTB’ye yılda en fazla 50 ila 100 arasında tabip bu belgeyi almak için başvururken yalnızca bu yılın ilk altı ayında bin 700 doktor müracaatta bulunmuş. Koç, “Yıl sonuna kadar bu sayının 3 bine varacağını düşünüyoruz ve bu da ileriki devirde Türkiye’deki sağlık sisteminin zor duruma geleceğinin açık bir göstergesidir” diyor.

Bölgede çalışan tabipler ise mesleğin eski saygınlık ve konforunun kalmadığını düşünüyor. Şikâyetlerin başında hasta sayısının çokluğu geliyor. Van’ın kırsal kesitlerinde kamu görevi yapan tabipler, çalışabilmelerinin optimum koşullarının oluşması için günde 24 hastadan fazlasına bakmamaları gerektiğini söylüyor. Fakat güvenlik tasaları nedeniyle ismini vermek istemeyen bir Genel Cerrah uzmanı; “Düşünün ki beş dakikada bir hasta bakmak zorunda kalıyorsunuz. Hastayı dinlemek, şikâyetlerini not almak, muayene etmek, ayırıcı teşhisleri düşünmek ve sonrasında bir karar verip tedavisini düzenlemek için beş dakikanız var. Şayet malpraktis oluşursa da milyonluk hukuk davalarıyla boğuşursunuz, bunun sonucunda tabii ki bir süre sonra yıpranırsınız ve psikolojiniz bozulur. Şu anda hiçbir hekim işini severek yapmıyor. Hekimler arasında antidepresan kullanımının en yüksek olduğu ülkelerden biri Türkiye” sözünü kullandı..

Van’ın 50 bin nüfuslu Muradiye ilçesinde bulunan kamu hastanesinde aylar öncesine kadar bayan doğum uzmanı doktor yoktu. Bu devirde gebe olan eşini her ay denetim için 90 kilometre uzaklıkta bulunan Van Bölge ve Araştırma Hastanesi’ne götüren bir baba adayı, “Endişeliyim. Birdenbire ve gece yarısı eşimin sancıları tutarsa ve bebeğim için hayati bir risk oluşursa hastaneye en az bir saat sonra yetişebilirim” diyor.

Yabancılar atanıyor

Van’da görev yapan aile tabibi Hüseyin Yaviç, “Kırsalda yaşayan hastaların büyük çoğunluğu yalnızca Kürtçe biliyor. Kaygısını Kürtçe anlatabiliyor. Kültürü ve hastalığı bu lisan üzerinden tanımlıyor, o denli biliyor. Biz yıllardır bu konuda mücadele ederken şu anda Türkçe konuşmakta dahi zorlanan yeni tabipler atanıyor” diyor.